Nghiên Cứu Lịch Sử

Các Cuộc Chiến Tranh Vĩ Đại Nhất trong Lịch Sử (Bài 3)

Năm 718, quân Hồi giáo vượt qua dãy núi Pyrenees, xâm lược Aquitaine và miền nam nước Pháp và chiếm thành phố Narbonne. Đến năm 730, một lực lượng lớn hơn đã tiến xa về phía bắc đến tận Poitiers, ở miền trung tây nước Pháp. Tại đó họ bị quân Frank dưới quyền Charles Martel đánh bại vào năm 732. Tiếp tục đọc →

Lược sử các Giáo Hoàng- Bài 1

Trong khi một số giáo hoàng từng được ngưỡng mộ và tôn trọng, những người khác lại bị ghét bỏ đến mức đám tang của họ bị gián đoạn và tượng của họ bị phá bỏ sau khi họ qua đời. Một số giáo hoàng biểu hiện các triệu chứng hoang tưởng và rối loạn tâm thần lâm sàng và nhiều vị là kẻ thù của tự do và tiến bộ, gây chia rẽ hơn là đoàn kết. Câu chuyện của họ là một câu chuyện phức tạp và mâu thuẫn. Tiếp tục đọc →

Nguồn gốc loài người

Lê Quỳnh Ba biên tập Theo “The Incredible Human Journey” “The Incredible Human Journey” (Cuộc hành trình vĩ đại của loài người) là bộ phim tài liệu khoa học 5 tập, dài 300 phút, được giới thiệu bởi Tiến sĩ Alice Roberts. Phim lần đầu tiên được chiếu trên đài BBC, Vương quốc Anh vào tháng 5 và … Tiếp tục đọc →

Những cánh đồng máu : Tôn Giáo và Lịch Sử Bạo Lực (Bài 1)

Không tôn giáo nào trở thành “tôn giáo thế giới” nếu không có sự bảo trợ của một đế chế hùng mạnh về quân sự, và do đó, mỗi tôn giáo sẽ phải phát triển một hệ tư tưởng đế quốc. Nhưng tôn giáo đã góp phần vào bạo lực ở các quốc gia mà nó gắn bó chặt chẽ ở mức độ nào ? Chúng ta có thể đổ lỗi cho chính tôn giáo bao nhiêu về lịch sử bạo lực của con người? Tiếp tục đọc →

Vận mệnh đứt đoạn: Lịch Sử Thế Giới Qua Mắt Người Hồi Giáo- Bài 1

Tamim Ansary Trần Quang Nghĩa dịch LỜI GIỚI THIỆU Thế Giới Hồi Giáo Ngày Nay Lớn lên tại Afghanistan Hồi giáo, từ rất sớm tôi đã tiếp thu câu chuyện thế giới sử hoàn toàn khác với câu chuyện mà các học sinh Âu châu và Mỹ châu nghe hàng ngày. Tuy nhiên, vào thời … Tiếp tục đọc →

Iraq cổ đại (Phần 1)

Chương 1 : BỐI CẢNH ĐỊA LÝ Georges Roux Trần Quang Nghĩa dịch Có lẽ không ở đâu mà địa lý có ảnh hưởng đối với lịch sử rõ ràng được minh chứng như trong nhóm các xứ sở trải dài từ Biển Địa Trung Hải đến bình nguyên và bộ phận thuộc Iran mà … Tiếp tục đọc →

Người La Mã- Phần 2

Phần II: Sống Đời Đáng Sống Guy de la Bedoyere Trần Quang Nghĩa dịch Trong phần này . . . Thế giới La Mã là một hệ thống __ đúng ra, là hệ thống đầu tiên trong lịch sử nhân loại __ tác động hầu như đến mỗi người thuộc Đế chế La Mã. Hệ thống … Tiếp tục đọc →

Người Hy Lạp cổ đại- Phần I

Stephen Batchelor Trần Quang Nghĩa dịch Mục Lục Tổng Quát Phần I: Quay Ngược Thời Gian Chương 1: Khi nào, Ở đâu, Cái gì, Ai? Gặp gỡ người Hy Lạp cổ Chương 2: Đối mặt nền văn minh tiền sử: người Minoan và Mycenia Chương 3: Thắp sáng thời kỳ tăm tối của Cổ Hy … Tiếp tục đọc →

