Nghiên Cứu Lịch Sử

 Ronald H. Spector

Trần Quang Nghĩa dịch

CHƯƠNG SÁU: “NAM KỲ ĐANG BỐC CHÁY”

Trong cuộc chạy đua tuyệt vọng để tái chiếm miền bắc Trung Quốc và Mãn Châu trước khi quân Cộng sản có thể lấp đầy khoảng trống do sự đầu hàng của Nhật Bản tạo ra, Đông Dương dường như là một sự phân tâm không mấy quan trọng. Những binh lính tinh nhuệ nhất của Tưởng Giới Thạch ở miền nam Trung Quốc là của tướng Chang Fa-kwei, người từng là cai ngục và sau đó là người bảo trợ của Hồ Chí Minh vào năm 1944. Chang Fa-kwei và quân đội của ông ở Quảng Tây và Quảng Đông dường như là lựa chọn tự nhiên để tiến hành các chiến dịch ở Đông Dương, nhưng những người lính được huấn luyện tương đối tốt của ông với vũ khí mới của Mỹ lại cần thiết hơn ở phía bắc.

 

Thay vì Chang Fa-kwei, Tưởng Giới Thạch đã chọn Tướng Long Vân (Lung Yun), chỉ huy quân đội Trung Quốc tại tỉnh Vân Nam, giáp biên giới phía bắc Việt Nam. Giống như nhiều tướng lĩnh quân phiệt khác, Long Vân đã thu được lợi nhuận lớn từ chiến tranh. Ông và người anh em họ, Tướng Lữ Hán, chỉ huy quân đoàn, đã tiến hành buôn lậu sinh lời với quân đội Nhật Bản và chính quyền Vichy Pháp ở Đông Dương. Sau này, khi Mỹ và Trung Quốc mở lại được con đường Ledo vào miền nam Trung Quốc, Long Vân đã làm giàu bằng cách cướp đoạt hoặc chiếm đoạt hàng tấn vũ khí và trang thiết bị viện trợ theo chương trình Cho mượn-Cho vay được vận chuyển qua Vân Nam. Tuy nhiên, với sự đầu hàng của Nhật Bản, vị tướng lĩnh già khôn ngoan này đã để lòng tham lấn át lý trí. Được Trùng Khánh giao quyền chỉ huy quân chiếm đóng Đông Dương, Long Vân đã nhanh chóng chấp nhận và phái những binh lính trung thành nhất của mình hành quân về Hà Nội dưới sự chỉ huy của Lữ Hán để thu lợi nhuận từ việc gìn giữ hòa bình sau chiến tranh.

 

Khoảng một tháng sau khi quân của Lữ rút đi, Long thức dậy và phát hiện các công trình quân sự ở Côn Minh đã bị bao vây bởi Quân đoàn số 5 của Tưởng Giới Thạch dưới sự chỉ huy của một trong những vị tướng tin cậy nhất của Tưởng. Trên các bức tường khắp thành phố đều có bản sao sắc lệnh của Tưởng Giới Thạch cách chức Long khỏi chức vụ thống đốc Vân Nam và “thăng chức” ông ta lên làm chủ tịch Hội đồng Cố vấn Quân sự của Tưởng Giới Thạch ở Trùng Khánh. Sau một vài hành động phản kháng, Long đầu hàng, và Vân Nam nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của Tưởng Giới Thạch.

 

Tướng Lữ Hán là một người chỉ huy chiến trường giỏi hơn và một tay buôn kém khéo léo hơn Long Vân. Năm 1938, khi Chiến tranh Trung-Nhật vẫn đang diễn ra ác liệt và đẫm máu, ông đã chỉ huy Tập đoàn quân số 60 trong chiến thắng vĩ đại của Trung Quốc trước quân Nhật tại Thái Bình Trang. Dưới quyền chỉ huy trên danh nghĩa của Lữ Hán ở Đông Dương có ba tập đoàn quân Trung Quốc: Tập đoàn quân số 52, Tập đoàn quân số 60 và Tập đoàn quân số 93. Hai trong số các tập đoàn quân này dự kiến ​​sẽ được điều động sớm về Đài Loan và miền bắc Trung Quốc qua cảng Hải Phòng sau khi hoàn thành nhiệm vụ chiếm đóng.

 

Để theo dõi Lữ Hán   và cung cấp cho ông ta một số chuyên gia địa phương, Trùng Khánh đã điều động một đạo quân thứ tư đến Đông Dương, Quân đoàn 62, do tướng Hsiao Wen chỉ huy. Hsiao Wen từng làm việc chặt chẽ với những người Việt lưu vong ở miền Nam Trung Quốc và quen biết Hồ Chí Minh. Ngoài việc chỉ huy Quân đoàn 62, Hsiao còn được chỉ định làm phó tướng và cố vấn chính trị của Lữ Hán. Quân đoàn 62 của ông cũng được lên kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ khác ở phía bắc.

 

Đi cùng Lữ Hán là các đội liên lạc Mỹ thuộc Bộ Tư lệnh Huấn luyện Chiến đấu Trung Quốc, một tổ chức cố vấn quân sự của Mỹ đã huấn luyện các đơn vị Trung Quốc ở miền nam Trung Quốc. Tất cả các đội đều dưới sự chỉ huy của Chuẩn tướng Philip E. Gallagher, cố vấn của Lữ Hán. Giống như Patti, Tướng Gallagher được nhiều người Pháp và Việt Nam coi như một dạng lãnh sự Mỹ với quyền lực rộng lớn để giải quyết mọi vấn đề. Trên thực tế, chỉ thị của Wedemeyer gửi cho các đơn vị Mỹ cùng với lực lượng chiếm đóng của Trung Quốc giới hạn nhiệm vụ của họ ở việc “cố vấn và hỗ trợ lực lượng quân sự Chính phủ Trung ương trong quá trình di chuyển đến các khu vực chiếm đóng” và “hoạt động với tư cách cố vấn… trong việc cung cấp các nhu yếu phẩm cần thiết và quản lý các vấn đề dân sự tại các khu vực do các binh lính này chiếm đóng.” “Nhóm cố vấn của Mỹ không có chỉ thị nào về việc chúng tôi phải hỗ trợ chính trị cho ai,” Gallagher nhớ lại.

 

Ngày 14 tháng 9, Gallagher và Lữ Hán đến Hà Nội, nơi Gallagher được Patti báo cáo tình hình và Lữ nắm quyền chỉ huy cuộc chiếm đóng. “Ông ta được giao nhiệm vụ chính thức giải giáp quân Nhật,” một báo cáo tình báo của Pháp về Lữ viết. “Xét theo hành động của ông ta, dường như ông ta đã nhận được từ chính phủ nhiệm vụ giúp đỡ người An Nam chống lại người Pháp; xét theo hành vi của ông ta, ý định của ông ta rất có thể chỉ đơn giản là để làm giàu cho bản thân.” Lữ Hán đã đuổi phái đoàn của Sainteny ra khỏi phủ Toàn quyền Decoux một cách không thương tiếc và tự mình đến ở đó. Quân đội của ông ta được đóng quân trong các tòa nhà công cộng, trường học, bệnh viện và nhà riêng. “Một toán khoảng năm mươi binh lính đã hành quân vào nhà chúng tôi,” Mai Elliott nhớ lại. “Một lần nữa, cha tôi lại vận dụng kiến ​​thức tiếng Trung của mình một cách hiệu quả. Ông có thể giao tiếp với viên sĩ quan chỉ huy bằng văn bản. Viên sĩ quan rất ấn tượng và đã kiềm chế binh lính của mình… họ không lấy trộm bất cứ đồ đạc nào của chúng tôi như họ đã làm ở khắp Hà Nội. Nhưng họ dồn chúng tôi lên tầng trên và chiếm lấy tầng trệt. Những người lính nông dân không quen với tiện nghi thành thị và ban đầu Giu phải dạy họ cách bật đèn điện và quạt trần. Họ rất thích thú đến nỗi đứng cạnh công tắc bật tắt chúng và trầm trồ trước tác dụng của chúng.”

 

Bất chấp những yêu cầu và phản đối của Pháp, Lữ và Hsiao nhanh chóng đạt được thỏa thuận làm việc với Hồ Chí Minh. Chính phủ Việt Minh được phép tiếp tục tại vị. Binh lính Pháp vẫn bị giam giữ trong Thành Citadel. Lực lượng Việt Minh không bị giải giáp. Hồ Chí Minh bị gây áp lực nhưng không bị ép buộc phải đưa các thành viên của các đảng Quốc dân đảng được Trung Quốc hậu thuẫn vào chính phủ của mình.

