Tác phẩm Thăng Hoa của Ovide (Bài 5)

THĂNG HOA- KIỆT TÁC ĐẾ QUỐC LA MÃ, TÁC PHẨM NỀN MÓNG VĂN HỌC THẾ GIỚI- THI HÀO OVIDE (43 TRƯỚC JC- 17 OU 18 SAU JC)

PHẠM TRỌNG CHÁNH

Tiến sĩ Khoa Học Giáo Dục, Viện Đại Học Paris Sorbonne

Dẫn nhập, chuyển ngữ thơ và chú thích

QUYỂN V

TÓM LƯỢC

Tại Éthopie, Persée chống lại đối thủ Phinée, bày tỏ muốn cưới Andromède, dành ngôi vua. Sau cuộc chiến đấu dai dẳng khó khăn, nhờ sự giúp đỡ Pallas, chàng hóa đá địch thủ nhờ tấm khiên hình đầu Méduse, rồi trở về quê hương, tại Argos chàng còn hóa đá vua Sériphos.

Pallas lên núi Hélicon ở Boétie: các Thi nương kể chuyện cái chết kẻ tấn công họ, Pyrénée người Thrace, và với các kẻ tranh chấp Piérides ở Thessalie.

Cuộc tranh chấp bắt đầu bởi sự vinh danh các Khổng Lồ trái sự thật: Các thần Olympes đánh bại các Khổng Lồ đè chúng dưới ngọn núi, hoá thân tủi nhục.

Thi nương Calliope trả lời, vinh danh các thần Olympe kể chuyện các cuộc phiêu lưu liên hệ việc bắt cóc Proserpine, con gái Cérès và Jupiter, bởi Pluton ở Sicile.

Tiên nương Cyané thăng hoa thành dòng suối để ngăn cản thần cõi Địa Ngục đi qua. Trong cuộc lang thang đi tìm con gái, Cérès bị một đứa trẻ nhạo báng cơn đói, bà thăng hoa nó thành con thằn lằn, Cérès ném vào nó thức ăn kykéon đang ăn, việc này trở thành nghi lễ trong các Bí Mật Éleusis. Không tìm ra con gái của Cérès làm ảnh hưởng việc hủy hoại canh tác đất Sicile.

Tiên nương Aréthuse khẩn nài thần nữ cho rằng bà thuộc về đất Sicile và cho biết nguồn gốc Pise ở Élide, bà đi đến đảo Ortygie phía trước Syracuse, Aréthuse rồi tiết lộ cho Cérès việc Proserpine trở thành vợ Pluton, ngôi hoàng hậu Đia Ngục. Khẩn cầu bởi Cérès, Jupiter hứa hoàn trả Proserpine, nếu nàng không ăn một thức ăn nào của Địa Ngục. Ascalaphos tố cáo thấy Proserpine không giữ việc tuyệt thực, đã ăn bảy hạt lựu, Orphné hùa theo không thấy bảo mình thấy, nữ hoàng Érèbe tức giận biến Orphné thành chim cú vọ, Ascalaphos tọc mạch thành Sirène. Jupiter cho phép Proserpine chia thời gian sống giữa mẹ và chồng và sự tuần hoàn hai cực một năm.

Aréthuse kết thúc các chuyện kể bằng cuộc phiêu lưu trốn chạy trước tình yêu của dòng sông Alphée d ́ Elide, việc thăng hoa dòng suối bởi Diane thần săn bắn, chủ nhân nàng, hợp lưu với Alphée, cho nàng được đặc ân thần nữ chìm vào lòng đất, và phát nguồn lại tại Syracuse.

Cérès rời Sicile đến Athènes, thần giao cho Triptolème các hạt giống lúa để gieo trồng và giữ một phần lúa cho vụ mùa thứ hai. Đi đến Scythie trên chiếc xe có cánh, Triptolème suýt bị giết chết bởi vua Lyncus muốn cướp hạt giống, Cérès thăng hoa vua Lyncus thành con mèo rừng.

Chín Thi Nương thắng các Piérides ba hoa, biến chúng thành con chim ác là.

Khi người anh hùng, con Danaé, kể các việc kỳ diệu cho các người Céphéens tụ tập chung quanh,

Tiếng rì rào vang dội cửa cung, không phải tiếng hát ngày cưới, mà tiếng ồn trước chiến tranh.

Niềm vui bữa tiệc bổng thay thế bằng tiếng huyên náo,

Như biển động kéo theo gió lộng, làm xao động làn sóng yên thành giông bão.

Trong đầu các người khuấy động, muốn cuồng bạo gây chiến tranh. 5

Phinée giơ lên cây lao gỗ tần bì, nhọn mũi đồng, nói rằng:

«Cái lao này, sẵn sàng rửa hận việc hôn thê ta bị bắt cóc,

Không cần đôi cánh, không cần Jupiter mang đến nhiều vàng có thể làm ta nguôi giận!»

Phinée sẽ đánh Persée, Céphée lên tiếng rằng: «Anh sẽ làm gì,

Hỡi anh, điều mù quáng nào, làm anh lầm lạc, thúc đẩy anh ý tưởng tội ác này? 10

Anh có nhận được tiền bạc nào để làm việc ấy?

Có phải là cái giá để giúp tôi cứu con gái?

Nếu anh muốn nghe sự thật, không phải Persée đã cướp Andromède của anh,

Mà chính các Néréides khắc khe, chính Ammon người ta chiêm ngưỡng dưới dạng hình cừu non.

Con thủy quái từ đáy biển, đến cướp con gái «đóa hoa lòng của chúng tôi», xuất hiện. 15

Nàng bị bắt cóc, đúng lúc nàng bị kết án phải chết.

Tàn bạo thay! Anh có mong muốn cái chết của nàng?

Và niềm đau khổ của tôi, có làm vơi bớt nỗi lòng anh mang?

Anh có thấy không, anh có nghi ngờ gì khi nàng bị xiềng xích?

Người ta thấy anh không hề cứu giúp, người anh mến yêu thân thuộc! 20

Anh còn than vãn chăng? người khác đã cứu nàng, và đã được cưới nàng là quà tặng phần,

Nếu phần thưởng tốt đẹp với anh, sao anh không đến núi đá cứu nàng lúc bị xích xiềng?

Hãy chấp nhận giờ đây, người cứu chiếm được phần, tuổi già tôi hết việc bạo tàn mất con,

Hãy công nhận giá trị can trường của Persée, tôi bảo đảm lòng trung chính,

Và hiểu cuối cùng không phải là anh, mà Persée lựa chọn gian nguy đối đầu sống chết.» 25

Phinée im lặng, mắt quay nhìn lần lượt anh hắn và Persée,

Lòng hung hãn không còn biết hướng về ai.

Hắn do dự một lúc rồi vớt tất cả sức lực, hắn giương ngọn lao và ném về Persée.

Nhưng vô hiệu, ngọn lao trúng vào ghế,

Người anh hùng bổng nhiên đứng dậy, rút ngọn lao phóng với sức mạnh bạo. 30

Lao xuyên qua tim kẻ thù, nếu Phinée không tìm chỗ nấp chở che sau bàn thờ,

Ngày tàn kẻ nghịch đạo, việc phạm thượng xấu xa.

Trong lúc ngọn lao không trúng, làm vỡ trán Rhétus kề bên, làm hắn ngã xuống,

Rút ngọn lao ra khỏi vết thương, thân thể phập phồng, máu phun lên bàn thờ tung bắn.

Cuộc nổi giận mù quáng kích động tim các chiến binh, các ngọn lao tung bay khắp nơi. 35

Vài tiếng thét lên: Céphée phải chết với chàng rể thôi.

Nhưng vua Céphée đã đi qua ngưỡng cửa cung điện,

Làm chứng nhân sự công bằng, trung chính.

Các thần bảo vệ luật lệ tiếp tân, mặc dù thế việc hổn loạn vẫn xãy qua.

Thần nữ Chiến tranh Pallas bay xuống cứu em* che tấm khiên bảo vệ ra. 40

Trong các kẻ nổi loạn có Athis xứ Indien, con thần nữ sông Gange là Limnate,

Người kể rằng một ngày trong hang động pha lê, tuổi thanh niên mười sáu,

Hắn mang vòng vàng rực rỡ kiêu sa bội phần.

Áo nhung đỏ viền vàng, cổ đeo vòng kết vàng ròng,

Hương trầm thơm tỏa, dãi khăn buộc tóc. 45

Hắn thiện nghệ phóng lao từ xa trúng đích.

Hơn thế nữa, hắn còn thạo bắn nỏ, bàn tay làm thư giản gỗ cứng cung cong,

Nhưng Persée cầm một thanh củi cháy trên bàn thờ thần, đánh vào mặt và làm vỡ quai hàm.

Hắn ngã xuống, cái đầu tóc đẹp lóc lăn trong máu.

Dưới mắt Lycabas người Assyrien, có mối quan hệ thân ái* 50

Không phải là điều bí mật một tình yêu chân thành,

Athis nhìn thấy, không khỏi xúc động vết thương sâu thẳm trong lòng.

Lycabas rơi nước mắt, nắm lấy cung tên của bạn đã giương nỏ.

Rằng: «Vì với anh tôi phải chiến đấu, vinh danh anh cái chết sáng tỏ,

Tuổi thanh xuân chiến thắng tủi nhục, vượt qua vinh quang.» 55

Chưa nói xong ngọn tên từ nỏ đã phóng nhanh.

Persée tránh khỏi, mũi tên treo lơ lững trên viền áo cháu nội Acrisius,

Đang phóng ngon lao vào tấm khiên Méduse che ngực.

Assyrien đang chết quay mặt nhìn Athis, mắt đã phủ nhòa bóng đêm,

Cả thân mình ngã xuống đi vào cõi Diêm Vương. 60

Chết chung cùng bạn là niềm vui tận hưởng.

Công tử Méthion, Phorbas từng thấy Syène sinh trưởng.*

Và Amphimédon, người Libyen nóng lòng giúp một tay,

Cũng rơi trong vũng máu ướt đẩm trượt ngã dài.

Muốn đứng dậy nhưng lao trúng Amphimédon một bên và Phorbas nơi cổ họng. 65

Thấy Érytus, công tử Actor, mang chiếc rìu đáng sợ hai đầu sắt nhọn.

Persée thay vì bảo vệ với chiếc khiên, nắm lấy trên bàn cái vò lớn đầy chạm trổ vân hoa,

Bằng hai tay ném vào đầu kẻ địch tiến ra.

Hắn ngã xuống, miệng phun máu trong, trút hơi thở cuối cùng, trán đập xuống đất.

Polydémon, hậu duệ Sémiramis, Abaris sinh trưởng từ Caucase, Lycède sinh bên bờ Sperchius* 70

Élyx mái tóc dài chưa từng biết cái kéo bao giờ,

Phlégias và Clytus đều chết dưới cú đánh Persée.

Tất cả nạn nhân đều ngã dưới chân thây chồng chất.

Phinée lượng sức không còn dám đối đầu kẻ địch.

Hắn phóng lao, mũi lao lạc trúng vào Ida, vô vọng, trung lập không theo ai trong cuộc tranh. 75

Ida quay mắt cái nhìn hung bạo vào Phinée giận căm:

«Mi muốn lôi kéo ta vào cuộc tranh, Phinée hãy tự bảo vệ,

Chống kẻ thù mi vừa gây ra, phải trả bằng máu chính mi phải đổ.»

Hắn thử rút lao khỏi lồng ngực, nhưng sức đã tàn ngã xuống, chết tang thương.

Oditès, nhân vật đầu đế quốc sau nhà vua bị hạ gục bởi thanh gươm Clymène. 80

Hypesée đánh Proténor và Lyncidas Hypsée,

Bổng giữa cuộc đấu tranh xuất hiện Émathius,

Lão trượng nổi danh với tình yêu công chính và lòng sùng kính các thần.

Nếu tuổi già ông không còn sức chiến đấu, với lời nói ông đấu tranh.

Ông vẫy vùng giữa các hàng quân, nguyền rủa cuộc đấu tranh nghịch đạo. 85

Trong lúc ông ôm bàn thờ với bàn tay run rẩy,

Thanh gươm Chronis chặt đứt đầu ông, rơi lăn lóc trong lửa than hồng,

Tiếng nói tắt nửa chừng, lời nguyền rủa thì thầm,

Hơi thở cuối cùng đã dứt trong ngọn lửa,

Sau ông hai anh em Brotéus và Ammon, nếu bao tay làm chúng vang danh không thể chiến bại, 90

Nhưng bao tay nào có thể thắng thanh gươm, dưới tay Phinée chúng chết mau.

Phinée giết Ampucus, tế tự thần Cérès, trán mang băng trắng sáng rực đầu.

Lại giết chết công tử Lampétides, sinh ra không để chơi trò chiến tranh đẩm máu.

Mong ước hòa bình, hắn đến đây cất tiếng hát với đàn lyre, hát bài ca tiệc hôn nhân hạnh phúc,

Hắn đứng xa, tay cầm phím ngà không biết tới chiến tranh. 95

Pétalus nói với hắn nụ cười ngạo nghễ rằng:

«Đi, hát cho xong bài ca trong tối tăm địa ngục.»

Hắn phóng mũi gươm vào trán bên phía trái, ngã gục

Người du tử chết, ngón tay còn chạm lạc dây đàn vang tiếng thê lương.

Lycormas dũng cảm không thể không trừng trị cho cái chết thảm thương. 100

Hắn lôi thanh sắt dày đỡ bên phải cánh cửa, nhưng Pétalus đập vào giữa trán.

Hắn ngã như con bò mộng non dưới cái chùy hiến tế.

Pétalus sinh ra bên bờ Cinyphius*

Muốn dành thanh sắt lấp lánh trên cánh cửa, nhưng bàn tay xuyên qua bởi thanh lao Coruthus

Đến từ Marmarique* bất động đóng vào cửa giữ lại, Abas đâm xuyên qua người một bên. 105

Không ngã xuống, Pétalus tay buông xuôi trút linh hồn.

Người ta còn thấy chết anh hùng Ménalée,

Và Dorylas, người Nasamon* giàu nhất xứ.

Không ai có nhiều hơn cánh đồng rộng và vựa lúa dồi dào.

Một thanh gươm xuyên nghiêng, dừng lại nơi háng, nhát chết làm hắn ngã nhào. 110 Halcyonée người Bactrien* đánh trúng, nhìn hắn trút hơi thở giữa vũng máu,

Đôi mắt lạc lõng bốn bề: “Mi có đất đai mênh mông, có được bao tất đất chôn thân nương náu.”

Đi qua xác chết hắn toan rời xa.

Nhưng Persée bàn tay chiến thắng vừa rút lao khỏi vết thương nóng hổi Dorylas,

Đâm Halcyonée ngay giữa mặt xuyên đầu qua cổ. 115

Clytius và Clanis sinh cùng mẹ phận rủi,

Cùng ngã lăn dưới ngọn lao Persée dưới các cú đánh khác nhau.

Clytius bị xuyên qua đùi bởi ngọn cán lao.

Clanis đâm qua miệng bởi lao hung bạo.

Céladon de Mendès bất động bởi lao Persée mạnh bạo 120

Làm bất động cả Astrée, mẹ Syrie cha vô danh,

Éthion có tài đọc tương lai, chết lầm lẫn đoán sai đoán điềm chim.

Thoacte kỵ mã của Céphée và Agyrtes nhúng tay giết cha mẹ.

Không còn nữa những kẻ thù để thắng,

Tất cả đã thành kẻ bại trận: những kẻ kịch liệt chống một người, 125

Hàng ngàn người tấn công khắp mọi nơi,

Theo phe chống công lý, chống niềm tin thần thánh.

Persée không có ai ủng hộ ngoài cha vợ, kính thành là sức mạnh,

Người vợ mới và mẹ nàng, làm cả lâu đài kinh hoàng tiếng thở than,

Tiếng thét kẻ gục chết và tiếng vũ khí vang. 130

Béllone*tưới máu các thần Pénates đã bị đập phá.

Tiếp tục không ngừng kinh hoàng trận chiến đấu đá.

Phinée, và hàng ngàn đồng bọn bao vây người anh hùng,

Dày hơn mưa đá rơi mùa đông.

Các ngọn lao bay quanh chàng, rít vào tai lưỡi chói sáng. 135

Lưng tựa vào một trụ cột cẩm thạch to lóng lánh.

Chàng đối địch kẻ thù hợp sức đám đông.

Bên trái là Molpée de Chaonie tấn công, bên phải người Á Rập Éhémon,

Như con cọp gấp rút vì đợi chờ cơn đói, bên kia thung lũng,

Gầm rống hai bên hai bầy bò, không biết chạy qua bên nào, đánh mỗi bên một con trúng. 140

Cũng như thế Persée hết nhảy bên phải rồi sang bên kia.

Đánh Molpée bị thương chân thụt lùi, bỏ chạy dài, Éhémon không để chàng đuổi theo Molpée.

Nóng giận đánh người anh hùng vào đầu một nhát,

Nhưng hắn tính sai, dù gắng sức cánh tay, trúng trụ đá, thanh gươm gảy nát. 145

Gươm bay nhiều mảnh vỡ, cổ hắn bị một mũi nhọn ghim vào.

Nhưng chưa làm hắn chết, Éthémon vô vọng với tay không còn vũ khí nào.

Persée nhận từ Mercure thanh kiếm phóng vào ngực hắn,

Thấy cuối cùng lòng can đảm không thể địch số đông đang tiến.

Chàng thét lên: “Chính các người ép buộc ta, 150

Ta phải chạy cầu xin thoát kẻ thù đang chiến bại hay là

Ta có sức mạnh thân thiết cùng ta chiến đấu.

Chàng đưa lên chiếc khiên đầu Gorgone đẩm máu.”

Thescélus trả lời : “Chớ để ai hù dọa bởi cái khiên này.”

Hắn đưa tay toan phóng mũi lao bay, 155

Nhưng đã bị hóa ra thành tượng đá trắng dựng, và bất động ngây người trong dáng đứng.

Bên cạnh Ampyx hướng ngọn gươm vào lồng ngực Lincydas cao thượng,

Bàn tay gần chạm đến đã cứng lại không thể chuyển xoay.

Nilée tự mạo nhận mình là con trai sông Nil,

Mang chiếc thuẩn bảy cửa sông bằng vàng bạc chạm. 160

Tiến trước Persée rằng: “Hãy nhìn nguồn gốc gia đình ta danh vọng,

Người sẽ gục ngã trong im lặng, hãy tự bảo mình xứng đáng chết dưới bàn tay kẻ thù như ta.”

Miệng hắn bổng không còn cử động khi lời nói vừa chưa dứt ra.

“Chính sự hèn nhát của mi, không phải đầu Gorgone làm mi tê cứng.”

Éryx thét nổi giận: “Mi đánh ta, đầu mi sẽ ăn cát bụi, 165

Chàng trai gan dạ này làm vũ khí ta hò reo.”

Hắn muốn tiến lên nhưng chân dính chặt đất nào,

Chỉ còn lại tượng đá một chiến binh vung vũ khí.

Ôi trừng phạt thật là chí lí.

Nhưng một chiến binh của Persée, Acontée nhìn Gorgone bổng hóa đá cứng lên, 170

Astyage tưởng rằng hắn còn sống, chém gươm dài thành tiếng động chát chúa vang rền.

Hắn ngạc nhiên chịu biến hóa cùng số phận,

Thành cẩm thạch trắng, nét ngạc nhiên giữ nguyên trên khuôn mặt.

Thật dài dòng để kể hết các chiến binh Phinée,

Hai trăm con sống sót sau trận chiến, hai trăm thành tượng đá khi nhìn mặt Gorgone. 175

Phinée cuối cùng nhận ra đã châm ngòi cuộc chiến không cân xứng, nhưng làm thế nào ?

Hắn chỉ thấy các tượng đá với hình dáng khác nhau.

Nhận ra đồng đội, biết danh tánh, hắn gọi tên, cầu thần cứu giúp.

Không còn tin vào mắt mình, hắn chạm tay vào kẻ bên cạnh, chỉ chạm vào đá cẩm thạch.

Hắn quay đầu cầu khẩn, thất vọng đưa hai bàn tay lên, rằng: 180

“Persée! người đã chiến thắng, hãy mang đi ra xa cái khiên quái vật khiếp kinh.

Hãy đi ra xa cái đầu Méduse, làm tất cả thành đá,

Tránh xa, tôi cầu xin: không phải thù hận, cũng chẳng khát vọng cai trị, thúc đẩy cuộc tranh đấu.

Tôi đấu tranh vì một người phụ nữ, quyền lợi anh trên công việc, và tôi trên thời gian.

Tôi nhường anh, Persée dũng cảm, hãy trả lại tôi sự sống, tôi xin, còn tất cả thuộc về anh.” 185

Hắn nói và không dám nhìn lên kẻ hắn đang cầu khẩn:

Người anh hùng rằng : “Phinée hèn nhát, ta khoan hồng, trả lại cho cái giá cao hèn nhát.

Ân huệ này bảo đảm người sẽ được: người sẽ không tổn thương khi bị đánh với sắt gươm.

Người sẽ còn trong lúc vĩnh cửu khoan dung,

Người ta sẽ thấy người trong lâu đài cha vợ ta và hình ảnh kẻ được hôn thê ta phó thác.” 190

Nói xong lời, chàng đưa lên cái đầu con gái Phorcys* về phía Phinée quay mặt sợ hãi.

Nhưng vô ích, dù mắt hắn cố tránh nhưng cái đầu đã lạnh, đôi mắt đã thành đá, nước mắt thủy tinh.

Khuôn mặt biểu tượng sự hãi, trong hình đá vẻ khúm núm, tay cầu khẩn, trán hối tiếc tâm tình,

Sau chiến thắng, Persée, cháu nội Abas trở về với vợ, nơi quê hương Argos.

Để trả thù cho tổ tiên, xứng đáng hành động, chàng tấn công Prétus* 195

Đã xử dụng vũ khí, đuổi chàng đi chiếm thượng thành.

Không sức mạnh vũ khí, không thành trì, sự phản bội không thể thành chủ nhân.

Hắn không thể tưởng tượng bị chiến bại bởi cái khiên đầu quái vật, vây quanh tóc rắn.

Hắn chỉ cai trị nơi Sériphos, Polydecte*

Không biết giá trị anh hùng trẻ, lập bao chiến công, không đối thủ. vũ khí nào làm bại trận. 200

Trái tim không lay chuyển, nuôi việc trả thù, không kỳ hạn bởi mối hận.

Hắn bảo : “Người chẳng vinh dự gì, người bịp bợm bởi chiếc khiên Méduse”.

Persée rằng : “Ta sẽ cho người bằng chứng sự thật, người hãy quay mắt nhìn !”

Chàng đưa cái khiên đầu Méduse lên, vua Sériphos trở thành tượng đá bất động.

Pallas từ lâu nay đi theo em cùng sinh ra bởi trận mưa vàng, bao phủ mây trắng. 205

Thần nữ rời khỏi Sériphos, đến Cythnos và Gyaros thẳng đường.*

Thần vượt trên sóng biển con đường ngắn nhất đến Thèbes và Hélicon núi các Thi nương.

Thần dừng chân trên núi, nói với các chị em Thi nương thông thái.

“Tiếng danh đến tận tai ta, nguồn tin theo ngựa bay Pégasse, chảy theo dưới chân dòng suối .*

Đó là mục đích chuyến thăm ta. 210

Ta muốn điều kỳ diệu này thực hiện dưới mắt ta, bởi con ngựa từ máu mẹ sinh ra *.

Uranie* trả lời rằng: “ Dù bất cứ mục đích nào, chúng tôi vinh dự được thần nữ đến ,

Sự hiện diện thần nữ làm chúng tôi vui sướng.

Tiếng danh vang là sự thật. đúng từ chân ngựa Pégasse dòng suối đã chảy nên,”

Nói rồi nàng dẫn Pallas đến suối thiêng liêng. 215

Thần nữ ngắm nhìn thật lâu dòng nước dưới chân ngựa Pégasse chảy ra từ lòng đất,

Thần dạo chơi nhìn chung quanh cánh rừng thiêng liêng cổ đại.

Động đá và cánh đồng tô điểm bông hoa,

Thần nhìn thấy các cô con gái thần Ký Ức* cùng vui sướng sống vui công việc nhà.

Một trong các em nàng trả lời : “Nếu Thần nữ cho rằng công việc chúng tôi cao cả, 220

Thần hãy cùng chúng tôi vào việc hợp đồng đó,

Vâng, thần nói đúng sự thật, thần nói đúng nơi ở và công việc chúng tôi.

Vận mệnh chúng tôi thật vui sướng, nếu được yên vui.

Nhưng có một nơi trú ẩn nào an toàn chống lại các tội ác,

Các trinh nữ lo âu, tất cả đều sợ hãi . 225

Kẻ man rợ Pyréenée không ngừng hiện dưới mắt các trinh nương,

Trong đầu óc rối loạn chúng tôi chưa thấy bình tâm.

Thật tàn bạo, kẻ đứng đầu Thraces thống trị bất công, chiếm lấy Daulis và đồng Phocide.*

Chúng tôi đã đến ngôi đền dựng trên núi Parnasse, nơi chúng đến và cầu thần với lời dối trá.

“Các nương tử thần Ký Ức,(chúng biết chúng tôi), chúng khóc, nói rằng : 230
Hãy tìm đến nơi chúng tôi trú ẩn trong bão tố và mưa giông.”

Cảm động bởi lời chúng, chẳng ngại mưa giông, thuyết phục bởi lời cầu khẩn,

Chúng tôi đi vào trong phòng đợi lâu đài chúng.

Mưa ngừng rơi và chiến thắng Auster, Aquillon*

Đẩy mây mù tăm tối mang đến bởi bão giông. 235

Pyrénée đóng các cánh cửa và sửa soạn trò cường bạo, hành động tấn công chúng tôi xa cách.

Chúng tôi tránh và bay lên cao với đôi cánh.

Hắn đi lên và đuổi theo đến tận đỉnh một tháp cao.

Hắn nói: “Tất cả là của hắn dù bất cứ con đường nào,

Trong hành động mù quán, hắn chạy vòng ngọn tháp. 240

Đầu rơi xuống đất trước, vỡ trán dưới đất chết, gớm ghê máu chảy.”

Thi nương còn nói nữa, cánh đập khua vang trong không,

Trên ngọn cây, một tiếng nói dường như đón chào Minerve.

Con gái Jupiter đưa mắt tìm kiếm đâu phát ra âm thanh chậm rãi.

Thần nữ tưởng như một người trần vang vào tai tiếng nói. 245

Thì ra ấy chính là chim ác là, chín con cùng than van cho số phận mình.

Trên cành cây cùng bắt chước tiếng người trần.

Minerve ngạc nhiên, Thi nương lại nói :

“Từ khi thảm bại trong cuộc tranh, điều thần nữ nghe loài chim này sinh sôi đông đảo.

Vốn là con Piérus giàu có đã hy sinh trên chiến trường Pella*. 250

Mẹ chúng là Évippée ở Péonie*mang thai chín lần nhờ thần Lucine*hộ sinh ra.

Kiêu ngạo điên cuồng bởi số đông chúng băng qua ngàn thành phố Hémonie và Achaïe.*

Chúng đến đây thách đánh nhau bằng lời xấc xược:

“Hãy ngừng lừa bịp đám đông ngu dốt bằng những lời hát dịu ngọt.

Chính chúng ta, nếu người dám thi đua, hãy thử tranh tài các con gái Thespie*. 255

Các ngươi không thể thắng bao giờ cả nghệ thuật lẫn giọng hát ca, cùng số đông như nhau.

Hãy nhường lại cho chúng ta, nếu các người thất bại : nguồn suối Hippocrène và Aganippe*.

Hay nhận giá của chiến thắng: đồng Émathie* đến núi Péonie luôn luôn phủ tuyết trắng,

Các tiên nữ sẽ giám sát cuộc tranh đua..”

Một cuộc tranh hổ thẹn càng hổ thẹn hơn nếu không dám tranh đua. 260

Các nàng tiên được tuyển chọn làm trọng tài, ngồi trên ghế đẽo trong đá tảng.

Cuộc tranh đầu tiên rút thăm, Piérides đề nghị hát về cuộc chiến các thần thánh.

Chúng hát sai, ca ngợi chiến thắng các Khổng lồ đánh các thần.

Kể chuyện rằng Typhée* chui ra từ trong ruột lòng đất làm run rẩy cõi trời các thần dân.

Họ trốn chạy đến kiệt sức, đất Ai Cập đón nhận, dòng Nil sông bảy cửa. 265

Luôn luôn bị đuổi theo, bởi con quỷ quái lòng đất, các thần phải trốn dưới hình hài giả.

«Jupiter là chủ các thần, từ đó đất Libye cho họ cái sừng cong kính thờ dưới tên Ammon.

Thần Délos* hoá thân thành con quạ, con trai Sémélé* thành sơn dương,

Chị Phébus* thành mèo cái, con gái Saturne* thành bò cái,

Vénus núp mình dưới vẩy con cá, thần Cyllène dưới cánh hạc.» 270

Điệu hát đó hát bởi con gái Piérus đệm đàn lyre.

Chúng tôi thi nương Aonides* mới nhấn phím bắt đầu,

Nhưng có thể Pallas không có thời gian, không rãnh rỗi nghe chúng tôi hát,

Pallas trả lời:«Không, hãy nói lại tôi nghe từng điểm bài hát.»

Thần nữ ngồi dưới bóng cây, dưới vòm lá theo gió nhẹ đưa, 275

Thi nương tiếp lời: «Chỉ một trong chúng tôi, được vinh dự tranh tài. »

Calliope dứng dậy, với nhánh dây trường xuân cột mái tóc lượn,

Nàng gảy ngón tay vào dây đàn căng vang tiếng.

Hát theo lời đàn nhịp tiếng ca vang,

«Cérès đầu tiên, chính thần mà tôi sẽ hát, đòn gánh cong bó lúa nhịp nhàng,* 280

Tôi hát bài thơ ca tụng xứng đáng thần nữ, lời tôi hát ca tụng xứng danh thần nữ,

Một đảo lớn Trinacrie, bao phủ cả Khổng Lồ thân thể.

Dưới khối đất đá bao la đè nén Typhée khổng lồ, dám ước mơ lên ở cõi trời cao,

Hắn chiến đấu chống sức nặng, và thường hắn muốn nâng đất gắn sức biết bao,

Nhưng tay phải bị đặt dưới Pélore* gần Ausonie, dưới chân Pachyne tay trái! 285

Đôi chân đè bởi Lilybée*, Etna đè đầu, nằm dưới sườn núi này Typhée phóng các cơn lốc cát.

Miệng nóng bỏng mửa ra thác lửa dung nham.

Đôi khi hắn động đậy, đập vỡ đá phóng ra; rung động các phố thành,

Ngọn núi đè trên lồng ngực,

Đất rung động dưới các cố gắng Khổng Lồ tức bực. 290

Chúa tể vương quốc lặng im* cũng ngại nó mở ra, cày xới bởi những lổ hổng sâu.

Một ngày đến tận nơi ở, chốn lạnh lẽo bóng tối đêm thâu.

Nỗi sợ tai họa, làm Diêm vương rời khỏi âm cung, trên con hắc mã,

Thần thăm viếng đưa mắt nhìn vào Sicile vực sâu núi lửa.

Sau khi xem xét kỷ lưỡng, chỉ thấy nó lung lay, nỗi e ngại đã ngừng. 295

Trên đỉnh núi Éryx*, vương quốc thần Vénus nhận thấy khi lang thang trên đồng,

Nàng ôm đứa con trai Cupidon nhẹ dạ: «Ôi con, kẻ nâng đỡ ta,với sức lực và sức mạnh.

Hãy dùng cung tên tình yêu chinh phục thế giới.

Ôi Cupidon! hãy hướng mũi tên nhanh qua tim thần này

Mà số phần đã định phần cuối cùng của ba Thế giới*hôm nay. 300

Các thần Olympe chính mình, các thần biển cả đều chịu ách ta chiến thắng,

Nhưng tại sao Địa Ngục còn thiếu vinh quang ta thần thánh?

Tại sao không thêm vương quốc này vào chinh phục bởi Tình.

Địa Ngục là phần thứ ba của thế giới vô minh,

Và đây kết quả ta sẽ tạo dựng với lòng nhẫn nại! 305

Olympe khinh thường chúng ta sức mạnh của Tình Yêu tồn tại.

Tình yêu yếu ớt dần với sức mạnh của ta thôi:

Có thấy chăng Pallas thần nữ với ngọn lao khéo léo đã thoát luật tôi rồi ?

Con gái của Cérès, nếu chẳng chịu phép ta, vĩnh cữu chỉ là trinh nữ,

Nàng cũng nuôi hoài niềm hy vọng đó. 310

Ô! con trai ta, nếu sức mạnh ta chia xẻ với con, trung chính với lòng con,

Hãy bắn tên Tình Yêu vào Pluton, cho con gái Cérès lấy Pluton làm chồng.»

Vénus nói và Cupidon mở ống tên ra giữa hàng nghìn cái chọn lấy nó.

Tên không sắc, nhưng chắc chắn nhất, dễ dàng dưới sức bật cung nỏ.

Nó uốn cong cánh cung trên đầu gối và bắn vua Địa Ngục tim xuyên qua.

Có một hồ sâu người ta gọi tên là Pergus không xa thành Enna* 315

Chẳng bao giờ sông Caÿstre* không nghe tiếng hát bầy thiên nga trên dòng nước.

Cây phủ bao trùm bờ sông xanh biếc, một tấm màn xanh ngăn ánh sáng thần Phébus.

Nơi mát mẻ dễ chịu, đất tắm mát dòng sông, hoa nở lấp lánh màu Tyr đỏ hồng.

Là nơi đó mùa xuân vĩnh cửu, Proserpine* hái hoa trên đồng.

Nàng đùa vui với hoa tím, hoa huệ trắng, 320

Với sức sống tuổi thanh xuân nàng hái đầy giỏ mây, mang trên váy hoa tươi tắn.

Vội vả hái những bông hoa đẹp nhất trên đồng.

Chỉ một cái nhìn thoáng qua đủ làm vua Địa Ngục xiêu lòng.

Yêu nàng và cưỡng cướp nàng, khi mũi tên Tình Yêu xuyên tim mau lẹ,

Trinh nữ run rẫy kêu cứu gọi mẹ, gọi bạn và nhất là mẹ. 325

Nàng rách toạt chiếc váy, những đóa hoa nàng hái buông rơi.

Giữa đau khổ nàng chỉ còn mất mát ! bao nhiêu ngây thơ trong trắng cuộc đời,

Kẻ chiếm đoạt mang lên xe, gọi tên bầy ngựa phi nhanh thúc dục.

Dây cương ngựa trên cổ, trên hàm kéo nhanh từng lúc.

Ngựa vượt hồ sâu, hồ Paliques* nước hồ xông lên mùi lưu huỳnh, 330

Sôi sục cuộn xoáy vào lòng đất mở mênh mông.

Băng qua cánh đồng Bacchiades* đến từ Corynthe, tắm trong hai biển,

Lập nên thành phố giữa hai bờ bến.*

Giữa Cyané và Aréthuse* bắt nguồn từ Pise, biển cong như hai sừng cận kề,

Nơi đó trú ngụ Cyané, danh tiếng nhất trong các nàng tiên Siciles, tên được đặt cho hồ. 335

Nàng hiện ra trên mặt nước đến thắt lưng nhận ra thần Địa Ngục:

“Ngài sẽ không đi được xa, ngài muốn dùng bạo lực để trở thành rể thần Cérès ?

Nên ngỏ lời cưới Proserpine, chớ nên ép buộc cướp nàng.

Chính tôi, dù không thể cho phép so sánh, điều nhỏ nhặt với các thần,

Tôi đã yêu thương Anapis* với lời cầu xin chàng tôi đã chấp thuận, 340

Chứ không phải sự cưỡng bức, mà tôi trở thành vợ.»

Nàng nói xong đưa hai tay ngăn lối Pluton.

Con trai thần Saturne không giữ được tức giận trong lòng.

Thúc dục các con ngựa kinh khủng với quyền trượng mạnh bạo, phóng nhanh vào đáy vực thẳm.

Mặt đất rung động dưới làn roi, mở con đường đến cõi Tartare vô tận. 345

Cyané thương xót việc cưỡng cướp trinh nữ, lăng nhục như chính bị cưỡng hiếp trong dòng sông,

Tâm hồn bị vết thương ẩn kín không thuốc chữa lành.

Nàng khóc hết nước mắt từng giọt từng giọt vào dòng nước, mà nàng là tiên nữ che chở.

Chân tay nàng mềm nhũn, xương trở nên oằn oại, các móng tay chân nhanh gảy vỡ.

Rồi lưng, đôi vai, sườn, ngực chảy xuôi theo dòng sông, 350

Cuối cùng không còn máu mang sức sống, nước trong mạch máu chảy thông,

Không còn gì nữa để bàn tay nắm lại.

Trong lúc đó mẹ Proserpine báo động bởi tiếng kêu con gái,

Chạy vô vọng tìm khắp nơi trên đất liền và biển mênh mông,

Không thấy Bình Minh trên mái tóc chiếu hồng, 355

Cũng không có ngôi sao buổi tối nào trông thấy.

Bà thắp hai ngọn đuốc thông bằng lửa Etna, không ngừng nghỉ qua các cánh cửa lạnh tăm tối.

Khi ánh sáng ấm cúng ban ngày, làm mờ các vì sao,

Bà tìm kiếm con gái khắp các chốn nào,

Từ mặt trời lên đến mặt trời lặn tối. 360

Trong cơn khát nóng bỏng một ngày mệt mỏi,

Bà không tìm ra dòng nước mát thỏa môi thơm,

Bỗng tình cờ nhìn ra trước mắt một mái lều rơm.

Bà gỏ cửa mái tranh nghèo đạm bạc.

Một bà lão xuất hiện, trông thấy thần nữ xin uống nước. 365

Bà trao cho một cốc nước bột lúa mạch trộn mật ong vừa nấu xong*.

Trong lúc Cérès uống một hơi, một đứa trẻ nhìn láu cá xấc xược cười, bảo bà tham ăn.

Không đợi uống xong, bà tưới vào nó chất bột lẫn nước,

Mặt nó mang vết, đôi tay thành cẳng trước,

Đuôi dài ra và chạy xuống khỏi thân mình, 370

Mình dẹp lép, tặc lưỡi nhạo báng, thăng hoa thành con thằn lằn.

Bà lão khóc ngạc nhiên điều kỳ lạ, muốn rờ nó, nhưng nó trốn chạy ẩn nấp.

Tên nó mang màu sắc, các đốm khắp thân mình các giọt lúa mạch mật lấm tấm.

Thật dài dòng để kể chuyện hết các vùng đất vùng biển thần nữ lang thang đi qua.

Thế giới vô vọng, bà trở về Sicile tìm hiểu lại biến cố nên bờ Cyané, mà bà tìm con không ra 375

Nếu không thăng hoa, nàng tiên Cyané sẽ kể hết câu chuyện.

Nhưng vô vọng để nói: nàng tiên không còn miệng,

Không còn lưỡi và không còn cách nào để nói lên cho người nghe.

Nàng chỉ cho thần nữ cái thắt lưng, vết tích chắc chắn cô con gái Cérès.

Đánh rơi tình cờ, trong dòng sông, còn nổi trên mặt nước. 380

Cérès đã nhận ra, như thế lần đầu tiên bà biết được,

Việc bắt cóc Proserpine, bà bứt tóc rối ren, đấm lồng ngực tức tối thở than,

Chưa biết nơi nào trên đất tìm con gái, bà nguyền rủa khắp thế gian.

Kết án mặt đất bạc bẽo, không xứng đáng những điều tốt lành bà mang đến,

Bà kết án nhất là Trinacrie* nơi bà tìm ra dấu vết điều đau đớn. 385

Bàn tay nổi giận, bà bẻ gảy cái cày, dùng lật đất thành luống hàng,

Trong cơn nổi giận, dụng cụ người nông phu cày bừa, con bò đồng hành bà cũng phá tan,

Bà cấm cày và làm cho các hạt giống mầm hư thối ,

Sicile tàn tạ hoa mầu, mãnh đất danh tiếng màu mở thế giới.

Đồng lúa thành cỏ rơm, cháy dưới sức nắng mặt trời, 390

Và ngập tràn nước lũ khi mưa rơi.

Các vì sao và các ngọn gió gieo ảnh hưởng tăm tối,

Chim chóc ăn sạch những hạt giống vừa gieo trên đất mới.

Cỏ cú, gai dại và cỏ hoang lấn áp các vụ mùa.

Nàng tiênAréthuse nhô đầu khỏi dòng nước tưới mát vùng Élide* 395

Phóng từ xa mái đầu tóc còn đẩm nước,

Nàng thét lên rằng: «Ôi mẹ các vụ mùa! mẹ Proserpine ngài đi tìm khắp thế gian.

Hãy ngừng nghỉ, nỗi mệt nhọc vì ngài lang thang,

Hãy chấm dứt cuộc nổi giận kinh hoàng tàn phá vùng đất trung thành yêu mến,

Vùng đất không xứng đáng, bị kẻ cưỡng đoạt đi đến, trái với ước muốn, 400

Dù không phải quê hương tôi, mà tôi cầu xin, tôi đến từ ngoài xứ này:

Pise là đất nước tôi, tôi nguyên quán từ Élide, Sicile là nơi tiếp đón tôi đây,

Vùng đất đầy quyến rủ, dưới mắt tôi hơn tất cả các nơi nào khác.

Và dưới cái tên Aréthuse, tôi sinh sống và định cư thần Pénate.

Xin ngài dịu cơn giận, và thương xót ngừng giáng họa tai, 405

Ngài đã biết một ngày tôi đã thay đổi nơi cư trú,

Trên đường vượt qua đại dương đến tận Ortygie* biết bao kinh sợ.

Kinh nghiệm này hiểu thấu, nhọc nhằn trên dung nhan ngài nỗi lo âu,

Đất mở ra những dòng chảy dưới đất, và chảy qua những hang động sâu.

Tôi ngẩng đầu lên từ nơi này, nơi tôi thấy các tinh tú từ lâu che khuất mắt. 410

Chảy sâu trong lòng đất, trong những con đường lân cận hố sâu đầm lầy Styx*

Mắt tôi đã nhìn thấy Proserpine, con gái ngài.

Nỗi buồn thảm và sợ hãi còn trên dung nhan chưa nguôi ngoai.

Nhưng nàng là hoàng hậu, cùng cai trị vương quốc tối tăm dưới mặt đất.

Người vợ đầy quyền uy của Thần Địa Ngục. 415

Nghe lời kể, người mẹ Proserpine bất động như pho tượng đá, xúc động ngạc nhiên.

Khi đã định lại tâm hồn, không còn khổ sở, bà lên xe đi về nơi cư trú cõi Thiên.

Mặt đẩm nước mắt, tóc rối tung, và thất vọng; trước cung đình Jupiter bà dừng chân diện kiến:

« Hỡi Thần chủ các thần! Vì dòng máu tôi và ông, mà tôi đến đây cầu khẩn,

Nếu người mẹ mất quyền thương xót con, ôi! thì ít ra con gái tôi làm rung động lòng cha. 420

Tôi cầu xin ông, không thể vô tình trước đau khổ con ta,

Cho tôi tìm thấy con gái mà tôi đã bao lâu đi tìm kiếm.

Cho tôi thấy lại và con ta không mất đâu và tôi biết nơi ở chắc chắn.

Nếu hắn trả lại con gái tôi có thể tha lỗi việc cưỡng bức cho Pluton,

Con gái ông, dù sao nó không còn là của tôi, nó không thể lấy người cưỡng bức làm chồng. 425

«Proserpine, ta hoàn toàn yêu thương, và ta cùng bà chung cùng mối lo sợ,

Phải đem lại chính danh, không phải là việc nhục nhã việc cướp vợ,

Mà ấy là tội do thần Tình Yêu, chúng ta không hổ thẹn bất cứ chàng rể nào,

Nếu thần nữ đồng ý với cuộc hôn nhân xãy đến ra sao!

Hắn là còn em của Jupiter, chưa nói đến chức danh và quyền lực. 430

Điều gì thiếu nơi hắn? Chỉ thua một mình ta, ấy là việc do định mệnh định đoạt.

Trong lúc nếu bà đau lòng vì Proserpine rời khỏi tầm tay, muốn nàng trở về cõi thiên đình,

Thì chốn Địa Ngục, Proserpine không ăn gì cả, đó là luật của các thần nữ Duyên Tình.*

Thần Vương nói thế và Cérès đồng ý điều kiện gọi con gái lên mặt đất.

Nhưng định mệnh đã chống lại mộng ước: 435

Proserpine khi dạo chơi trong vườn Pluton,

Thần nữ trẻ vẫn còn sự ngây thơ trong trắng trong lòng,

Hái trên cành cây nặng trĩu một trái lựu*, lột võ hồng nhạt

Đưa lên môi ăn bảy hạt*.

Ascalaphos duy nhất thấy điều ấy, là nàng tiên nổi tiếng Averne* 440

Orphné* con yêu Achéron sinh ra từ trong hang tối tăm.

Hắn bảo cũng thấy điều ấy, để cản trở Proserpine trở về, bằng vu oan ác độc.

Nữ hoàng Erèbe* tức giận thăng hoa nhân chứng dối thành con chim cú vọ.

Trên đầu nó bà tưới nước Phlégéthon* thành ra cái mỏ, mình đầy lông và đôi mắt to,

Sinh ra từ hình thái đầu tiên, cánh vàng nhạt, cái đầu to, móng chân dài và cong co. 445

Vừa mới vẫy cánh, lông đã mọc khắp chân nặng nề, hắn thành con chim xấu nhất,

Chuyên báo tin tăm tối, và nước mắt, con cú buồn bã, mang tin tang tóc,

Ascalaphos vì điều tiết lộ tọc mạch, bị trừng phạt nhẹ hơn,

Con gái Achéloüs* thăng hoa khuôn mặt con gái nhưng có cánh và chân chim ?

Mỗi khi Proserpine hái hoa mùa xuân, đi theo giữa đoàn hầu cận, Sirène ? 450

Sau khi đi khắp mặt đất, mang cô đơn vào biển cả lồng lộng,

Sirène ước mơ được nổi trên sóng với đôi cánh như mái chèo lướt sóng,

Các thần chấp thuận lời ước vọng, thân hình mang vẫy vàng,

Và giữ nguyên tiếng hát điệu nhạc làm tai quyến rũ âm vang.

Giữ được kho tàng giọng hát, các thần để lại tiếng người trên khuôn mặt thiếu nữ.* 455

Làm trọng tài giữa em và người yêu, Jupiter chia thời gian một năm ra làm hai phân nửa,

Ngài ra lệnh cho Proserpine lần lượt ở hai cõi Địa Ngục và Thiên Đình.

Sáu tháng ở với mẹ và sáu tháng về bên chồng,

Bình an trở lại trong lòng và trên khuôn mặt thần Cérès,

Trên trán lại hiện ra nỗi buồn cùng vua Địa Ngục, 460

Khi vui sướng niềm vui như tinh tú ban ngày,

Khi buồn bao phủ màn sương, mặt xán lạn chìm đắm sâu trong mây.

Cérès vui lòng và sung sướng tìm lại con gái, và đôi khi lo lắng muốn biết,

Aréthuse, lý do nào cuộc luân lưu, vì sao tiên nữ trở nên dòng suối thiêng liêng nhất,

Làn sóng lặng im, tiên nương nhô đầu ra khỏi dòng nước vuốt tay trên tóc xanh xanh, 465

Nàng kể các mối tình xưa dòng sông tưới vùng Élide.*rằng:

“Tôi là một tiên nữ Achaïe, không có ai say mê bằng, tìm trong rừng nơi săn bắn,

Say mê giăng lưới, tôi không bao giờ lấy sắc đẹp làm vinh quang, tôi chỉ thích lòng can đảm.

Dù rằng tôi đẹp, nhưng những lời ca tụng sắc đẹp không thỏa mãn lòng tôi,

Điều những người đàn bà khác sướng vui thoả mãn nhưng tôi chỉ thấy thô bỉ thôi. 470

Tôi đỏ mặt, điều tán dương không làm tôi vui mà nghĩ là tội ác.

Một ngày tôi còn nhớ, mệt nhoài sức lực,

Tôi trở về từ rừng Stymphale*, sức nóng nặng nề, sự mệt mõi càng làm thêm nặng nề hơn.

Tôi gặp một dòng suối, không rì rào, chảy thong dong,

Trong suốt thấy đáy, mẳt có thể đếm những viên sõi trên cát. 475

Dòng suối chảy chậm chạp từ từ như biếng nhát.

Những cành liễu rũ lá bạc, những cây dương bên nước xanh xanh,

Nghiêng soi bóng mát tự nhiên trong dòng.

Tôi đến gần, nhúng chân vào nước mát và đi đến tận đầu gối.

Chưa đủ thoả thích tôi nhẹ nhàng cởi bỏ quần áo nhẹ treo lên cành liễu tối, 480

Và tôi lội bơi trong nước, mình trần truồng,

Khi tôi vỗ bàn tay, khi tôi rẻ dòng nước, tôi đùa vui đủ cách trong dòng.

Tôi cảm thấy ai nắm đôi cánh tay, tôi không biết tiếng thì thầm nào nâng khỏi mặt nước,

Sợ hãi tôi chạy lên bờ gần bên nhất:

“Aréthuse, nàng trốn đi đâu”, Alphé* thét lên. 485

Giữa dòng nước, nàng trốn đi đâu? tiếng lập lại vang thêm.

Tôi chạy trốn không quần áo, vì tôi để bên bờ đối diện,

Hắn đuổi theo lòng khao khát càng thêm nóng bỏng.

Trần truồng tôi tưởng mình như không còn có tay,

Hắn vội vàng càng như man dại đuổi mê say. 490

Như cánh run rẩy, chim bồ câu trước con bồ cắt,

Con bồ cắt làm con bồ câu bị thúc bách.

Sức lực đưa tôi đến tận các cửa thành Orchomène và Psophis*

Tôi vượt qua núi Cyllène, núi Ménale đường ngoằn nghèo.

Đỉnh tuyết băng Érymanthe và đồng bằng Élise.

Vận tốc Alphée không vượt qua tôi, nhưng sức lực tôi không bằng hắn. 495

Tôi không thể chịu đựng lâu dài nỗi mệt nhọc cuộc đua,

Tôi không thể kéo dài gắng sức quá lâu.

Trong lúc đó tôi chạy qua cánh đồng và rừng rậm,

Tôi chạy trên đá, trên đá tảng, những nơi không có đường phẳng.

Mặt trời sau lưng tôi, chân phóng nhanh bóng ngã lớn dài. 500

Có thể cảm giác làm tôi hoảng sợ, nhưng tôi chắc chắn nghe hoài,

Kẻ khủng bố bước chân ồn ào và cảm thấy hơi thở hắn,

Giật chiếc băng đầu và nắm mái tóc, tôi thét lên, tôi đã thua hắn!

Cầu xin thần Dictyne*, cứu tôi với nỏ cung,

Và nhớ chăng thần thường giao tôi chiếc nỏ và những mũi tên trong ống tên! 505

Nữ thần, cảm động lời cầu cứu tôi, nắm một nắm mây dày và ném xuống .

Tôi vừa bao phủ bởi mây dày bao khắp dòng sông, hắn tìm kiếm,

Không biết tôi ở đâu trong đám mây hai lần hắn chạy quanh đám mây thần nữ dấu tôi.

Hai lần hắn gọi tôi : “Ê ho! Arhéthuse! ê ho! Arhéthuse.

Trong trạng thái nào mà tôi cảm thấy, thật đau khổ,

Như con cừu nghe tiếng sói tru ngoài cửa; 510

Như con thỏ núp trong bụi rậm lùm gai.

Sợ hãi cái chết trước kẻ thù không dám đụng đậy mảy may.

Alphée chưa đi đâu xa, vì hắn nhận ra quanh đó không có dấu chân tôi chạy,

Hắn nhìn vào đám mây từ nơi hắn thấy.

Bị vây hãm trong nơi trú ẩn, mồ hôi lạnh toát khắp cả mình, 515

Từng giọt mồ hôi xanh chảy khắp thân, một vũng nước đọng dưới chân.

Rơi thành sương mai trên mái tóc,

Tôi hoá thân thành nguồn suối trong thời gian ngắn, và tôi kể lại câu chuyện.

Nhưng dòng sông không nhận làn sóng hắn yêu,

Lột bỏ nét chết chóc mà hắn mang vào, 520

Lấy lại hình trạng chất lỏng và hòa lẫn vào dòng nước của hắn.

Diane mở đất ra dòng nước chảy vào hang động, đến tận bờ Ortygie*

Hòn đảo thân yêu, mang tên thần nữ đã cứu tôi,

Và thấy tôi lần đầu tiên xuất hiện dưới ánh sáng mặt trời.

Nghe Aréthuse nói xong, thần nữ Mùa Màng lên xe thúc dây cương xe bằng hai con rắn, 525

Gắn trên mõm ngựa bay, phóng lên không giữa đất trời tung cánh.

Thần đến thành phố Pallas* giao chiếc xe nhẹ cho Triptolème chứa hạt giống hoa màu.*

Giao thóc giống, ra lệnh gieo trồng vào đất vụ mùa, cho đất nghỉ và gieo lại vụ mùa sau.

Rồi Triptolème bắt đầu trồng từ trên vùng Âu-Á,

Dừng lại bên bờ sông Scythie, nơi vua Lyncus cai trị, đến thăm lâu đài vua cư ngụ. 530

Rằng :“Đất nước tôi, là Athènes danh tiếng, Triptolène là tên tôi,

Để đến nơi này tôi băng qua đồng rộng trên trời.

Tôi thay mặt Cérès gieo trồng trên mặt đất rộng,

Sản xuất hoa quả mùa màng và thức ăn ngọt ngào cho cuộc sống.”

Vị vua man rợ, ganh tỵ được nhận điều tốt lành, tiếp đãi Tripolème ân cần. 535

Chờ giấc ngủ nặng nề trên đôi mắt, hắn tấn công toan đâm vào ngực với thanh gươm.

Nhưng Cérès thăng hoa hắn thành con mèo rừng, và ra lệnh Athénien phóng chiếc xe lên không.”

Sau khi nàng tiên trẻ nhất hát lời ca thông thái,

Các tiên nương hợp xướng lời ca ngợi cư dân Hélicon thần thánh.

Nhưng các Thi nương không bằng lòng, phê phán rằng: 540

“Thật ít ỏi các lời ca hát, lời hát này xứng đáng bị trị trừng.

Tội lỗi này thêm tội xấc xược xem khinh, làm chúng ta nỗi giận, sẽ gánh hậu quả điều thất lễ”

Các cô gái Émathie* đón nhận lời hăm dọa với lời cười ngạo nghễ.

Chúng muốn nói, lời xấc xược, khoa tay múa chân.

Bất ngờ, trên ngón tay mọc ra thành lông, 545

Và đôi tay phủ lông vũ hóa ra thành cánh.

Mõm nhọn lên, dài ra hóa ra thành mỏ cứng,

Một loài chim một giống mới sẽ sinh sản trong rừng,

Chúng muốn hít thở lồng ngực, nhưng lay động thành cánh vỗ bay lên không. 550

Chúng thăng hoa thành chim ác là trong rừng vang tiếng vọng.

Dưới bộ lông mới, vẫn giữ dáng cũ khàn khàn giọng,

Lời ba hoa và lật đật lúc muốn nói nên lời. 553

CHÚ THÍCH

Persée: Thần nữ Athéné và Persée đều là con của Jupiter.
Tình yêu đồng tính, được nói đến cả Jupiter và Apollon trong quyển III, nói đến nơi các anh hùng phương đông.
Syène nay là Assouan, thành phố lớn Ai Cập gần Éthopie.
Sông Thessalie.
Sông Phi Châu vùng Tripoli.

105 Vùng Phi Châu bên bờ Địa Trung Hải giữa Ai Cập và Cyrénaïque.

Dân Phi Châu vùng Grande Syrte.
Vùng Bactres ở phía bắc sông Indus.
Bélonne tên khác Thần nữ chiến tranh và hoà bình Athéné,

Pénates: các thần bảo hộ gia đình

Méduse
Acrisius không nhìn nhận dòng dõi thánh thần cháu nội là Persée.
Polydecte, vua Sériphos, một trong các đảo Sporades biển Égée, tiếp đón Persée và mẹ, an bài trên biển bởi cha và ông Acrisius.
Hai hòn đảo trong Cyclades ở biển Égée.
Hippocrène (Chữ Hy Lạp: hippos là con ngựa, krènès là nguồn suối)
Máu từ Gorgone Méduse.
Chín thi nương là con gái thần Mnémosyne (Mémoire) và Zeus-Jupiter. Các nàng tên: Calliope, Clio, Erato, Euterne, Malpomène, Pothymnie, Terpsichore, Thalie và Uranie. Năm nàng cai quản văn thơ là : Nàng Calliope cầm đàn lyre truyền thi hứng cho sử thi, anh hùng ca, truyện thơ, thơ tự sự và diễn thuyết. Nàng Erato cầm đàn cithare truyền thi hứng cho thơ mỹ tình dục. Nàng Euterne cầm sáo truyền thi hứng cho thơ trữ tình. Nàng Pothymnie trầm tư mặc tưởng truyền thi hứng cho thơ tán mỹ (hymne), nhã ca và kịch câm (pantomime). Nàng Thalie cầm cây gậy cong mục đồng và chiếc mặt nạ truyền thi hứng cho thơ trào phúng, thơ du mục, ca dao và hài kịch. Nàng Terpsichore cầm đàn lire truyền hứng cho nghệ thuật ca múa. Nàng Clio cầm thẻ truyền hứng cho sử học. Nàng Melpomène cầm mặt nạ Héraclès truyền hứng cho bi kịch. Nàng Uranie cầm quả địa cầu truyền hứng cho Thiên Văn học. