Nghiên Cứu Lịch Sử

Vương Chi Nghia

Chính trị không phải là một phổ tuyến tính mà phân bố thành hình móng ngựa. Cánh tả phân bố từ cánh tả độc tài tới cánh tả tự do, tương tự cánh hữu cũng phân bố từ cánh hữu độc tài tới cánh hữu tự do.

– Cánh tả độc tài (cộng sản) (nằm ở cực trái của móng ngựa)

– Cánh tả tự do (liberalism/tự do hiện đại/tự do Hoa Kỳ)

– Cánh hữu tự do (libertarianism/tự do cổ điển/tự do châu Âu)

– Cánh hữu độc tài (phát xít/chủ nghĩa quốc gia xã hội) (nằm ở cực phải của móng ngựa)

Đảng Dân (Mỹ) chủ nằm ở khoảng giữa Cánh tả độc tài và Cánh tả tự do trong khi Đảng Cộng hòa (Mỹ) nằm ở khoảng giữa Cánh hữu độc tài và Cánh hữu tự do.

Nguồn gốc lịch sử của thuật ngữ “cánh tả” và “cánh hữu”

Hai thuật ngữ này ra đời trong thời kỳ Cách mạng Pháp (1789-1799), xuất phát từ sự sắp xếp chỗ ngồi trong Quốc hội Pháp. Tuy vậy, nguồn gốc lịch sử này hầu như không còn liên quan với nội hàm khái niệm ngày nay.

Cánh tả, hiểu một cách cơ bản, là xu hướng chính trị dựa trên chủ nghĩa bình quân (egalitarianism), hướng tới sự bình đẳng cho tất cả mọi người bất chấp sự khác biệt về năng lực, đặc điểm cá nhân hay mức độ đóng góp, và thường sử dụng sự can thiệp của nhà nước như công cụ chính sách.

Cánh hữu, hiểu một cách cơ bản, là xu hướng chính trị dựa trên luật tự nhiên, tự do cá nhân và tự do kinh tế, hướng tới cạnh tranh và phát triển toàn xã hội dù điều đó có thể tạo ra chênh lệch, đồng thời mong muốn giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế.

Các đảng phái và tổ chức chính trị

Cánh tả: Đảng Dân chủ, Đảng Xanh, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa tự do hiện đại (Liberal).

Cánh hữu: Đảng Cộng hòa, Đảng Lập hiến, chủ nghĩa tự do cổ điển (Libertarian).

Hai đảng mạnh nhất hiện nay tại Hoa Kỳ là Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa.

Triết lý và động lực cốt lõi

Động lực của tư tưởng cánh tả là chủ nghĩa bình quân – thứ mà họ gọi là “bình đẳng”.

Động lực của tư tưởng cánh hữu là tự do kinh tế, cạnh tranh và tự do cá nhân.

Chính sách kinh tế

Cánh tả chủ trương tăng cường sự kiểm soát và can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế, có xu hướng hoài nghi thị trường tự do, và ủng hộ mở rộng chi tiêu chính phủ vào phúc lợi, chính sách xã hội, cơ sở hạ tầng cũng như tăng lương tối thiểu.

Cánh hữu ngược lại: ủng hộ thị trường tự do, muốn thu hẹp chi tiêu chính phủ và phản đối can thiệp hành chính vào tiền lương.

Chính sách chăm sóc sức khỏe

Cánh tả ủng hộ bảo hiểm y tế toàn dân do nhà nước bảo lãnh – điển hình là Obamacare.

Cánh hữu phản đối mô hình phổ quát của chính phủ, thay vào đó ủng hộ cạnh tranh giữa các công ty bảo hiểm tư nhân như cơ chế nâng cao chất lượng dịch vụ.

Chính sách nhập cư

Cánh tả có xu hướng ủng hộ nhập cư rộng rãi, kể cả nhập cư bất hợp pháp, và thúc đẩy lộ trình để người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ trở thành công dân chính thức.

Cánh hữu chủ trương chống nhập cư bất hợp pháp, tăng cường kiểm soát biên giới và trục xuất những người nhập cư trái phép, đặc biệt thành phần phạm tội; đồng thời ủng hộ chính sách nhập cư có chọn lọc dựa trên năng lực.

Quan điểm về phá thai

Cánh tả nhìn chung ủng hộ quyền phá thai, trong đó có phong trào nữ quyền và một bộ phận giới trẻ. Cánh hữu nhìn chung phản đối quyền phá thai – lập trường này thường bị truyền thông chính thống quy chụp thành “chống phụ nữ” hay “cực đoan”.