 

Cái giá mà Việt Minh phải trả cho thỏa thuận này rất cao. Toàn bộ chi phí nuôi sống và duy trì lực lượng chiếm đóng “Đồng minh” ở miền Bắc do người Việt Nam gánh chịu, và sẽ được bồi thường sau đó theo tỷ giá hối đoái “công bằng”. Bất chấp tình trạng đói kém, OSS báo cáo rằng người Trung Quốc thực tế đã xuất khẩu gạo ra khỏi đất nước hoặc bán trên thị trường chợ đen với giá gấp mười lần giá ở Sài Gòn. Theo lời đồn, Hồ Chí Minh cũng cung cấp cho người Trung Quốc nguồn thuốc phiện dồi dào và từng tặng Lữ Hán một chiếc tẩu thuốc phiện bằng vàng.

 

Trong các cuộc trò chuyện với Tướng Hsiao Wen và Tướng Lữ Hán, Hồ biết được rằng người Trung Quốc có ý định thao túng tiền tệ địa phương để có lợi cho họ. Tỷ giá hối đoái giữa đồng đô la Trung Quốc gần như vô giá trị và đồng piaster Đông Dương được ấn định tùy tiện ở mức 14 đổi 1, khiến cho đồng đô la có giá trị gấp hơn ba lần so với ở  miền nam Trung Quốc, hàng triệu đô la Trung Quốc nhanh chóng bắt đầu đổ vào Đông Dương. Trong một trường hợp, người ta báo cáo có một chuyến bay từ Côn Minh đã chở tới 60 triệu đô la. “Các sĩ quan Trung Quốc tại Việt Nam có quan hệ kinh doanh trong nước đã tự tổ chức thành một liên minh chặt chẽ, liên kết với các thương nhân, ngân hàng và doanh nhân để mua lại với giá rẻ mạt mọi doanh nghiệp sinh lời mà họ có thể. Các công ty bình phong và các tập đoàn tín thác nhanh chóng được thành lập để mua lại quyền sở hữu hoàn toàn hoặc quyền kiểm soát các đồn điền, đất nông nghiệp, nhà cửa, mỏ và nhà máy thuộc sở hữu của Việt Nam hoặc Pháp, ngay cả các tiểu thương cũng không được tha. Nếu họ phản đối hoặc dám chống lại bất kỳ lời đề nghị nào của liên minh, quân đội sẽ có cách để thuyết phục.” Bằng cách mua sắm giá rẻ và các hoạt động tài chính khác, theo một ước tính, người Trung Quốc đã thu được khoảng 400 triệu piaster từ nửa dân số nghèo hơn của quốc gia có tổng sản phẩm quốc nội năm 1939 vào khoảng 1,1 tỷ piaster.

 

Để đổi lấy những nhượng bộ này, người Trung Quốc và các cố vấn người Mỹ của họ đã đối xử với phe Việt Minh như chính quyền trên thực tế. “Ông Hồ và chính phủ lâm thời của ông là hình thức duy nhất còn sót lại của luật pháp và trật tự ở Đông Dương thuộc Pháp phía bắc vĩ tuyến 16”, Gallagher nhớ lại, “và người Trung Quốc và tôi đã đối xử với ông ấy theo cách đó.”

 

Sau khi được Patti và Nordlinger báo cáo và nhận được nhiều quan điểm trái ngược nhau về Việt Minh, Gallagher bắt đầu một loạt các cuộc gặp gỡ không chính thức với Hồ Chí Minh. Mặc dù thừa nhận rằng Hồ Chí Minh là “một nhà cách mạng lão thành” và “một sản phẩm của Moscow”, Gallagher, giống như Patti, kết luận rằng “Thủ tướng và đảng của ông đại diện cho khát vọng thực sự của người dân Việt Nam về độc lập…. Ông coi Hoa Kỳ là vị cứu tinh của tất cả các quốc gia nhỏ và hành động dựa vào tuyên bố trong Hiến chương Đại Tây Dương rằng nền độc lập của các quốc gia nhỏ sẽ được các cường quốc đảm bảo…. Tôi đã thẳng thắn chỉ ra rằng công việc của tôi không phải là đại diện của Bộ Ngoại giao, cũng không phải tôi quan tâm đến tình hình chính trị… mà tôi chỉ đơn thuần làm việc với Lữ Hán. Trong thâm tâm, tôi ước người Việt Nam có thể giành được độc lập nhưng tất nhiên chúng ta không có tiếng nói trong vấn đề này.”

 

Với gần 60 lính Mỹ hiện đang ở Hà Nội, một số tiến trình đáng kể có thể đạt được trong việc sơ tán tù binh chiến tranh Anh, trong việc cải thiện điều kiện tại Thành Citadel và trong việc nâng cấp các bệnh viện quân đội Pháp mới được mở cửa trở lại. Tuy nhiên, cả Lữ Hán và Hsiao Wen

 đều có hiềm khích cũ với người Pháp và không vội vàng nhượng bộ họ. Cả hai vị tướng cũng thực sự lo ngại về sự an toàn của bộ phận lớn người Hoa trong dân số Hà Nội nếu xảy ra giao tranh nghiêm trọng ở đó. Trong cuộc gặp với Sainteny vào ngày 21 tháng 9, Lữ Hán nhấn mạnh rằng Quân đội Trung Quốc nắm quyền chỉ huy và sẽ không thiên vị người Pháp hay người Việt Nam.

 

Vào thời điểm đó, một sự yên tĩnh bất ổn bao trùm Hà Nội, mặc dù đối với một nhà quan sát người Mỹ, dường như “các đường phố Hà Nội vẫn rộn ràng căng thẳng và náo động. Loa phóng thanh tại nhiều trụ sở chính trị của chính phủ phát sóng tin tức và bình luận của đài phát thanh chính phủ. Đường phố được dán đầy biểu ngữ, các biểu ngữ tuyên bố độc lập và lên án chủ nghĩa đế quốc Pháp, các cuộc mít tinh đường phố diễn ra thường xuyên.” Chủ nhà đóng chặt cửa ra vào và cửa sổ tầng trệt, phụ nữ Pháp và Việt Nam hiếm khi xuất hiện trên đường phố mà không có người nam hộ tống, và những món đồ có giá trị có thể cám dỗ binh lính Trung Quốc tiêu xài những đồng đô la mới có giá trị của họ đã biến mất từ ​​lâu khỏi các cửa hàng.

 

Tình hình căng thẳng ở miền Bắc càng gia tăng do dòng tin tức và tin đồn liên tục về những diễn biến ở phía nam vĩ tuyến 16. Ở miền Nam cũng như miền Bắc, sự đầu hàng của Nhật Bản đã thúc đẩy tinh thần đấu tranh của những người theo chủ nghĩa dân tộc. Tuy nhiên, vị thế của Đảng Cộng sản ở miền Nam lại lung lay hơn nhiều so với miền Bắc. Ban lãnh đạo Đảng đã bị tổn thất nặng nề trong cuộc nổi dậy bất thành năm 1940 và những người sống sót chỉ mới bắt đầu tập hợp lại sau khi Nhật Bản chiếm đóng vào tháng 3 năm 1945. Vào thời điểm đầu hàng, Việt Minh, dưới sự lãnh đạo của Trần Văn Giàu, có các chi bộ bí mật tại nhiều cửa hàng và nhà máy ở khu vực Sài Gòn và quan trọng hơn, kiểm soát Đoàn Thanh niên Tiền phong với số lượng thành viên đông đảo trên khắp Nam Kỳ.  Tuy nhiên, Giàu buộc phải cạnh tranh giành quyền lãnh đạo phong trào độc lập với những người theo chủ nghĩa Trotsky, những người có ảnh hưởng vững chắc ở miền Nam, Phục Quốc thân Nhật, và hai giáo phái bản địa, Cao Đài và Hòa Hảo, có đông tín đồ và kiểm soát hiệu quả các khu vực chiến lược quan trọng ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Thực tế, lý do chính khiến những người Cộng sản được tham gia vào liên minh dân tộc chủ nghĩa dễ dàng nắm quyền kiểm soát Sài Gòn và hầu hết miền nam vào ngày 25 tháng 8 là do mọi người tin rằng phe Đồng minh ủng hộ Việt Minh, lực lượng mà không giống như đối thủ của họ, chưa bao giờ hợp tác hay liên kết với Nhật Bản. Ở vùng nông thôn, các giáo phái và đảng phái cạnh tranh gay gắt, thường xuyên bằng bạo lực, để giành quyền kiểm soát lãnh thổ và vũ khí Pháp thu được, đồng thời duy trì sự đoàn kết đầy lo lắng trước sự trở lại của chủ nghĩa đế quốc Pháp ở Sài Gòn.

