Nghiên Cứu Lịch Sử

Bản đồ “Phân bố của Ngũ Hồ” (“Distribution of the Five Barbarians”) và vị trí của các bộ tộc như Hung Nô (Xiongnu), Yết (Jie), Tiên Ti (Xianbei), Đê (Di), Khương (Qiang) và nhà tây Tấn (Western Jin).

Dinh Thang / ncls group

Trong tiếng Hán cổ, “Hồ” (胡) ban đầu dùng để chỉ người Hung Nô, sau đó trở thành từ gọi chung cho tất cả các dân tộc du mục phương Bắc và phương Tây có ngoại hình và văn hóa khác biệt với người Hán. “Ngũ Hồ” chỉ năm bộ tộc du mục đã tràn xuống đánh phá và lập quốc gia riêng trên đất Bắc Trung Quốc vào thời nhà Tấn suy vong, bao gồm: Hung Nô (Xiongnu), Yết (Jie), Tiên Ti (Xianbei), Đê (Di) và Khương (Qiang).

Hung Nô là lực lượng nòng cốt – chính là hậu duệ những người Hung Nô đã đầu hàng hoặc định cư sát biên giới sau khi bị nhà Hán đánh bại. Tộc Yết là một nhánh đặc biệt của Hung Nô, nổi bật vì ngoại hình mang đặc điểm Tây phương rõ rệt: mắt sâu, mũi cao, râu rậm. Nhiều nhà sử học hiện đại cho rằng tộc Yết có gốc Trung Á hoặc Ấn-Âu, ban đầu bị Hung Nô bắt làm nô lệ rồi dần hình thành thành một bộ tộc chiến binh riêng biệt. Tiên Ti trỗi dậy sau khi Hung Nô suy yếu và sau này lập ra nhà Bắc Ngụy, cuối cùng bị đồng hóa vào người Hán. Đê và Khương đến từ vùng Tây Tạng và Cam Túc ngày nay.

Cần nhấn mạnh: “Ngũ Hồ” hoàn toàn không liên quan đến người Mông Cổ. Tộc Mông Cổ chỉ xuất hiện trên sân khấu lịch sử sau đó gần tám thế kỷ, khi Thành Cát Tư Hãn thống nhất các bộ lạc thảo nguyên vào đầu thế kỷ XIII. Vào thời Ngũ Hồ loạn Hoa (thế kỷ IV–V), tổ tiên của người Mông Cổ có lẽ chỉ là những bộ lạc nhỏ bé ẩn khuất ở vùng cực Bắc, chưa có danh tiếng gì trên bản đồ chính trị.

Để hiểu Ngũ Hồ loạn Hoa bắt đầu từ đâu, cần nhìn lùi về thảo nguyên Mông Cổ. Khi nhà Hán liên tục tổ chức các chiến dịch đánh Hung Nô, bộ tộc này bị chia đôi: Nam Hung Nô đầu hàng và định cư trong Vạn Lý Trường Thành; Bắc Hung Nô tháo chạy về hướng Tây. Theo giả thuyết được nhiều nhà sử học ủng hộ, các nhóm kế thừa từ không gian Hung Nô đó nhiều khả năng là một trong những nguồn gốc của lực lượng Huns sau này xuất hiện ở châu Âu, đẩy áp lực lên Đế chế La Mã và góp phần vào sự sụp đổ của nó năm 476.

Trong khi đó, Nam Hung Nô sống hơn hai trăm năm trong lòng đất Hán, học tiếng Hán, học văn hóa Hán, thậm chí nhận họ Lưu của hoàng gia. Khi nhà Tấn mục nát và rơi vào nội chiến (Loạn bát vương), thủ lĩnh Nam Hung Nô Lưu Uyên phất cờ khởi nghĩa năm 304, kéo theo hàng loạt bộ tộc du mục khác tràn xuống – mở đầu thời kỳ Ngũ Hồ loạn Hoa. Một nhánh Hung Nô chạy sang Tây làm lung lay La Mã; một nhánh nằm vùng ở phía Đông chờ nhà Tấn suy yếu rồi nuốt chửng Trung Nguyên.

Tộc Yết và chương tối tăm nhất của thời loạn

Trong số các bộ tộc Ngũ Hồ, tộc Yết để lại dấu ấn đậm nét nhất trong sử liệu Trung Quốc – không phải vì những thành tựu hay sự trường tồn, mà vì độ tàn bạo thuộc hạng cực đoan trong lịch sử nhân loại.

Khi tộc Yết tràn xuống miền Bắc Trung Quốc, họ áp dụng một phương thức hành quân mà sử sách nhà Tấn ghi lại bằng cụm từ “nhị túc dương” – “dê hai chân”. Thay vì vận chuyển lương thực, quân Yết bắt theo hàng vạn phụ nữ Hán. Ban đêm, những người phụ nữ này bị lăng nhục; khi lương thực cạn kiệt, họ bị giết thịt như gia súc. Cần lưu ý rằng các mô tả chi tiết nhất về những hành vi này đến từ sử quan người Hán – những người ghi chép sau biến cố và có động cơ để hợp thức hóa cuộc trả thù của Nhiễm Mẫn. Tuy nhiên, tính nhất quán giữa nhiều nguồn độc lập và bối cảnh chiến tranh hủy diệt của thời kỳ này cho thấy bạo lực quy mô lớn là thực tế lịch sử.

Tộc Yết lập ra nhà Hậu Triệu (319–351), cai trị miền Bắc hơn ba mươi năm. Hai vua điển hình là Thạch Lặc và người kế vị Thạch Hổ. Thạch Hổ bắt hàng vạn phụ nữ vào cung – sử liệu ghi con số hơn mười vạn người – bao gồm cả con gái của các gia đình người Yết cấp thấp, gây phẫn uất ngay trong nội bộ bộ tộc. Ông ta thường giết phi tần chỉ để giải trí, cho nấu thịt đãi tiệc, biến vùng đất nông nghiệp thành bãi săn bắn trong khi kho lương thực đầy ắp chỉ để nuôi ngựa chiến. Người Hán dưới triều Hậu Triệu bị đặt trong một hệ thống phân biệt pháp lý cực đoan: tầng lớp “Quốc nhân” người Yết có quyền giết người Hán mà không bị trừng phạt. Đàn ông Hán bị tàn sát hoặc biến thành lao dịch; phụ nữ bị biến thành tài sản.

Sự phân loại này không phải ngẫu nhiên mà có logic quân sự lạnh lùng đằng sau. Đàn ông Hán bị giết ngay lập tức vì họ là mối nguy tiềm tàng – những người có thể cầm vũ khí, tổ chức nổi dậy hoặc phá hoại hậu phương. Tiêu diệt đàn ông là cách nhanh nhất để triệt hạ mầm mống phản kháng. Phụ nữ thì ngược lại: họ bị giữ lại vì là nguồn lực có thể khai thác – vừa phục vụ nhu cầu sinh lý của đội quân đang hành quân, vừa có thể bị giết thịt khi lương thực cạn, vừa dễ kiểm soát hơn đàn ông. Trong tư duy của tộc Yết, người Hán không được phân loại theo người hay không người, mà theo mối nguy hay tài sản.

Những phụ nữ được gọi là “vợ chính” hay “hoàng hậu” trong cung điện nhà Hậu Triệu cũng không thoát khỏi số phận bi đát. Hoàng hậu Quách thị bị Thạch Hổ giết chết vì những cơn bột phát tàn bạo của ông ta. Hoàng hậu Trịnh Anh Đào – mẹ của Thái tử Thạch Tuân – dù ở địa vị cao nhất vẫn phải chứng kiến cảnh các con tàn sát lẫn nhau, trước khi bị Nhiễm Mẫn giết chết khi nhà Hậu Triệu sụp đổ. Ngay cả các con trai của Thạch Hổ cũng không được tha: Thạch Tuyên mưu giết anh, bị phát giác, Thạch Hổ cho nhổ râu, chặt tay chân, móc mắt rồi thiêu sống chính con trai mình trước mặt cả triều, sau đó tru di toàn bộ gia quyến. Đó không phải là ngoại lệ mà là mẫu hình cai trị: ở nhà Hậu Triệu, bạo lực không có vùng miễn trừ – không phải đồng tộc, không phải vợ con, không phải hoàng tử.

Cuộc sống của người Yết bình thường cũng không hề “yên ổn” theo nghĩa thông thường. Toàn dân là lính – đàn ông Yết không làm nông nghiệp mà sống hoàn toàn bằng chiến tranh và chiến lợi phẩm. Phụ nữ và trẻ em ở hậu phương thường xuyên bị quý tộc Yết cấp cao cưỡng đoạt hoặc bắt đi làm nô tỳ trong cung. Khi bị bao vây hay thiếu lương thực, những người Yết khỏe mạnh sẵn sàng giết người yếu hơn trong chính bộ lạc mình để sống sót – bản năng sinh tồn vượt lên trên mọi khái niệm đồng bào. Đây là xã hội vận hành hoàn toàn theo luật mạnh được yếu thua, và chính sự gắn kết lỏng lẻo này là một trong những nguyên nhân khiến họ sụp đổ nhanh chóng khi Nhiễm Mẫn ra tay.

Sĩ phu người Hán: Ký ức được gìn giữ trong tủi nhục và Sát Hồ Lệnh của Nhiễm Mẫn

Các vua Hậu Triệu lập ra các “Quân tử doanh” để tập trung trí thức người Hán bị bắt làm tù binh, vì họ hiểu rõ rằng không có sĩ phu người Hán, họ không thể thu thuế, quản lý đê điều hay duy trì bất kỳ bộ máy nhà nước nào. Từ đó hình thành một hệ thống cai trị kép: dân sự – thuế khóa, nông nghiệp, hành chính địa phương – giao cho quan lại người Hán; còn quân sự và quyền lực tối thượng do người Yết nắm giữ hoàn toàn. Người Hán có thể làm quan cấp thấp và trung bình, học hành thi cử, nhưng tuyệt đối không được nắm binh quyền. Thạch Lặc rất trọng dụng mưu sĩ Trương Tân – người đã thiết lập toàn bộ hệ thống hành chính, nghi lễ triều đình và bộ máy thu thuế cho nhà Hậu Triệu, biến một tập đoàn quân phiệt du mục thành một nhà nước có thể tự vận hành. Không có những người như Trương Tân, nhà Hậu Triệu không thể tồn tại ba mươi năm.

Sĩ phu bị giằng xé giữa hai lựa chọn: hợp tác để bảo tồn dòng họ và tìm cách giảm nhẹ tội ác, hay phản kháng công khai và chết. Đa số chọn con đường đầu. Các ghi chép đương thời thường phải dùng ngôn ngữ ẩn dụ hoặc được viết lén lút. Nguồn tư liệu chi tiết nhất đến từ các sĩ phu đã chạy xuống miền Nam (nhà Đông Tấn), ghi lại dựa trên lời kể của những người vượt thoát và từ tài liệu thu hồi sau khi nhà Hậu Triệu sụp đổ. Bộ sử Tấn Thư và Tư Trị Thông Giám – những nguồn tham chiếu chính về thời kỳ này – đều được biên soạn từ các tài liệu như vậy.

Một câu hỏi tự nhiên nảy sinh khi nhìn lại toàn bộ bức tranh này: tại sao người Mông Cổ, cũng xuất thân từ thảo nguyên, lại không hành xử như tộc Yết? Sự khác biệt nằm ở cách tổ chức và mục tiêu. Người Mông Cổ dưới thời Thành Cát Tư Hãn thể chế hóa bạo lực để phục vụ mục tiêu xây dựng đế chế – bộ luật Yassa quy định bạo lực có chủ đích, hậu cần được tính toán chi li với thịt khô và bột sữa, con người bị bắt làm nô lệ để xây thành rèn vũ khí chứ không bị giết thịt vì đó là lãng phí nguồn lực. Tộc Yết thì ngược lại: họ vận hành bạo lực như mục đích tự thân, không có tầm nhìn xây dựng và không có cơ chế biến tàn bạo thành quyền lực lâu dài. Chính sự khác biệt về tổ chức đó đã quyết định số phận: người Mông Cổ để lại một đế chế kéo dài cả thế kỷ; tộc Yết bị xóa sổ như một thực thể chính trị chỉ sau vài chục năm nắm quyền.

