Kinh hoàng vì chiến tranh Ukraina, Moldova nỗ lực để né tránh cái bóng đổ của Nga

Quân Nga hồi tháng 3 tại lối vào làng Varnita ở Transnistria, một khu vực ly khai ở miền đông Moldova.

 Cù Tuấn dịch từ The New York Times.

CHISINAU, Moldova – Trước khi chiến tranh Ukraina nổ ra ngay bên cạnh, người Moldova đã có những kế hoạch lớn cho đất nước của họ.

Nhưng cuộc xâm lưc của Nga vào Ukraina đã đặt Moldova, một nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ và là một trong những quốc gia nghèo nhất châu Âu, vào tình thế cực kỳ dễ bị tổn thương, đe dọa sự phát triển kinh tế, khiến xã hội căng thẳng với làn sóng người tị nạn và làm dấy lên nỗi lo sợ về một cuộc chiếm đóng khác của Nga.

Những lo lắng về chiến tranh cũng đang thêm một chương khác vào nỗ lực lâu dài và ngày càng tuyệt vọng của Moldova để gỡ mình khỏi nanh vuốt của Matxcơva. Để theo đuổi điều đó, gần đây quốc gia này đã nộp đơn xin gia nhập Liên minh Châu Âu, nhưng triển vọng sớm được gia nhập là rất xa vời.

Maia Sandu, tổng thống Moldova, cho biết trong một cuộc phỏng vấn: “Chúng tôi là một quốc gia mong manh trong một khu vực mong manh.”

Nỗi lo sợ của người Moldova lại tăng lên vào ngày 22/4, khi một tướng Nga cho biết quân đội nước Nga hiện có kế hoạch đánh chiếm toàn bộ bờ biển phía nam của Ukraina. Điều đó sẽ thiết lập một cây cầu trên bộ từ Nga ở phía đông đến Transnistria, một khu vực ly khai, được vũ trang mạnh ở phía đông của Moldova – giáp với Ukraina – do Nga kiểm soát.

Liệu Nga có đủ tiềm lực để nuốt chửng một phần lãnh thổ Ukraina rộng lớn như vậy hay không vẫn còn là điều gây tranh cãi, đặc biệt là trước những tổn thất to lớn mà quân đội nước này phải gánh chịu trong trận chiến giành Kyiv. Nhưng cho dù là thực tế hay chỉ là một nỗ lực để khuấy động rối loạn trong khu vực, người Moldova rất xem trọng lời đe dọa của vị tướng này.

Chính phủ Moldova từ lâu đã lo lắng về Transnistria, một vùng lãnh thổ nhỏ và mảnh, do ít nhất 12.000 quân ly khai và quân đội Nga kiểm soát. Kể từ khi chiến tranh nổ ra, quân đội Moldova và Ukraina đã phải đối mặt với mối quan tâm bổ sung là liệu những người Transnistria có nhảy vào trận chiến và bắt đầu tấn công Ukraina từ phía tây hay không. Cho đến nay, điều đó đã không xảy ra.

Nằm giữa Romania và Ukraina, quốc gia Moldova nhỏ bé – với ít hơn ba triệu người – và trong nhiều thế kỷ đã bị giằng xé giữa các cường quốc lớn hơn: đầu tiên là Ottoman và Nga, giờ là châu Âu và Nga. Chủ đề rõ ràng là Nga, và Nga không muốn bỏ qua nước này.

Matxcơva kiểm soát gần 100% nguồn cung cấp năng lượng của Moldova. Và Điện Kremlin không ngừng cố gắng khuấy động nhiều người Nga tại Moldova, mà dễ bị hệ thống tuyên truyền của Nga gây ảnh hưởng, đặc biệt là ở Transnistria.

Đó là những gì dường như đã xảy ra vào ngày 22/4. Theo các phương tiện truyền thông tin tức Nga, Thiếu tướng Rustam Minnekayev nói, “Sự kiểm soát của Nga đối với miền nam Ukraina là một lối thoát khác cho Transnistria, nơi có những trường hợp người Nga bị áp bức.”

Chính phủ Moldova ngay lập tức triệu tập đại sứ Nga để phàn nàn về tuyên bố của vị tướng này, nói rằng nó “không những không thể chấp nhận được mà còn vô căn cứ” và dẫn đến “căng thẳng gia tăng”.

Đối với bà Sandu, 49 tuổi, nữ tổng thống đầu tiên của Moldova, đó là một trở ngại khác dọc theo con đường nguy hiểm mà bà đã cố gắng vượt qua kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu.

Moldova đã lên án cuộc xâm lược của Nga đối với Ukraina và cấm người Moldova dán các biểu tượng thân Nga trên ô tô của họ. Đồng thời, nước này đã không tham gia đầy đủ các lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu đối với Nga, vì sợ bị Nga cắt khí đốt.

Bà Sandu, 49 tuổi, cho biết từ văn phòng của bà trên Stefan cel Mare, đại lộ lớn ở thủ đô Chisinau, cắt ngang qua những tòa nhà văn phòng kiểu Xô viết chắp vá. “Không ai nói việc này là dễ dàng. Nhưng không ai nói rằng nó sẽ khó đến mức này.”

Cuộc chiến đã trở nên khó khăn không chỉ với bà Tổng thống mà còn với hầu hết tất cả mọi người ở đây. Trước khi xung đột bắt đầu, Adrian Trofim, người có gia đình sở hữu một nhà máy rượu vang và khu nghỉ dưỡng ở vùng nông thôn thế kỷ 19, nghĩ rằng cuối cùng ông đã được nghỉ ngơi sau hai năm vật lộn trong đại dịch coronavirus. Trofim đang bổ sung một bên cánh cho khách sạn, thiết lập một spa tập trung vào các liệu pháp điều trị dựa trên rượu vang và chuẩn bị sản xuất rượu vang sủi bọt.

Nhưng giờ đây các hoạt động kinh doanh của ông đã rơi vào nguy hiểm. Số rượu brandy trị giá 250 nghìn USD mà Trofim cần vận chuyển đến Belarus đã bị phong tỏa trong kho của ông. Các khách hàng Ukraina thường xuyên của ông không có cách nào trả tiền, khiến Trofim mất hàng trăm nghìn đô la. Và ông không thể vận chuyển rượu chardonnay của mình đến Trung Quốc, một trong những thị trường mới, vì cảng ở Odesa, Ukraina mà Trofim sử dụng để xuất khẩu đã bị đóng cửa ngay sau khi những quả bom đầu tiên rơi vào tháng 2.

Ông Trofim cho biết: “Tôi không biết phải làm gì, và thể sắp phải sa thải gần một nửa số nhân viên của mình. Mọi thứ đều đóng băng cho đến khi chúng tôi hiểu cách sống chung với hoàn cảnh này.”

Và điều này cần thời gian. Khi cuộc chiến bắt đầu ở Ukraina, cư dân của Chisinau cho biết họ những âm thanh của những vụ nổ không xa đánh thức. Sau đó, những người tị nạn Ukraina bắt đầu tràn về – các quan chức Moldova cho biết hơn 400.000 người đã chạy tới Moldova – gây ra căng thẳng nghiêm trọng đối với các dịch vụ công ở một quốc gia có thu nhập trung bình hàng năm dưới 6.000 USD.

Giá hàng hóa cơ bản sau đó tăng vọt do chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Và các chủ doanh nghiệp đã phải thuyết phục nhân viên của họ, vốn lo sợ rằng chiến tranh có thể lan tới Moldova, không nên chạy trốn khỏi đất nước này. Đã có hàng trăm nghìn người Moldova đã di cư ra nước ngoài trong thập kỷ qua.

Carmina Vicol, người đứng đầu Phòng Thương mại Mỹ tại Moldova cho biết: “Chỗ chúng tôi đã được coi là một rủi ro cao. “Chúng tôi vừa mới bắt đầu thuyết phục các nhà đầu tư xem xét đầu tư. Bây giờ mọi người đã lùi lại”.

Tuy vậy không hẳn chỉ có các tin xấu. Một số công ty Ukraina đang xem xét chuyển đến Moldova, để tìm kiếm một môi trường an toàn hơn. Và với việc tất cả các quan chức nước ngoài (và các nhóm tin tức) đã tràn vào, hồ sơ quốc tế của Moldova đã được nâng lên, khiến chính phủ vào tháng trước đổi thương hiệu cho Moldova thành “một quốc gia nhỏ nhưng có trái tim lớn.”

Nhiều người Nga đã phát hiện ra trái tim to lớn đó từ lâu. Trong thời Liên Xô, các sĩ quan về hưu đã đổ xô đến Moldova, bị thu hút bởi phong cảnh, thức ăn ngon và ánh nắng mặt trời ở đây. Sau khi Liên Xô sụp đổ, đất nước này được giới tinh hoa thân Nga, những người luôn giữ mối liên hệ chặt chẽ với Matxcơva, đặc biệt là về năng lượng, điều hành.