 

Nếu miền Nam Việt Nam có chính phủ vào thời điểm quân đội của Gracey đến, thì đó là Ủy ban Chấp hành Lâm thời miền Nam gồm 13 thành viên, trong đó chỉ có 4 thành viên là từ Việt Minh. Một phái đoàn từ ủy ban đã đón máy bay của Gracey tại sân bay nhưng hoàn toàn bị phớt lờ. Tất nhiên, Gracey đang bận rộn với nhiệm vụ chính của mình là kiểm soát và giải giáp 40 nghìn quân Nhật ở miền Nam Đông Dương, đông hơn lực lượng của ông rất nhiều. Các nhiệm vụ khác của Gracey là thả và hồi hương tù binh chiến tranh và những người bị giam giữ của Đồng minh, duy trì luật pháp và trật tự, và “giải phóng lãnh thổ Đồng minh trong phạm vi nguồn lực cho phép.”

 

“Lãnh thổ Đồng minh” trong trường hợp này có nghĩa là lãnh thổ Pháp, vì chính phủ Anh, không giống như chính phủ Mỹ và Trung Quốc, chưa bao giờ thách thức quyền của Pháp trong việc tái khẳng định quyền cai trị của họ ở Đông Dương. Thật vậy, một thỏa thuận dân sự Anh-Pháp được ký kết vào cuối tháng 8 đã quy định rằng một trong những lý do để đóng quân Đồng minh ở Đông Dương là khôi phục quyền lực của Pháp. De Gaulle đã bổ nhiệm Tướng Jacques-Philippe Leclerc, một sĩ quan nổi tiếng với những chiến công khi chỉ huy một sư đoàn thiết giáp trong trận đánh bại Đức, làm chỉ huy lực lượng Pháp ở Viễn Đông. Ông ta phải tái chiếm Đông Dương bằng vũ lực nếu cần thiết. Thật không may cho Leclerc, ông ta hầu như không có quân để làm điều đó. Lực lượng Pháp gần nhất, Trung đoàn Bộ binh Thuộc địa số 5 trên Ceylon, được huấn luyện tốt về chiến tranh rừng rậm, nhưng chỉ có chưa đến một nghìn người, và hầu như không có phương tiện vận chuyển. Cũng có kế hoạch tái lập một lực lượng nào đó từ 1.500 đến 3.000 binh lính và thủy thủ Pháp trước đây bị quân Nhật giam giữ, nhưng “những người này đã mệt mỏi vì bị giam cầm lâu ngày.”

 

Vì vậy, bất kỳ sự giải phóng lãnh thổ “Đồng minh” nào cũng phải do người Anh đảm nhiệm. Mountbatten và các cộng sự của ông có một số lo ngại về những hậu quả mà điều này có thể dẫn đến. “Tôi nghĩ chúng ta nên tránh bằng mọi giá cáo buộc rằng chúng ta đang hỗ trợ phương Tây đàn áp phương Đông,” cố vấn chính trị của SEAC, Sir Esler Dening, viết. “Những cáo buộc như vậy sẽ dễ dàng được người Mỹ và người Trung Quốc đưa ra và có khả năng gây ấn tượng bất lợi trên khắp châu Á.” Vào phút cuối, mệnh lệnh của Gracey đã được sửa đổi để làm rõ rằng ông chỉ chịu trách nhiệm kiểm soát các khu vực trọng yếu trong và xung quanh Sài Gòn có liên quan trực tiếp đến việc hoàn thành nhiệm vụ của mình. Nhưng có vẻ như Gracey chỉ nhận được sự thay đổi này sau khi đến Sài Gòn.

 

Gracey không mấy ấn tượng với chính phủ quốc dân đảng tự xưng là nắm quyền ở Sài Gòn. Tham mưu trưởng của ông, sau một chuyến thị sát nhanh chóng thành phố, đã kết luận rằng tuyên bố của người Việt Nam về việc họ kiểm soát các vấn đề dân sự “chỉ là trò đùa.” Gracey sớm cho rằng “chính phủ An Nam là mối đe dọa trực tiếp đến trật tự pháp luật thông qua lực lượng cảnh sát và lính canh vũ trang của họ.” Trong lễ kỷ niệm Ngày Độc lập 2 tháng 9, không có rắc rối nghiêm trọng nào khác hơn là khi những người biểu tình Việt Nam, tin rằng họ đã bị người Pháp bắn, đã xúi giục  bạo loạn khiến một số người Pháp và người Việt Nam thiệt mạng và bị thương. Tuy nhiên, luôn có những mối đe dọa đến tính mạng và tài sản của người Pháp, và các đài phát thanh và báo chí Việt Nam liên tục tiến hành một chiến dịch tuyên truyền chống Pháp.

 

Theo Gracey và một số sĩ quan cấp cao của ông, tình hình rất nghiêm trọng. Vị tướng Anh viết: “Rõ ràng là trừ khi chính phủ bù nhìn bị lật đổ và chính phủ Pháp được khôi phục gần như ngay lập tức, nếu không thì không chỉ quyền kiểm soát đất nước của chính phủ bù nhìn sẽ được củng cố mà việc đổ bộ bằng đường không và đường biển cho quân đội và tiếp tế cũng sẽ ngày càng trở nên nguy hiểm hơn.” Các sĩ quan của Gracey tin rằng “Việt Minh đang chuẩn bị thách thức người Anh giành quyền kiểm soát Sài Gòn.” Nếu người Anh dao động, họ có thể sẽ mất hết uy tín với người Nhật, những người vẫn còn vũ trang và vẫn đông hơn lực lượng Đồng minh.

 

Gracey không phải là kẻ ngốc hay kẻ thích phô trương. Ông cũng không phải là người phân biệt chủng tộc hay bảo thủ. Là một chỉ huy quân đội Ấn Độ, ông biết rằng nền độc lập cho Ấn Độ, và có lẽ cả Miến Điện, đang đến gần, nhưng Gracey hoàn toàn không đủ năng lực. Ông không biết gì về Đông Dương, thiếu một sĩ quan chính trị, và tin vào những lời đảm bảo của Pháp rằng phe theo chủ nghĩa dân tộc chỉ là thiểu số những kẻ gây rối và những người từng cộng tác với Đức Quốc xã, và hầu hết người Việt Nam đều mong muốn trở lại lối sống cũ. “Tôi hoàn toàn chắc chắn,” Đại úy Sissons viết, “rằng người dân địa phương không có gì phàn nàn về cách đối xử của người Pháp; đây dường như là một thuộc địa châu Âu thông thường với những người bán hàng bản địa, những người hầu bản địa tận tâm với những người chủ da trắng của họ, v.v.”

 

Gracey có thể đã tìm hiểu thêm về tình hình thực tế ở Đông Dương từ OSS. Một phân đội nhỏ của OSS với nhiệm vụ tương tự như đội của Patti ở phía bắc đã có mặt ở Đông Dương từ ngày 1 tháng 9. Bên cạnh việc tìm kiếm và hỗ trợ tù binh chiến tranh, đặc biệt là người Mỹ, đội OSS, mật danh Embankment, có nhiệm vụ xác định và bắt giữ tội phạm chiến tranh, đồng thời sao chụp vi phim các tài liệu và sổ mật mã của Nhật Bản. Do không có sự hiện diện nào khác của người Mỹ ở Sài Gòn, đội này cũng có nhiệm vụ báo cáo về các diễn biến chính trị và theo dõi sự xuất hiện của bất kỳ nhóm chống Đồng minh nào hoặc các hoạt động của Nhật Bản nhằm chống đối sự đầu hàng.

 

Đội Embankment do Đại tá A. Peter Dewey chỉ huy, con trai của một nghị sĩ và là họ hàng của Thomas E. Dewey, ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng hòa năm 1944. Dewey mới chỉ 28 tuổi nhưng đã có gần 6 năm kinh nghiệm chiến đấu. Ông đã đưa tin về chiến sự cho tờ Chicago Daily News vào năm 1939-40 và sau đó phục vụ trong Quân đoàn Cứu thương Ba Lan trong Trận chiến Nước Pháp. Sau khi Hoa Kỳ tham chiến, Dewey được phong hàm thiếu úy trong quân đội và phục vụ trong các nhiệm vụ tình báo tại Acre, Fort Lamy, Khartoum, Châu Phi Xích đạo thuộc Pháp và Aden. Năm 1943, ông gia nhập OSS và được thả dù xuống nước Pháp đang bị chiếm đóng. Vì những chiến công của mình, ông đã nhận được huân chương từ chính phủ Ba Lan và Huân chương Thập tự Chiến tranh (Croix de Guerre) từ Pháp. Ông nói tiếng Pháp gần như hoàn hảo và được cho là “người được De Gaulle hoan nghênh”.

 

Đội tiên phong của Embankment, một nhóm sơ tán tù binh gồm bốn người dưới sự chỉ huy của Trung úy Emile R. Connasse, đã nhảy dù xuống Sài Gòn vào ngày 1 tháng 9. Đại tá Dewey theo sau cùng với phần còn lại của nhóm vào ngày 4 và 5. Một số ít tù binh chiến tranh người Mỹ đã được sơ tán bằng đường hàng không trong vài ngày tiếp theo, và Trung úy Connasse trở về trụ sở SEAC. Người Mỹ thiết lập trụ sở của họ tại khách sạn lớn Continental Palace, nơi nhanh chóng trở thành chỗ trú ẩn cho những người Pháp tìm kiếm sự an toàn khỏi mối đe dọa bạo lực của người Việt Nam. “Chủ khách sạn, ông Franchini, yêu mến người Mỹ vì họ thuận lợi cho việc kinh doanh. Ông đã bán khách sạn cho Thiếu tá Frank White [một trong những sĩ quan của Dewey] với giá 2 đô la, do đó đặt nó dưới sự bảo vệ của người Mỹ và sau đó có thể đòi giá cắt cổ từ nhiều cư dân Pháp đang hoảng sợ muốn ngủ dưới cùng một mái nhà.” Trong khi duy trì Continental như một nơi trú ẩn an toàn và khăng khăng yêu cầu lính Nhật canh giữ nó, Dewey nhanh chóng chuyển phần lớn đội của mình đến một biệt thự ở ngoại ô thành phố, nơi trước đây do một đô đốc Nhật Bản chiếm đóng.

 

Dewey không có kiến ​​thức đặc biệt nào về Đông Dương, và chỉ có một thành viên trong nhóm của ông nói tiếng Việt, một vài người thậm chí còn không nói được tiếng Pháp. Chứng kiến ​​những hỗn loạn ngày 2 tháng 9, một số thành viên trong nhóm tiên phong của Connasse không mấy ấn tượng với “cuộc cách mạng hiệu thuốc” của Việt Minh. Nhiều hành động của chính phủ lâm thời “có vẻ điên rồ hoặc khó hiểu.” Tuy nhiên, Dewey quyết tâm thực hiện các khía cạnh tình báo của nhiệm vụ và nhanh chóng thiết lập liên lạc với các nhà lãnh đạo chính trị Việt Nam. “Ông ấy đã cử tôi đi gặp gỡ [các nhà lãnh đạo Việt Minh] vài lần,” người giải mã mật mã của ông nhớ lại. “Đường phố tối tăm…. Tôi đến một ngôi nhà trên một con phố yên tĩnh và ở đó gặp gỡ khoảng hai giờ với ba hoặc bốn người đàn ông rõ ràng rất tận tâm với sự nghiệp giải phóng đất nước của mình…. Trong chiến tranh, họ đã nghe các chương trình phát thanh của Đài Tiếng nói Hoa Kỳ nói về dân chủ và tự do và họ coi Hoa Kỳ không chỉ là một hình mẫu bảo vệ nền tự trị mà còn sẽ hỗ trợ sự nghiệp của họ.” “Dewey đặc biệt ấn tượng với Tiến sĩ Phạm Ngọc Thạch, người sáng lập tổ chức Thanh niên Tiền phong thuộc Việt Minh, và có thể đã hy vọng sắp xếp cho Thạch đến thăm Hoa Kỳ một cách bí mật.”

 

Nhìn lại, việc Gracey và Dewey cùng chung chí hướng dường như còn khó xảy ra hơn cả việc de Gaulle và Hồ Chí Minh cùng chung chí hướng. Gracey hẳn không hài lòng với chàng trai trẻ người Mỹ ngạo mạn này và có lẽ coi OSS là một mối phiền toái. Rõ ràng là họ đang theo đuổi những hoạt động vượt ra ngoài công việc liên quan đến tù binh chiến tranh. Tham mưu trưởng của Gracey nhớ lại Dewey là người “có mặt ở nhiều nơi với nhiều người đến mức cần một lời giải thích mà Ủy ban Kiểm soát chưa bao giờ nhận được.” Còn về phần Dewey, ông khó có thể tìm được tiếng nói chung với một vị tướng mà một trong những sĩ quan của ông gọi là “một sản phẩm lỗi thời của Đế quốc Anh.”

 

Ngày 19 tháng 9, Gracey thông báo với chính phủ Việt Minh rằng ông dự định ban hành một tuyên bố cấm tất cả các cuộc tuần hành và biểu tình, áp đặt lệnh giới nghiêm ban đêm và cấm bất kỳ lực lượng nào không được ông cho phép mang vũ khí. Tất cả các tờ báo phải bị đóng cửa, và chính quyền lâm thời phải cung cấp danh sách về vũ khí và vị trí của tất cả các đơn vị cảnh sát và quân đội Việt Nam. Từ ngày 21 tháng 9, quân đội của Gracey bắt đầu trục xuất chính quyền Việt Minh khỏi các tòa nhà công cộng và đồn cảnh sát, đồng thời giải giáp cảnh sát và lực lượng bán quân sự Việt Minh.

 

Vào thời điểm này, các quan chức Pháp đã thuyết phục Gracey rằng những cựu binh Pháp ở khu vực Sài Gòn từng bị quân Nhật giam giữ có thể được tái vũ trang và dễ dàng nắm quyền kiểm soát chính quyền và các bộ phận của thành phố. Người Việt Nam sẽ bị áp đảo và không kháng cự. Một khi rõ ràng là người Pháp đã nắm quyền trở lại, số lượng lớn người Việt Nam chỉ mong muốn cuộc sống trở lại bình thường sẽ mất đi nỗi sợ hãi đối với Việt Minh và đứng về phía luật pháp và trật tự. “Không còn nghi ngờ gì nữa, Gracey nghĩ rằng đó sẽ là một việc dễ dàng,” tham mưu trưởng của ông nhớ lại. “Thông tin mà người Anh có về Việt Minh là họ sẽ không kháng cự. Thông tin về phía người Pháp là Cédile [đại diện của de Gaulle ở Nam Kỳ] kiểm soát chặt chẽ họ, rằng đây hoàn toàn không phải là một nhiệm vụ khó khăn… một khi hoàn thành, nó sẽ là một bước tiến đáng kể và hữu ích cho việc tiếp tục quá trình chuyển giao quyền lực dần dần từ người Anh sang người Pháp.” Trong đêm 22-23 tháng 9, người Anh đã lặng lẽ bàn giao các cơ sở và đồn cảnh sát cho người Pháp. Kho bạc, bưu điện chính, tòa thị chính và các công trình công cộng còn lại đã bị quân Pháp chiếm giữ từ tay người Việt Nam đang bất ngờ, với tổn thất về người rất ít nhưng khá tàn bạo.

 

Sáng ngày 23, cư dân thành phố thức dậy và thấy rằng “Sài Gòn lại thuộc về Pháp”. Cédile đã ban hành những chỉ thị chi tiết cho cộng đồng người Pháp về cách họ phải cư xử sau khi “nắm quyền kiểm soát”. “Thái độ kiêu ngạo, cử chỉ đắc thắng hay lời nói thách thức, đe dọa hoặc khiêu khích đều bị cấm tuyệt đối. Tôi cấm… những hành vi tàn bạo vô cớ, biểu hiện oán giận hoặc trả thù đối với người dân An Nam.”

 

Bất chấp những lời lẽ hùng hồn của Cédile, quân Pháp ở Sài Gòn ăn mừng chiến thắng bằng cách nổi loạn, bộc lộ tất cả những cảm xúc dồn nén bấy lâu nay về nỗi sợ hãi, giận dữ và oán hận đối với người Việt Nam, cũng như sự nhục nhã khi bị quân Nhật giam cầm. Như một sĩ quan thuộc cấp của Mountbatten đã báo cáo: “Có những vụ xả súng điên cuồng và người An Nam bị lôi ra đường công khai để nhốt vào tù. Nói chung, tình hình hoàn toàn hỗn loạn.” Binh lính và thường dân Pháp  có vũ trang bắn vào các tòa nhà bỏ trống. Các băng nhóm lính và thường dân Pháp lang thang khắp thành phố, tấn công người Việt Nam, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em, một cách bừa bãi. Bất kỳ người Việt Nam nào bị phát hiện trên đường phố đều có nguy cơ bị đá, đánh đập và lôi đến đồn cảnh sát.

 

Gracey vô cùng tức giận với người Pháp. Ông triệu Cédile vào để mắng mỏ và ra lệnh tước vũ khí một bộ phận của “binh lính” Pháp và đưa họ trở lại doanh trại. Cédile tâm sự với một sĩ quan Mỹ rằng ông “muốn đưa tất cả thực dân trở lại Pháp.” Tuy nhiên, thiệt hại đã xảy ra. Các đại diện báo chí Anh và nước ngoài đã đưa tin đầy đủ về những trò hề của người Pháp trong “việc nắm quyền kiểm soát”. Tại một cuộc họp báo ngay sau khi Pháp tiếp quản, Gracey đã bị các phóng viên Mỹ và Úc “chỉ trích dữ dội”. “Gracey nổi giận và nói rằng các phóng viên ‘không hiểu về phương Đông’. Một người Mỹ đáp lại, “Phương Đông ngày nay vẫn khó hiểu như ngày hôm qua và sau cuộc họp báo này thì càng khó hiểu hơn. Điều đó thực sự khiến Gracey càng tức tối. Và vào khoảng thời gian đó, Việt Minh tấn công nhà máy điện và điện bị mất.”

 

Mountbatten, người đặc biệt không thích những bài báo bất lợi, nghi ngờ rằng “chúng ta càng mạnh [ở Đông Dương] thì người Pháp càng cảm thấy họ có thể thực hiện những hành động khiêu khích chống lại người An Nam.” Ông đã có những lo ngại về tuyên bố của Gracey nhưng vẫn ủng hộ ông ta với tư cách là “người có thẩm quyền tại chỗ.” Mountbatten giờ đây muốn các tổng tham mưu trưởng của Anh xác định lại nhiệm vụ của Gracey càng hẹp càng tốt và dành việc tái chiếm Đông Dương cho người Pháp.

 

Tuy nhiên, đây không chỉ là một thảm họa về quan hệ công chúng. “Người An Nam giờ đây hoàn toàn mất niềm tin vào người Anh”, OSS báo cáo. Cuộc đảo chính vụng về của Pháp đã dẫn đến chính tình huống mà Gracey muốn ngăn chặn. Người Việt Nam thuộc mọi khuynh hướng chính trị đã đoàn kết trong một cuộc nổi dậy chung chống lại người Anh và người Pháp. Các chợ lương thực bị đốt cháy và số vụ bắt cóc, giết người và đốt phá gia tăng mạnh. “Cuộc sống ở Sài Gòn bị tê liệt. Các cửa hàng và quán ăn đóng cửa. Nhiều khu vực trong thành phố không có nước.”

 

Vụ việc đẫm máu nhất xảy ra vào ngày 24 tháng 9, khi các thành viên của Binh Xuyên, một tổ chức tội phạm lớn của Việt Nam, tấn công Cité Herault, một khu dân cư ngoại ô nơi sinh sống của những người Pháp và người lai giàu có, và tàn sát hơn 150 người, chủ yếu là phụ nữ và trẻ em. Một nhân chứng kể lại: “Người An Nam tràn vào tất cả các ngôi nhà trên phố Mazet. Tôi nghe thấy tiếng la hét suốt một giờ sau đó.” Những ngôi nhà bị cướp phá và cư dân bị bắt đi. “Những người bị bắt sau đó được đưa đến một ngôi làng bên bờ sông, nơi bọn đàn ông bị tra tấn trước mặt vợ con họ.” Cảnh sát báo cáo tìm thấy thi thể của hai người phụ nữ với “mắt bị móc, răng bị nhổ, ngực bị cắt, cọc tre cắm vào bộ phận sinh dục.” Một người phụ nữ mang thai bảy hoặc tám tháng “bị mổ bụng. Đứa con còn sống của cô bị ném qua ném lại như một quả bóng và cuối cùng bị đâm xuyên bằng một cái cọc.” Những phụ nữ Việt được biết là đã kết hôn với người Pháp bị làm biến dạng bằng dao găm.

 

Từ thời điểm đó, nội chiến lan rộng khắp khu vực Sài Gòn. Đến ngày 26 tháng 9, OSS báo cáo rằng nhiều khu vực trong thành phố thiếu lương thực và điện.  “Bắn tỉa gây tình trạng căng thẳng trong thành phố tối tăm,” một phóng viên người Mỹ viết. “Súng có thể bắn vào bất kỳ tòa nhà hoặc cửa ra vào nào. Những người An Nam ngực trần có thể đột nhiên rút dao hoặc súng ra từ khố.” “Trong một thời gian, Sài Gòn là một thành phố bị bao vây,” George Wickes, người phụ trách thông tin liên lạc của đơn vị OSS nhỏ ở Sài Gòn, nhớ lại. “Hầu hết chúng tôi nghe thấy chứ không nhìn thấy hành động xảy ra. Mọi thứ thường yên tĩnh vào ban ngày, nhưng sau khi màn đêm buông xuống, chúng tôi bắt đầu nghe thấy tiếng súng, bắt đầu bằng những phát súng lạc lõng thỉnh thoảng của một người lính Pháp đang hoảng sợ. Mỗi đêm, chúng tôi đều có thể nghe thấy tiếng trống Việt báo hiệu lệnh bên kia sông và gần như đúng 12 giờ, sẽ có một loạt tiếng súng nổ và những đám cháy mới bùng phát giữa các kho chứa trà, cao su và thuốc lá trong các xưởng đóng tàu.”

 

Với số lượng quân Anh hạn chế, và lực lượng Pháp ít ỏi và không đáng tin cậy, Gracey đã kêu gọi quân Nhật hỗ trợ tuần tra thành phố và dọn dẹp các chốt chặn của quân Việt Nam. Thay vì bị tập trung và tước vũ khí, quân Nhật giờ đây được thông báo rằng họ sẽ chịu trách nhiệm về một số khu vực nhất định và về an ninh của bất kỳ người châu Âu nào cần sự giúp đỡ của họ. Một sĩ quan Ấn Độ nhớ lại rằng “quân Nhật chủ yếu được sử dụng để bảo vệ các đoàn xe chở lương thực, và họ đã làm điều đó một cách hiệu quả.”

 

Vai trò của quân Nhật trong việc đẩy lùi các cuộc tấn công của lực lượng Việt Nam vào Sài Gòn và phá vỡ cuộc phong  tỏa  thành phố lớn đến mức nào vẫn luôn là một điều mơ hồ. Người Anh và người Pháp không quan tâm đến việc nhấn mạnh vai trò của họ. Tuy nhiên, người ta biết rằng vào cuối tháng 10, quân Nhật đã báo cáo có 44 người thiệt mạng, trong đó có 7 sĩ quan, 79 người bị thương và 50 người mất tích. Đến đầu tháng 12, người Nhật báo cáo, tổng cộng có 406 thương vong trong cuộc giao tranh với quân Việt Nam, trong đó có 126 người thiệt mạng.

 

Trong khi người Anh và người Pháp quay sang phe Nhật Bản, thì Việt Minh cũng vậy. Khoảng từ 1.000 đến 3.000 binh lính Nhật đã đào ngũ và gia nhập phe Quốc dân đảng trong tháng 8 và tháng 9 năm 1945. Một số người gia nhập vì niềm tin, muốn tiếp tục chiến đấu cho Đại Đông Á hoặc đơn giản là không thể chấp nhận ý tưởng về sự thảm bại của Nhật Bản. Đại úy Kanetoshi Toshihide coi thảm bại là “không thể tưởng tượng nổi”. Anh không thể chịu đựng được ý nghĩ trở về Nhật Bản khi hầu hết đồng đội của mình đã hy sinh vì đế chế. Nhiều sĩ quan tình báo Nhật Bản nói tiếng Việt rất tốt và có nhiều mối liên hệ với các tổ chức Việt Nam, đặc biệt là Cao Đài và Hòa Hảo. Một số họ là cựu sinh viên của Trường Nakano siêu bí mật về tình báo và chiến tranh chính trị, thấm nhuần mạnh mẽ tư tưởng Đại Á. Việc hầu hết họ cũng là những ứng cử viên xuất sắc cho các phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh chắc hẳn cũng là một yếu tố quan trọng cần cân nhắc. Ngoài các sĩ quan tình báo hoặc thành viên của Kempeitai, bất kỳ người lính nào có liên quan đến việc xây dựng tuyến đường sắt Miến Điện-Xiêm khét tiếng đều biết rằng họ có khả năng bị xét xử vì hành vi tàn bạo hoặc tội ác.

 

Một số lượng lớn binh lính Nhật đào ngũ vì họ bắt đầu nghi ngờ rằng có thể phải chờ đợi nhiều năm trước khi được hồi hương về Nhật Bản hoặc không thấy tương lai kinh tế nào cho bản thân sau khi trở về. Những người khác đã kết hôn hoặc có quan hệ với phụ nữ Việt Nam. Trong số 35 lính đào ngũ bị Pháp bắt giữ năm 1945, 16 người có vợ là người Việt Nam hoặc lai Á-Âu, và một số người có con. 50 phụ nữ Việt Nam làm việc trong bệnh viện hoặc làm phiên dịch cho quân đội Nhật Bản được cho là cũng đóng vai trò tuyển mộ cho Việt Minh. Một số binh lính gia nhập Việt Minh một cách miễn cưỡng do bị ép buộc, tống tiền hoặc lời hứa về mức lương tương đối cao mà lính đào ngũ Nhật Bản sẽ nhận được.

 

Lực lượng Việt Minh ở miền Nam thiếu vũ khí và phần lớn không được huấn luyện bài bản; nhiều người chỉ được trang bị rìu hoặc gậy tre. Việc bổ sung binh lính Nhật Bản giàu kinh nghiệm vào hàng ngũ đã tăng cường đáng kể về hiệu quả quân sự. Các sĩ quan và hạ sĩ quan Nhật Bản huấn luyện người Việt Nam về cách sử dụng và bảo dưỡng vũ khí, chiến thuật đơn vị nhỏ và thông tin liên lạc. Các chuyên gia huấn luyện về y tế dã chiến, công tác tham mưu và hành chính. Các sĩ quan cấp dưới được huấn luyện trong các cuộc tập trận cấp đại đội và tiểu đoàn. Các huấn luyện viên Nhật Bản đã giới thiệu cho binh lính Việt Nam các chiến thuật du kích mà họ dự định sử dụng chống lại quân xâm lược Đồng minh hùng mạnh hơn trong những tháng cuối cùng của cuộc chiến. Các sĩ quan Nhật Bản cũng chỉ huy lực lượng Việt Minh trong trận chiến. Trung đội của Nguyễn Thị Tuyết Mai có một cố vấn người Nhật được gọi là “Anh Hai” và đã được người Nhật trang bị vũ khí một ngày sau khi đầu hàng. Một báo cáo tình báo của Pháp kết luận rằng “vũ khí, cán bộ, chuyên gia và huấn luyện viên do người Nhật cung cấp có giá trị chiến đấu rất lớn” đối với Việt Minh. “Với tư cách là chiến binh, họ đại diện cho những yếu tố hung hăng và đáng gờm nhất trong số quân nổi dậy.”

 

Người Pháp đã cố gắng hết sức để thuyết phục người Anh và người Mỹ rằng sự giúp đỡ của Nhật Bản dành cho Việt Minh là một phần trong kế hoạch lớn hơn của Nhật Bản nhằm tái lập đế chế của họ. “Người Nhật đang tiếp tục cuộc Đại chiến châu Á một cách bí mật,” một báo cáo của Pháp kết luận. “Họ đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự thù hận giữa người Pháp và người Đông Dương. Họ đã nỗ lực phá vỡ sự đoàn kết của các cường quốc phương Tây ở châu Á. Họ đã cung cấp viện trợ quân sự cho quân nổi dậy, chẳng hạn như huấn luyện quân sự, vũ khí, v.v.” Điều thú vị là, người Việt Nam cũng có cùng nỗi lo sợ về người Nhật. Các cán bộ Việt Minh được nhắc nhở rằng “chúng ta đã biết rõ cả tư duy của người Nhật và người Pháp. Các đơn vị địa phương phải cẩn thận trong việc sử dụng người Nhật. Nếu họ hành động tốt, họ sẽ được đối xử tốt, nếu không họ sẽ bị trừng phạt. Quân đội Nhật phải được giữ ở các khu vực riêng biệt của họ để họ không thể liên lạc với nhau.” Vài tuần sau, một chỉ huy Việt Minh nhận xét rằng “tất cả người Nhật đều có cùng một mục tiêu, đó là xây dựng lại quốc gia Nhật Bản. Một số binh lính Nhật đã gia nhập phe Pháp và một số đã gia nhập phe chúng ta, đó là lý do tại sao chúng ta không thể tin tưởng họ. Chúng ta phải sử dụng kiến ​​thức của họ nhưng không được tuân theo các nguyên tắc và bản năng của họ.”

 

Việc Pháp chiếm Sài Gòn ngày 23 tháng 9 và hậu quả của nó đã làm xấu đi hoàn toàn mối quan hệ giữa OSS và Anh. Dewey đến văn phòng của Gracey để phản đối hành vi của người Pháp, nhưng vị tướng này từ chối gặp ông. Ngày hôm sau, Dewey báo cáo: “Nam Kỳ đang bốc cháy. Người Pháp và người Anh đã hết thời ở đây và chúng ta nên rút khỏi Đông Nam Á.” Hai ngày sau, Dewey bị bắn chết tại một trạm kiểm soát của Việt Minh bởi những tên có lẽ nhầm ông là người Pháp. Trớ trêu thay, đó lại là ngày ông dự định rời khỏi đất nước.

 

Vụ sát hại Dewey gây ra một sự xôn xao nhỏ. Các thành viên trong nhóm OSS của ông nhất trí đổ lỗi cho Gracey vì đã từ chối cho phép Dewey treo cờ Mỹ trên xe jeep của mình (mặc dù không có gì ngăn cản ông ta vẽ cờ lên đó). Người Anh nhận xét riêng rằng Dewey là người liều lĩnh và hay gây rắc rối. Việc không thể che phủ lại thi thể của ông càng làm tăng thêm sự bất an và xấu hổ chung. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã viết thư cho cha của Dewey để bày tỏ nỗi buồn trước sự mất mát của “người bạn tuyệt vời của chúng tôi” và thông báo rằng Việt Minh đã quyết định dựng một đài tưởng niệm Dewey trên con phố nơi ông từng có nhà và đổi tên con phố đó theo tên ông.

 

Một sự trớ trêu khác được hé lộ nhiều thập kỷ sau đó. Trạm kiểm soát định mệnh đó do một nhóm Thanh niên Tiền phong mà người chỉ huy tên là Mười Cương. Sau khi giết Dewey, chúng đốt cháy chiếc xe jeep của ông và vứt xác xuống một giếng gần đó. Sau đó, khi biết được danh tính nạn nhân, Mười Cương dường như hoảng sợ. Hắn vớt xác lên khỏi giếng và chôn cất ở một ngôi làng nhỏ gần đó. Cả Mười Cương và cấp phó của hắn, Bảy Tây, người đeo khẩu súng lục Colt 12 của Dewey bên hông, sau đó đều chết khi chiến đấu chống lại quân Pháp. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, người bạn tâm giao thân cận nhất của Dewey, là người sáng lập ra nhóm Thanh niên Tiên phong.

 

Tin tức về cái chết của Dewey đến Hà Nội đúng lúc quân Đồng minh đang chuẩn bị cho lễ đầu hàng của Nhật Bản, vốn bị trì hoãn từ lâu, dự kiến ​​diễn ra vào ngày 28 tháng 9. Được Patti thông báo về sự việc, Hồ Chí Minh vội vã đến trụ sở của Tướng Gallagher để bày tỏ sự tiếc nuối và đảm bảo với ông rằng một sự kiện như vậy sẽ chỉ xảy ra ở miền Bắc “khi tôi chết”. Mặc dù Gallagher và chắc chắn là Patti có thể đã lo lắng trước tin tức về cái chết của Dewey, nhưng vấn đề trước mắt của họ là lễ đầu hàng sắp diễn ra. Chính phủ Pháp đã cử Tướng Marcel Alessandri từ Côn Minh làm đại diện chính thức của họ. Bộ Tư lệnh Chiến đấu Trung Quốc đã báo cho Gallagher rằng chính phủ Trung Quốc đã đồng ý cho một đại diện Pháp tham gia vào lễ đầu hàng. Gallagher đã được thông báo rằng chính phủ Trung Quốc công nhận chủ quyền của Pháp ở Đông Dương “và mong muốn các chỉ huy của họ ở Đông Dương tạo điều kiện thuận lợi cho việc khôi phục chính quyền Pháp”. Về chính sách của Mỹ, “vẫn là đừng động vào.”

 

Trong khi ông ta vẫn đang băn khoăn về ý nghĩa của cụm từ “đừng động vào”, Tướng Gallagher biết được rằng Tướng Lữ Hán không có ý định thực hiện bất kỳ hành động nào thay mặt cho Pháp. Alessandri có thể có mặt tại buổi lễ, nhưng không phải với tư cách chính thức vì “lập trường không rõ ràng” của ông ta. Vị tướng Trung Quốc cũng từ chối cho phép treo cờ Pháp cùng với cờ của các nước Đồng minh khác tại buổi lễ, với lý do làm như vậy có thể kích động bạo lực. Đáp lại lời phản đối của Gallagher, Lữ chỉ ra rằng người Pháp đã hợp tác với Nhật Bản trong cuộc chiến chống lại Trung Quốc. Bản thân Alessandri từng là một nhân vật nổi bật trong số những kẻ hợp tác cho đến cuộc đảo chính tháng 3 năm 1945, khi ông ta trốn thoát đến Vân Nam dẫn đầu một nhóm quân thuộc địa. Hoàn toàn thất vọng, Gallagher đã khiếu nại lên cấp trên của mình ở Côn Minh và được thông báo một cách bí mật rằng chính phủ Trung Quốc sẽ chỉ thị cho Lữ nên treo cờ Pháp tại buổi lễ. Cho dù Lữ có nhận được mệnh lệnh như vậy hay không, không có lá cờ Pháp nào được nhìn thấy tại buổi lễ đầu hàng, và Alessandri được xếp hạng thứ 155 trong số các khách mời.