Người Ai Cập cổ đại

Charlotte Booth Trần Quang Nghĩa dịch Giới Thiệu Phần I: Giới Thiệu Người Ai Cập Cổ Đại Phong cảnh và hệ sinh thái của Ai Cập là nền tảng trong việc hình thành nền văn minh và cốt lõi trong việc hiểu được văn hóa, nhà nước, và ngay cả tôn giáo đã phát triển … Tiếp tục đọc →

Lịch Sử Nghệ Thuật- Phần 1

Jesse Bryant Wilder Trần Quang Nghĩa dịch Giới thiệu Mục đích của tôi khi viết Lịch Sử Nghệ Thuật là viết hữu dụng, đọc hấp dẫn, và thuận tiện như sách hướng dẫn du lịch. Sách này đề cập đến phần lớn sử nghệ thuật, nhưng không phải là tất cả. Tộí tập trung vào … Tiếp tục đọc →

Hatchepsut- Nữ Pharaoh (Phần 2)

Joyce Tyldesley Trần Quang Nghĩa dịch CHƯƠNG 2 MỘT GIA ĐÌNH MẠNH MẼ: TUTHMOSIS Bản thân Vua [Ahmose] đã nói rằng ‘Ta nhớ mẹ của mẹ ta, mẹ của cha ta. Vợ của Đại vương và Mẹ của Đại vương, Tetisheri người công minh. Hiện bà có một ngôi mộ nằm trên đất tỉnh Thebes và … Tiếp tục đọc →

Jerusalem: Những thăng trầm lịch sử – Phần 2

Simon Sebag Montefiore Trần Quang Nghĩa dịch CHƯƠNG 7 NGƯỜI MACEDON (336–166 TCN) ALEXANDER ĐẠI ĐẾ Trong vòng ba năm sau khi vua cha băng hà vào năm 336 TCN, Alexander đã hai lần đánh bại vua Ba Tư Darius III, buộc y phải rút quân về đông. Lúc đầu Alexander không truy đuổi, mà hành … Tiếp tục đọc →

50 sự kiện bạn cần biết về Lịch Sử Thế Giới- Phần 2

Ian Crofton Trần Quang Nghĩa dịch 06 SỰ BÀNH TRƯỚNG CỦA QUYỀN LỰC LA MÃ Trong tất cả các đế chế hùng mạnh, đế chế La Mã là đế chế hùng mạnh nhất và lâu dài nhất. Người Hy Lạp đã truyền bá văn hóa xa rộng sau những cuộc chinh phục của Alexander Đại Đế, … Tiếp tục đọc →

Thần linh, mồ mã và học giả- Câu chuyện khảo cổ (Phần 1)

C.W. Ceram Nguyên tác tiếng Đức Trần Quang Nghĩa dịch từ bản tiếng Anh của E.B. Garside và Sophie Wilkins Thần linh, mồ mã và học giả- Câu chuyện khảo cổ (Phần 2) Thần linh, mồ mã và học giả- Câu chuyện khảo cổ (Phần 3) Thần linh, mồ mã và học giả- Câu chuyện khảo cổ … Tiếp tục đọc →

Hà Tiên với hai nhà báo ít người biết: Trúc Hà và Trúc Phong

Trần Văn Mãnh A/ Lời dẫn: Những độc giả thường hay nghiên cứu hay đọc qua các số báo Nam Phong Tạp Chí thường thấy các bài báo ký tên Đông Hồ (và Trác Chi, Lâm Tấn Phác) hoặc thấy ít bài hơn ký tên Trúc Hà và rất hiếm thấy bài có ký tên … Tiếp tục đọc →

Thăm trung tâm phục vụ người Việt [VASC] và thư viện Phật học ngoài trời tại San Jose

Hồ Bạch Thảo Tháng giêng năm nay tại miền đông nước Mỹ gặp cơn bão tuyết lớn, ngày hôm trước tuyết rơi 1 bộ [1 foot]; đêm hôm sau lại mưa tuyết, trông bóng nhẫy, trơn như mỡ. Định ra sân lấy thư, dù đã cẩn thận chống gậy, đi được vài bước như muốn … Tiếp tục đọc →

“Đời sống tăng đoàn ở Nalanda (Ấn Độ) vào thế kỉ 7 theo Nghĩa Tịnh: hai loại bình đựng nước”

Nguyễn Cung Thông[i] Phần này bàn về chương hay mục 6 trong cuốn Nam Hải Kí Quy Nội Pháp Truyện của pháp sư Nghĩa Tịnh, tựa đề chương 6 là 水有二瓶 thủy hữu nhị bình (~ nước có hai bình): người viết phỏng dịch là hai loại bình đựng nước. Chương này có tất … Tiếp tục đọc →

Quá trình xác lập và thực thi chủ quyền của Việt Nam tại Hoàng Sa, Trường Sa thời thuộc Pháp (Bài 1)

Nxb. Khoa học xã hội. Hà nội, 12/2025. Tác giả: GS.TS. Hồ Sĩ Quý, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Chương 4 HOÀNG SA VÀ TRƯỜNG SA SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI “Và để tận dụng không ngần ngại mọi cơ hội nhằm dập tắt những mầm mống … Tiếp tục đọc →

Âm Dương – Từ truyền thuyết đến Ngọc Tông

Tôn-Thất Duy Anh Ngọc Tông (琮) của Lương Chử không có chữ, nhưng có một hình học biết kể chuyện: trục rỗng xuyên tâm, tròn trong vuông ngoài, và những tầng loe dần. Từ đó, ta có thể thử đọc Âm – Dương như một cấu trúc, không chỉ như một khái niệm. Lương Chử … Tiếp tục đọc →

Lịch sử Việt Nam thời tự chủ: Vua Quang Trung [1789-1792] – Phần 9

Hồ Bạch Thảo Qua lời cung khai của các phạm nhân trong vụ cướp tại Nhai Châu đảo Hải Nam rằng tên đầu đảng và đồng bọn hiện trốn tránh tại Đoản Miên, Nông Nại [Đồng Nai]; Tổng đốc Phúc Khang An bèn thông báo cho Quốc vương An Nam Nguyễn Quang Bình để cùng … Tiếp tục đọc →

Chữ Mã (Ngựa) trong Sấm Trạng Trình

Đầu năm con ngựa (NGỌ 午 = NGỰA = MÃ 馬) với lời chúc Năm BÍNH NGỌ – 2026: TINH TẤN, AN VUI, MÃ ĐÁO THÀNH CÔNG đến với bạn và gia đình. Kỳ Thanh Chung vui mấy ngày Tết, cùng bói toán để tiêu khiển: trong sấm Trạng Trình có nhắc đến ngựa … Tiếp tục đọc →

Sử ta, chép hoài chưa trúng- Bài 3

Đỗ Ngọc Giao 6-Feb-2026 3. Chuyện người Sĩ Tiếp: khi sử gia thiếu ‘critical thinking’ Thuật ngữ ‘critical thinking’ đã có trong tiếng Anh từ đầu thế kỷ 19, ngày nay đại khái nghĩa là ‘suy xét điều gì nên tin, điều gì nên làm’ (reasonable, reflective thinking that is focused on deciding what to … Tiếp tục đọc →

Quân Minh “thua đau” như thế nào ở bãi Phả Lữ, Nghệ An

Đặng Bá Quân “Hồn Phá Lữ, xứ đồng này Giặc Minh tan xác hồn bay Bắc Triều” Phúc Sơn, Anh Sơn là vùng đất có địa hình đa dạng, địa thế quan trọng. Phúc Sơn là dải đất nằm vắt ngang huyện Anh Sơn cũ, kéo dài hơn 42km từ biên giới Việt Lào … Tiếp tục đọc →

Tác phẩm Thăng Hoa của Ovide (Bài 2)

THĂNG HOA- KIỆT TÁC ĐẾ QUỐC LA MÃ, TÁC PHẨM NỀN MÓNG VĂN HỌC THẾ GIỚI- THI HÀO OVIDE (43 TRƯỚC JC- 17 OU 18 SAU JC) PHẠM TRỌNG CHÁNH Tiến sĩ Khoa Học Giáo Dục, Viện Đại Học Paris Sorbonne Dẫn nhập, chuyển ngữ thơ và chú thích QUYỂN II TÓM LƯỢC: Phaéton đến … Tiếp tục đọc →