Quan điểm về hôn nhân đồng giới và cộng đồng LGBT

Cánh tả ủng hộ hôn nhân đồng giới và các đạo luật bảo vệ cộng đồng LGBT, vốn là nhóm cử tri truyền thống của Đảng Dân chủ.

Cánh hữu phản đối hôn nhân đồng giới, một phần xuất phát từ nền tảng tôn giáo. Đáng chú ý là thành phần cử tri cốt lõi của Đảng Cộng hòa là người theo đạo Tin Lành – nhóm thường cởi mở hơn so với Công giáo – trong khi người Công giáo lại có xu hướng bỏ phiếu cho Đảng Dân chủ nhiều hơn; người da đen và gốc Á sùng đạo cũng đa số ủng hộ Đảng Dân chủ.

Quan điểm về quy mô và quyền lực chính phủ

Cánh tả muốn mở rộng chính phủ cả về số lượng nhân sự lẫn quyền hạn.

Cánh hữu chủ trương xây dựng một nhà nước nhỏ, thu hẹp bộ máy hành chính và giới hạn phạm vi quyền lực chính phủ.

Tự do ngôn luận và “political correctness”

Cánh tả nhìn chung không ủng hộ tự do ngôn luận theo nghĩa tuyệt đối. “Political correctness” (tế nhị chính trị hay đúng đắn chính trị) là đặc trưng của cánh tả – hiểu đơn giản là hệ thống chuẩn mực ngôn ngữ được áp đặt nhằm tránh xúc phạm các nhóm thiểu số. Ví dụ: không được gọi người da đen là “người da đen” mà phải gọi là “người Mỹ gốc Phi”; không được dùng từ “gái mại dâm” mà phải dùng cụm “công nhân tình dục”.

Cánh hữu ủng hộ tự do ngôn luận và phản đối political correctness.

Kiểm soát súng

Cánh tả ủng hộ các biện pháp kiểm soát súng chặt chẽ hơn.

Cánh hữu phản đối các đạo luật hạn chế quyền sở hữu súng và bảo vệ Tu chính án thứ hai của Hiến pháp Hoa Kỳ (Second Amendment).

Luật ID cử tri

Cánh tả phản đối Luật ID cử tri với lý do đây là gánh nặng đối với các nhóm thu nhập thấp, dẫn đến tước quyền bầu cử trên thực tế.

Cánh hữu ủng hộ luật này như một biện pháp xác minh danh tính cử tri, ngăn chặn gian lận bầu cử.

Giáo dục

Cánh tả ủng hộ hệ thống giáo dục công và có xu hướng chống lại việc mở rộng giáo dục tư nhân.

Cánh hữu ủng hộ quyền tự do lựa chọn của phụ huynh giữa giáo dục công và giáo dục tư, nhưng nhìn chung không phản đối trường công.

Truyền thông

Cánh tả kiểm soát phần lớn truyền thông chính thống tại Hoa Kỳ. Ai chỉ theo dõi truyền thông chính thống sẽ tiếp nhận chủ yếu các thông tin có lợi cho Đảng Dân chủ. Các cơ quan truyền thông tiêu biểu của cánh tả gồm The New York Times, MSNBC, The Washington Post.

Của cánh hữu gồm National Review, Fox News.

Phân biệt Liberal và Libertarian

Đây là điểm dễ nhầm lẫn nhất. Liberal (chủ nghĩa tự do hiện đại, hay “chủ nghĩa tự do Hoa Kỳ”) là tư tưởng cánh tả: ủng hộ tự do xã hội (phá thai, nữ quyền, hôn nhân đồng tính…) nhưng phản đối tự do kinh tế. Libertarian (chủ nghĩa tự do cổ điển, hay “chủ nghĩa tự do châu Âu”) là tư tưởng cánh hữu: ủng hộ cả tự do kinh tế lẫn tự do cá nhân. Ở châu Âu chỉ tồn tại chủ nghĩa tự do cổ điển nên từ “Liberal” được dùng để chỉ khái niệm đó; ở Hoa Kỳ vì có hai loại tự do song song, người ta phải dùng “Libertarian” để phân biệt với “Liberal”. Sự khác biệt giữa hai khái niệm này là rất lớn dù cả hai đều mang danh “chủ nghĩa tự do”.