 

Đầu tháng 10, khi Alessandri đang rời Hà Nội trong cơn tức tối, Tổng tham mưu trưởng Trung Quốc, Tướng He Ying-jin, đã đến, cùng với người đứng đầu Bộ Tư lệnh Chiến đấu Trung Quốc và cấp trên của Gallagher, Thiếu tướng Robert McClure. Về mặt chính thức, Tướng He đến Hà Nội để đánh giá tình trạng kỷ luật trong quân đội chiếm đóng. Quan trọng hơn, ông có hai nhiệm vụ bí mật từ Trùng Khánh. Thứ nhất là đảm bảo sự đồng ý của Lữ Hán về việc  người anh họ của ông là Long Vân bị cách chức đột ngột khỏi chức vụ thống đốc Vân Nam, một chức vụ mà Tướng He đề nghị trao lại cho Lữ Hán để đổi lấy việc chấp nhận quyền lực của Tưởng Giới Thạch ở miền Nam. Thứ hai là nhấn mạnh với hai vị tướng, Lữ Hán và Hsiao Wen, tầm quan trọng của việc đảm bảo các đảng phái thân thiện với Trung Quốc đóng vai trò chính trong bất kỳ chính quyền Việt Nam nào trong tương lai. Lữ Hán quyết định chấp nhận lời đề nghị lãnh đạo Vân Nam của Tưởng và trong những tuần tiếp theo, ông ngày càng bận tâm đến các vấn đề ở Vân Nam. Cuối tháng 10, ông đến Trùng Khánh để hội đàm với Tưởng và củng cố thỏa thuận mới.

 

Trong khi đó, Lữ và Hsiao gây áp lực ngày càng lớn lên Hồ Chí Minh, buộc ông phải mở rộng chính phủ bằng cách trao vai trò lớn hơn cho các đảng phái quốc gia mà họ ủng hộ. Với sự xuất hiện của người Trung Quốc, Đồng Minh Hội và Đại Việt đã có thêm động lực và sự tự tin. Nguyễn Hải Thần, lãnh tụ Đồng Minh Hội, lớn tuổi và hay gắt gỏng, công khai gọi  “Hồ và băng đảng sát nhân của ông ta.” Phe đối lập theo chủ nghĩa dân tộc kiểm soát một hoạt động báo chí có ảnh hưởng và uy tính, bao gồm tờ báo Việt Nam của Quốc Dân Đảng và Liên minh của Đồng Minh Hội. Các tờ báo này thường xuyên chỉ trích chính phủ của Hồ là vi phạm tự do ngôn luận, lạm dụng quyền lực và mong muốn thỏa hiệp với Pháp. VNQDĐ cũng vận hành đài phát thanh riêng của mình. Tuy nhiên, phe Quốc gia không đoàn kết, và sự ủng hộ của Trung Quốc dành cho họ lúc có lúc không.

 

Ngày 19 tháng 11, Tướng Hsiao Wen tổ chức cuộc họp giữa Việt Minh và các đảng phái quốc gia, mở đầu một tháng thảo luận thường xuyên căng thẳng về việc thành lập một chính phủ liên minh rộng lớn với chương trình thống nhất giành độc lập. Cuối cùng, ngày 19 tháng 12, Hồ Chí Minh và phe đối lập nhất trí tổ chức bầu cử chính phủ mới vào đầu tháng Giêng. Vì Việt Minh kiểm soát vững chắc hầu hết các khu vực phía Bắc, họ được kỳ vọng sẽ giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử. Tuy nhiên, để xoa dịu phe đối lập, VNQDĐ được đảm bảo 50 ghế trong Quốc hội mới và Đại Việt 20 ghế, trong tổng số khoảng 350 ghế.

 

 

Cho dù thành công trong việc đẩy lùi quân Trung Quốc và tạm thời vô hiệu hóa phe đối lập, Hồ Chí Minh hiểu rằng tình hình của ông vẫn còn bấp bênh. Giờ đây, rõ ràng là người Mỹ sẽ không thể giúp đỡ gì nhiều, mặc dù Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục gửi những bức thư đầy than thở tới Truman và Ngoại trưởng James Byrnes thông qua Patti và Gallagher. Tại bữa tiệc chia tay Patti vào cuối tháng 9, Hồ Chí Minh nói rằng ông không hiểu tại sao nguyên tắc tự quyết được nêu trong Hiến chương Đại Tây Dương và các tuyên bố khác của phe Đồng minh lại không áp dụng cho Việt Nam và tại sao Hoa Kỳ vẫn thụ động trong khi Pháp và Anh tái lập hệ thống thuộc địa cũ.  Quân Trung Quốc đã nhượng bộ Pháp ở Hà Nội, nhưng Hồ Chí Minh biết rằng tại Trùng Khánh và Paris, các cuộc đàm phán đang diễn ra về việc đổi lấy việc chấm dứt sớm sự chiếm đóng với các nhượng bộ của Pháp cho Trung Quốc. Còn về phía Pháp, những báo cáo về hành động của họ ở miền Nam hầu như không để lại chút nghi ngờ nào về ý định cuối cùng của họ.

 

Đầu tháng 10, khi cuộc đổ máu tiếp diễn ở Sài Gòn, Gracey và cố vấn chính trị mới đến của ông, H. N. Brain thuộc Bộ Ngoại giao quyết định rằng có lẽ nên đàm phán với người Việt Nam. Phía Việt Nam đồng ý ngừng bắn, và các cuộc đàm phán đã diễn ra giữa Cédile và đại diện của các nhà cách mạng miền Nam. Cả hai bên đều không có nhiều điều để đề nghị với nhau. Các nhà lãnh đạo Việt Nam biết rằng chỉ có lời hứa về độc lập mới có thể làm hài lòng những người ủng hộ họ. Phía Pháp tuyên bố rằng Paris có một chương trình khai sáng cho Đông Dương nhưng các quan chức Pháp tại Đông Dương, ngay cả Leclerc, cũng không có quyền thảo luận về vấn đề độc lập hoặc thực hiện bất kỳ sửa đổi nào đối với chính sách của Pháp.

 

Trong khi đó, quân tiếp viện liên tục đổ về. Gracey cho đưa các đơn vị còn lại của sư đoàn mình đến Sài Gòn cùng với vũ khí hạng nặng và giấy phép sử dụng máy bay Spitfire để chống lại các cuộc phục kích hoặc chốt chặn của Việt Minh. Leclerc đến vào ngày 6 tháng 10, và các tàu chiến Pháp tiến vào sông Sài Gòn để đổ bộ phần còn lại của Trung đoàn Bộ binh Thuộc địa số 5. ​​Đối với Leclerc, thách thức từ phía Pháp ở Đông Dương rất rõ ràng: “Đối thủ của chúng ta rõ ràng chỉ là thiểu số; nhưng đó là một thiểu số hung hăng, quyết đoán, năng động, những người đã có thời gian để cài cắm người và ủy ban của mình, tuyển mộ quân đội dưới quyền bằng những phương pháp cứng rắn, sử dụng những biện pháp rất châu Á, rất giống Đức Quốc xã và đã thuyết phục người dân rằng Pháp không có khả năng tái chiếm Đông Dương.”

 

Người Pháp ở Sài Gòn đã đổ ra đường với số lượng lớn để chào đón “người giải phóng Paris”. Cờ Pháp tung bay và chân dung của de Gaulle xuất hiện trong cùng những khung cửa sổ cửa hàng mà trước đó đã trưng bày chân dung của Thống chế Pétain.  Hai tuần sau, các tàu tuần dương Gloire và Suffren đã đưa những đơn vị đầu tiên của Sư đoàn Thiết giáp số 2 của Pháp đến. Xe tăng và các thiết bị hạng nặng khác của họ đã đến vào cuối tháng trên tàu sân bay Béarn.  Người Việt Nam không khỏi không nhận ra rằng một số tàu chở hàng chở quân lính và vật tư của Pháp treo cờ Mỹ và phần lớn thiết bị và vũ khí mà người Pháp sử dụng, được họ nhận từ người Mỹ theo chương trình Cho vay và Cho mượn trong chiến tranh, vẫn còn mang dấu hiệu của Mỹ. Các thủy thủ thương thuyền Mỹ nói với các điệp viên tình báo Mỹ rằng việc sử dụng tàu vận tải của Mỹ “bị người châu Á phản đối kịch liệt, dù ở Sài Gòn, Singapore hay Batavia.”

 

Ngày 10 tháng 10, một toán trinh sát người Anh gốc Ấn Độ bị phục kích bên ngoài Sài Gòn, khiến Gracey tin rằng thỏa thuận ngừng bắn đã chấm dứt. Lực lượng Anh, Pháp và đôi khi cả Nhật Bản bắt đầu tấn công.

chống lại quân Việt Nam nhằm “giải phóng” Sài Gòn và các vùng phụ cận. Đến cuối tháng 10, quân Pháp đã tràn vào Đồng bằng sông Cửu Long, thiết lập quyền kiểm soát các thành phố Mỹ Tho, Vĩnh Long và Cần Thơ. Như thể để báo hiệu sự trở lại bình thường, “Cercle Sportif” (ngày nay là Cung Văn hóa Lao động Thành phố HCM), trung tâm sinh hoạt xã hội thời thuộc địa Pháp, đã được mở cửa trở lại, và các vận động viên Pháp có thể nhâm nhi đồ uống “trong khi tiếng súng đại bác vang vọng đều đặn và tro bụi từ các làng mạc Việt Nam bị đốt cháy bay theo gió rơi xuống sân tennis.”

 

Suốt tháng 11, quân đội Pháp tiếp tục đổ bộ. Các binh sĩ Lê dương Pháp, nhiều người trong số họ là từng tham gia Quân đoàn Afrika của Rommel, dành thời gian rảnh rỗi ở các quán bar và quán cà phê để hát những bài hát thù tạc của Đức. Nếu sự hiện diện ở Đông Dương của những người từng ủng hộ chủ nghĩa Quốc xã khiến người Pháp xấu hổ, thì họ đã che giấu sự xấu hổ đó rất tốt. Họ chỉ ra rằng chỉ có 30% quân Lê dương ở Đông Dương là người Đức. Những cựu thành viên SS nào có thể bị nhận dạng đều bị từ chối nhập ngũ. “Những người khác, khi xin gia nhập Quân đoàn, phải hoàn toàn từ bỏ niềm tin về ‘chủng tộc’ và chấp nhận truyền thống của quân đoàn, vốn chỉ là truyền thống của người lính.” Không thể so sánh với việc Việt Minh tuyển mộ các cựu binh Nhật Bản; những người gia nhập hàng ngũ Việt Minh “đang nỗ lực hướng tới việc thiết lập một chế độ toàn trị.”

 

Vào những buổi tối mùa thu, “đường phố Sài Gòn tràn ngập binh lính, thủy thủ và thường dân Pháp, lính Ấn Độ, một vài lính Anh, và rải rác một số người Hoa. Các cô gái Pháp hoặc lai sẽ đi theo binh lính, tay trong tay hoặc ngồi đối diện nhau tại một vài quán bar và quán cà phê còn mở cửa. Các bà nội trợ, mang theo con cái, đi khắp các khu chợ hiếm hoi còn mở cửa để mua trái cây và rau củ từ những người bán hàng rong Trung Quốc… Khi thỉnh thoảng những hàng tù binh An Nam bị trói hoặc còng tay đi qua, đàn ông và phụ nữ Pháp sẽ dừng lại nhìn chằm chằm… ‘Chẳng có gì đâu,’ một người Pháp đang quan sát nói, ‘chỉ là một vài kẻ kích động do người Nhật đưa đến thôi. Chúng ta sẽ tiêu diệt chúng.’”

 

Những người Việt Nam bị bắt giữ, những người lúc này đã bắt đầu thay thế người Pháp và lính Lê dương trong các nhà tù, thường chỉ được xét xử trong mười phút. Các nhà báo Mỹ đưa tin về các phiên tòa cho biết rằng “thường thì các thủ tục tại tòa và đôi khi cả bản cáo trạng cũng không được những người bị buộc tội hiểu rõ. Thời gian bào chữa trung bình, được các phóng viên tính toán, chỉ mất chưa đầy 4 phút. Trong nhiều trường hợp, những người bị buộc tội dường như đã phải chịu những biện pháp tra tấn dã man cấp độ 3 và một số người biện minh rằng họ đã ký vào bản thú tội dưới sự ép buộc. Những người bị kết tội phát tán truyền đơn lật đổ trung bình phải chịu 5 năm lao động khổ sai. Những người bị kết tội sở hữu vũ khí phải chịu án từ 10 đến 20 năm tù. Phóng viên người Pháp của tờ Paris-Presse, một cựu nhà báo giàu kinh nghiệm tên là Desaurrat, tuyên bố đã chứng kiến ​​cảnh đánh đập dã man và giết hại một tù nhân cũng như vụ giết hại tàn bạo 16 người Việt Nam bị thương bởi quân đội Pháp. “Trở về Sài Gòn, Desaurrat đến gặp Leclerc để phản đối với tư cách là một cựu chiến binh của Thế chiến I và của phong trào Kháng chiến trong Thế chiến II. Ông nói với Leclerc rằng ông xấu hổ khi là người Pháp và rằng người Đức đang bị kết án tử hình vì những tội ác tương tự. Leclerc nổi cơn thịnh nộ và đuổi Desaurrat ra khỏi văn phòng. Desaurrat đã gửi điện tín cho tờ báo của mình yêu cầu hoặc in toàn bộ câu chuyện của ông hoặc coi ông không còn nằm trong danh sách trả lương nữa.”

 

Đến giữa tháng 11, OSS báo cáo rằng “người Anh và người Pháp cho rằng lực lượng kháng chiến có tổ chức của Cách mạng Việt Minh gần như đã bị giải tán hoàn toàn.” Quân đội Pháp đã kiểm soát Tây Ninh ở phía bắc Sài Gòn và tiến vào cao nguyên miền Trung bằng cách chiếm đóng Ban Mê Thuột. Tuy nhiên, cuộc chiến ở miền Nam, bùng phát do lo ngại của Gracey về việc “khôi phục trật tự pháp luật”, vẫn tiếp diễn cho đến năm 1954. Khi sức mạnh của Pháp tăng lên, Hồ Chí Minh đã thay thế Trần Văn Giàu bằng Nguyễn Bình làm lãnh đạo lực lượng kháng chiến Việt Minh ở khu vực Sài Gòn. Bình là một nhà lãnh đạo quân sự giàu kinh nghiệm và tài năng, nhưng ông lại hay sử dụng thủ đoạn đáng tiếc là bắt cóc hoặc sát hại những đối thủ Việt Nam khác không mặn mà với chính nghĩa Cộng sản. Chỉ trong một tháng ở khu vực Mỹ Tho, 41 trí thức, cựu quan chức chính phủ, chủ đất giàu có đã bị giết hoặc bắt cóc, trong đó có một người bị xử tử cùng vợ vì sở hữu cờ Pháp. Trong số các nạn nhân của Bình có Huỳnh Phú Sổ, người sáng lập và tiên tri của đạo Hòa Hảo, khiến những tín đồ theo đạo này sau đó trở thành kẻ thù không đội trời chung của Việt Minh. Bình đã đặt nền móng cho cuộc chiến tranh kéo dài ở miền Nam, thiết lập các căn cứ du kích lớn ở những vùng đầm lầy và rừng rậm có vị trí chiến lược nhưng khó tiếp cận xung quanh Sài Gòn và Đồng bằng sông Cửu Long, những căn cứ này sẽ phục vụ tốt cho lực lượng của Hồ Chí Minh trong cả cuộc kháng chiến tám năm chống người Pháp và cuộc đấu tranh mười năm chống người Mỹ.

 

Với việc quân đội Pháp liên tục đổ bộ, Bộ Tư lệnh Đông Nam Á cuối cùng cũng nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm. Thống chế Terauchi đã hoàn tất thủ tục đầu hàng chính thức của Nhật Bản vào ngày 30 tháng 11, thời điểm mà quân Anh đã hoàn tất kế hoạch tập trung quân Nhật tại Mũi Saint-Jacques (Vũng Tàu ngày nay) để hồi hương về Nhật Bản. Mountbatten và Đô đốc Thierry d’Argenlieu, Cao ủy Pháp mới nhậm chức tại Đông Dương, tuyên bố rằng từ ngày 28 tháng 1 năm 1946, Pháp sẽ chịu trách nhiệm về tất cả các hoạt động quân sự ở Đông Dương, ngoại trừ việc hồi hương từ Mũi Saint-Jacques. Phần lớn lực lượng Anh sẽ bắt đầu rút quân vào ngày đó.

 

Vào ngày khởi hành, Gracey đã dự lễ chào từ biệt  trên bậc thềm tòa thị chính Sài Gòn, đứng cạnh Leclerc và Cédile. Vị tướng Anh được trao tặng một bằng khen đặc biệt và được phong tặng danh hiệu Công dân Danh dự của thành phố, lần đầu tiên sau 80 năm danh hiệu cao quý này được trao cho một cá nhân. Nhiệm vụ của Gracey có thể khó khăn và phức tạp như ông luôn khẳng định, nhưng đối với đám đông người Pháp thuộc địa đang reo hò trước tòa thị chính, không có gì phải nghi ngờ về việc vị tướng này đứng về phía ai. “Sư đoàn Ấn Độ số 20 dưới quyền Tướng Gracey đã thân thiện với chúng tôi,” báo cáo cuối cùng của Leclerc viết, “và chúng tôi rất biết ơn sự giúp đỡ của họ.”