Với đại đa số nông dân người Hán sống dưới thời Hậu Triệu, việc bỏ trốn về miền Nam gần như là nhiệm vụ bất khả thi – chỉ một thiểu số có nguồn lực, mạng lưới quan hệ hoặc may mắn mới thực sự di cư được. Nhà Hậu Triệu áp dụng chế độ liên đới: cứ mười nhà kết thành một nhóm giám sát lẫn nhau – nếu một nhà bỏ trốn, chín nhà còn lại bị xử tử hoặc bắt làm nô lệ. Hệ thống trạm gác dày đặc dọc các cửa ải và đường mòn kiểm soát giấy thông hành; ra khỏi làng mà không có giấy phép là bị giết tại chỗ. Những ai liều mạng tháo chạy về phía Nam còn phải vượt qua vùng đệm chiến tranh rộng lớn – không lương thực, thú dữ, toán cướp – trước khi chạm được biên giới nhà Đông Tấn. Đây chính là lý do cuộc di cư “Y quan Nam độ” chủ yếu là đặc quyền của tầng lớp quý tộc và sĩ phu, không phải của người dân thường.

Nhiễm Mẫn là người Hán, cha ông bị quân Yết bắt làm tù binh, bản thân ông được hoàng đế Thạch Lặc nhận làm cháu nuôi và đổi sang họ Thạch. Ông lớn lên trong quân đội tộc Yết, trở thành một mãnh tướng bách chiến, nắm giữ đội cấm quân – lực lượng tinh nhuệ nhất bảo vệ kinh đô Nghiệp Thành.

Khi Thạch Hổ chết, hoàng tộc tộc Yết tan rã trong các cuộc tranh giành đẫm máu. Nhiễm Mẫn nhân cơ hội nắm quyền từng bước. Tháng 11 năm 349, ông dẫn quân vào cung, phế truất và giết vua Thạch Thế, đưa Thạch Giám lên làm vua bù nhìn trong khi tự mình nắm toàn bộ binh quyền. Nhưng các quý tộc tộc Yết không thể chấp nhận một người Hán nắm thực quyền: tháng 12 năm 349, Thạch Giám bí mật sai sát thủ ám sát Nhiễm Mẫn – thất bại. Nhiễm Mẫn lập tức ra lệnh phong tỏa kinh đô và nhận ra rằng tộc Yết sẽ không bao giờ để ông sống yên.

Tháng 1 năm 350, ông mở cửa thành và tuyên bố: ai cùng lòng thì ở lại, ai khác lòng thì tự do rời đi. Người Hán ùn ùn kéo vào thành; người Hồ tìm cách tháo ra. Đó là bức tranh tự phân hóa mà Nhiễm Mẫn cần để xác nhận đối tượng tiêu diệt. Ngay sau đó, ông ban bố Sát Hồ Lệnh: ai giết được một người Hồ và mang đầu đến sẽ được phong quan tiến chức.

Kết quả bùng phát ngay lập tức. Hàng chục năm tích tụ uất hận dưới chế độ “dê hai chân” nổ tung thành làn sóng bạo lực không thể kiểm soát. Binh lính người Hán quay sang giết những đồng đội người Yết vừa cùng họ kề vai chiến đấu. Dân thường cầm gậy gộc, dao búa tràn ra đường, cứ thấy mũi cao, mắt sâu, râu rậm là ra tay. Vì người Yết mang đặc điểm ngoại hình quá khác biệt, họ trở thành mục tiêu không thể che giấu. Sử liệu ghi nhận số người Yết bị giết chỉ trong vài ngày tại kinh đô Nghiệp Thành lên tới hàng trăm nghìn. Xác chết chất đầy các cửa thành.

Ngay cả những binh lính người Yết từng trung thành phục vụ dưới quyền Nhiễm Mẫn và giúp ông lên nắm quyền cũng không được tha. Ông dùng đầu của những người từng theo mình làm lễ ra mắt để kêu gọi toàn bộ người Hán miền Bắc quy tụ về phía ông. Đây là cú “quay xe” chính trị tàn nhẫn nhất trong tiến trình sự kiện: dùng lính Yết để cướp quyền, rồi dùng máu của chính họ để lấy lòng dân Hán.

Tộc Yết không ngồi yên chờ diệt vong. Các tướng lĩnh tộc Yết đang trấn thủ ở các tỉnh thành ngoài kinh đô lập tức tập hợp lực lượng, liên minh với Tiên Ti, Khương, Đê để kéo quân về giải vây. Sử chép Nhiễm Mẫn một mình cưỡi ngựa Chu Long, tay lăm lăm hai thứ binh khí, xông vào hàng vạn quân Hồ như vào chỗ không người. Nhưng quân Yết mắc phải điểm chết không thể khắc phục: họ đã mất sạch cơ sở lòng dân. Dân chúng người Hán ở khắp miền Bắc tự nguyện phá cầu, chặn đường, tiếp tế thông tin cho Nhiễm Mẫn. Trong khi đó, mỗi bước tiến quân của lực lượng Yết bên ngoài lại kéo theo thảm sát người Hán ở các vùng đi qua – càng đẩy thêm dân chúng về phía đối lập.

Năm 351, Thạch Chỉ – vị vua cuối cùng của tộc Yết – bị chính thuộc hạ của mình giết chết để nộp đầu cho Nhiễm Mẫn cầu vinh. Tộc Yết, từ vị thế kẻ thống trị một đế chế rộng lớn, bị xóa sổ như một thực thể chính trị và bản sắc riêng biệt – những người sống sót tan biến vào các bộ tộc khác hoặc bị đồng hóa, không còn để lại dấu vết trong dòng chảy lịch sử sau đó.

Kết cục của Nhiễm Mẫn và miền Bắc sau loạn

Nhưng nhà Nhiễm Ngụy không có cơ hội tồn tại lâu. Nhiễm Mẫn bị cô lập từ nhiều phía. Tộc Tiên Ti (nhà Tiền Yên) và tộc Đê (nhà Tiền Tần) vây đánh từ đông bắc và tây bắc. Nhà Đông Tấn ở miền Nam, dù được Nhiễm Mẫn ngỏ ý thần phục để xin tiếp viện, đã từ chối vì nghi ngờ ông là kẻ phản phúc – người từng là con nuôi của hoàng tộc Yết. Năm 352, Nhiễm Mẫn thua trận trước kỵ binh tộc Tiên Ti do Mộ Dung Khắc chỉ huy, bị bắt và bị xử tử tại Long Thành.

Miền Bắc sau cái chết của Nhiễm Mẫn không trở về tay người Hán mà lại rơi vào các bộ tộc Hồ khác. Tộc Tiên Ti chiếm đồng bằng Hoa Bắc; tộc Đê thống nhất phần lớn miền Bắc dưới vương triều Tiền Tần. Phải đợi đến hơn hai thế kỷ sau, miền Bắc Trung Quốc mới thực sự trở về một nền cai trị thống nhất – và cả nhà Tùy lẫn nhà Đường, những triều đại làm nên điều đó, đều mang huyết thống hỗn hợp Hán-Tiên Ti, không phải “Hán thuần túy” theo nghĩa hẹp.

Người Hán: Dòng máu hỗn hợp sau nghìn năm loạn

Thời kỳ Ngũ Hồ loạn Hoa không chỉ là một thảm họa chính trị – nó đã tái định hình cơ cấu dân số của Trung Quốc theo cách không thể đảo ngược. Người Hán hiện đại không phải là một dân tộc thuần chủng mà là sản phẩm của nhiều lớp hòa huyết lịch sử.

Ở miền Bắc, các nghiên cứu di truyền hiện đại cho thấy xu hướng pha trộn rõ rệt giữa nền tảng Hoa Hạ gốc với các nhóm du mục phương Bắc – Hung Nô, Yết, Đê, Khương và đặc biệt là Tiên Ti sau thời Ngũ Hồ – dù mức độ khác nhau theo từng vùng và tầng lớp xã hội. Trong các thế kỷ tiếp theo, dòng máu Khiết Đan, Nữ Chân và Mông Cổ tiếp tục được thêm vào. Xu hướng này phản ánh qua vóc dáng và một số đặc điểm hình thái của người Hán miền Bắc hiện đại so với miền Nam.

Ở miền Nam, cuộc di cư “Y quan Nam độ” – làn sóng quý tộc, sĩ phu và dân thường người Hán tháo chạy xuống phía nam khi miền Bắc thất thủ – đã tạo ra sự pha trộn quy mô lớn với các nhóm Bách Việt bản địa. Người Hán miền Nam hiện đại mang nhiều đặc điểm gene gần với cư dân Đông Nam Á. Đây cũng là lý do ngôn ngữ miền Nam Trung Quốc – tiếng Quảng Đông, tiếng Mân Nam, tiếng Tiều – vừa bảo tồn nhiều âm cổ của tiếng Hán thời Đường-Tống vừa pha trộn cấu trúc bản địa.

Điều thú vị là chính cuộc tháo chạy này đã biến miền Nam – vốn hoang sơ, đầm lầy, ít dân – trở thành trung tâm văn hóa, kinh tế mới của người Hán, trong khi miền Bắc trở thành bãi chiến trường kéo dài suốt hai thế kỷ.

Nhưng dù dòng máu đã thay đổi sâu sắc qua mỗi làn sóng xâm lược và hòa huyết, danh xưng “Hán” vẫn tồn tại và trở nên ngày càng vững chắc hơn. Đây không phải là sự ngẫu nhiên. Khi nhà Hán cai trị gần bốn trăm năm, nó đã tạo ra một tầng văn hóa – chữ viết, tư tưởng Nho gia, lịch sử chung, hệ thống quản lý nhà nước – đủ sâu để không một cuộc xâm lược nào xóa bỏ được. Kẻ chinh phục có thể thắng trên chiến trường nhưng lại tự nguyện tiếp nhận hệ điều hành của kẻ thua: tộc Tiên Ti sau khi chiếm miền Bắc đã chủ động Hán hóa hoàn toàn – bỏ tiếng mẹ đẻ, đổi họ Hán, mặc áo Hán, thờ tổ tiên theo lễ Hán. Chính từ lớp quý tộc lai Hán-Tiên Ti đó mà xuất hiện Dương Kiên (nhà Tùy) và Lý Uyên (nhà Đường) – những người sau này thống nhất Trung Quốc. “Hán” vì vậy đã trở thành một khái niệm văn hóa nhiều hơn là chủng tộc: ai chấp nhận chữ Hán, tư tưởng Hán và lịch sử Hán đều được gọi là người Hán. Cũng giống như cái tên “Con Rồng Cháu Tiên” đối với người Việt – dù huyết thống thực tế đã thay đổi qua hàng nghìn năm, danh xưng đó là linh hồn giữ vững bản sắc dân tộc qua mọi biến động.

Giao Châu trong cơn loạn của phương Bắc thời đó

Trong khi miền Bắc Trung Quốc chìm trong thảm họa Ngũ Hồ, vùng đất mà ngày nay là Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam lại có một số phận khác – không phải an bình, mà là một kiểu khốn khổ khác.

Giao Châu – tên gọi hành chính của vùng đất này dưới thời Đông Tấn và Nam Triều – không bị tấn công trực tiếp bởi kỵ binh thảo nguyên, nhưng chịu ảnh hưởng gián tiếp mạnh mẽ từ khủng hoảng phương Bắc. Kỵ binh của tộc Yết hay Tiên Ti vốn quen đánh trên đồng bằng rộng, không có thủy quân và không quen với khí hậu nhiệt đới, đầm lầy, rừng rậm của phương Nam. Họ bị chặn lại bởi sông Trường Giang và sức mạnh thủy chiến của nhà Đông Tấn. Nhưng chính vì phải gánh toàn bộ gánh nặng chiến tranh chống Ngũ Hồ, nhà Đông Tấn càng cần khai thác Giao Châu triệt để hơn – và làn sóng di dân Hán ồ ạt từ phương Bắc xuống cũng làm thay đổi sâu sắc cơ cấu dân số và quyền lực tại vùng đất này.

Nhưng sự an toàn về quân sự không đồng nghĩa với cuộc sống dễ chịu. Vì miền Bắc đã mất, nhà Đông Tấn càng cần siết chặt quyền kiểm soát Giao Châu để lấy nguồn lực sinh tồn. Đây là giai đoạn bóc lột có hệ thống: người Việt nộp thuế, nộp sản vật, đi phu phục dịch cho một triều đình ở tận miền Nam Trung Quốc đang cần tài nguyên để duy trì các cuộc chiến tranh với phương Bắc. Sự bóc lột leo thang qua từng triều đại kế tiếp – Lưu Tống, Nam Tề – cho đến khi nhà Lương phái Thứ sử Tiêu Tư đến cai trị.

Tiêu Tư là tông thất nhà Lương. Ông ta đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lý, khiến người dân Giao Châu rơi vào cảnh lầm than cùng cực. Chính sự tàn bạo có hệ thống này đã tạo điều kiện để Lý Bí và Tinh Thiều – hai quan lại người Việt bị nhà Lương phân biệt đối xử – kêu gọi nhân dân đứng lên. Năm 544, sau khi đánh đuổi quân nhà Lương, Lý Bí xưng hoàng đế, lập ra nước Vạn Xuân – tên gọi đầy khát vọng về một nền độc lập bền vững đến muôn đời xuân.