Moldova nhận toàn bộ khí đốt từ các công ty do Nga kiểm soát. Và mặc dù các nhà lãnh đạo Moldova đã nói về một kế hoạch lớn nỗ lực giảm bớt sự lệ thuộc của nước này khỏi khí đốt của Nga và nhận năng lượng từ các quốc gia khác như Azerbaijan, Thổ Nhĩ Kỳ và Romania, nhưng không một quốc gia nào trong số đó, vào lúc này, có thể tiến gần đến những gì Nga đang cung cấp.

Và do đó, Nga tiếp tục sử dụng sự dao động về giá khí đốt để ép buộc Moldova. Ví dụ, Nga đã nói rõ rằng họ sẽ giảm giá khí đốt nếu Moldova đồng ý nhượng lại vùng Transnistria, nhưng Moldova đã từ chối.

Vấn đề song sinh của Moldova, năng lượng và Transnistria, có mối liên hệ với nhau. Vào thời Liên Xô, nhà máy điện lớn nhất của Moldova và hai trạm bơm khí lớn nhất của nó được xây dựng ở Transnistria.

Victor Parlicov, một nhà phân tích năng lượng và một cựu quan chức chính phủ cho biết: “Nếu bạn nhìn vào bản đồ, điều đó không có ý nghĩa gì. Nó được xây dựng theo để ngăn trường hợp Moldova cố gắng theo đuổi con đường riêng của mình.”

Transnistria có lá cờ riêng, hoàn chỉnh với hình búa liềm kiểu Liên Xô và một bản sắc riêng biệt với phần còn lại của Moldova. Nguồn gốc của nó bắt nguồn từ những năm 1920, khi Liên Xô thành lập một nước cộng hòa nhỏ trong cùng khu vực, trước khi sáp nhập các phần của nó vào Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia trong Thế chiến thứ hai. ” Ông Parlicov nói rằng điều này phù hợp với mô hình chính quyền Xô viết định hình lại biên giới của các nước cộng hòa khác đi so với thực tế lịch sử, mà có khả năng tạo ra xung đột.

Tình hình của Transnistria tương tự với tình hình của vùng Donbas của Ukraina, nơi những người ly khai được Nga hậu thuẫn nổi dậy sau cuộc nổi dậy chống Nga năm 2014, gây ra một chuỗi các sự kiện dẫn đến cuộc chiến. Transnistria cũng làm phức tạp thêm nguyện vọng gia nhập Liên minh châu Âu của Moldova.

Thứ trưởng Nội vụ Serghei Diaconu cho biết: “Chúng tôi rất vui khi được trở thành một phần của EU. Tuy nhiên, ông nói nửa đùa nửa thật, Transnistria là “một nỗi đau lớn” có thể làm EU không muốn chấp nhận Moldova.

Gia nhập NATO sẽ là một việc thậm chí còn khó hơn nhiều. Tính trung lập được ghi nhận trong hiến pháp của Moldova, được ghi lại từ đầu những năm 1990, khi nước này cố gắng đứng vững mà không gây bất lợi cho Nga. Giờ đây, các nhà lãnh đạo của Moldova đang đặt câu hỏi về sự khôn ngoan của cách tiếp cận đó.

Bà Tổng thống Sandu cho biết: “Nếu bạn hỏi tôi liệu sự trung lập có giữ cho chúng tôi an toàn hay không, tôi không biết. “Việc thuyết phục Nga rút quân ra khỏi đất nước này đã không ăn thua gì trong ba thập kỷ qua.”

Sự thắt chặt về địa chính trị mà đất nước này buộc phải theo, trong mắt nhiều người Moldova, có nghĩa là tương lai của quốc gia này gắn liền với nước Nga. Ông Trofim, nhà sản xuất rượu đã nhắc đến ở trên, nói rằng gần một nửa hoạt động kinh doanh của ông phụ thuộc vào Nga, Ukraina và Belarus.

Khi nhìn những khu vườn rộng lớn, gọn gàng của nhà máy rượu gần như trống vắng với chỉ một vài du khách, Trofim nói rằng ông rất kinh hoàng trước những gì Nga đã làm ở Ukraina, nhưng ông không thể kết tội bất cứ ai mãi mãi.

“Tôi không thể nói rằng tôi sẽ không bao giờ làm ăn với Nga,” ông Trofim nói. “Đó là một vấn đề sống còn của công ty tôi.”

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s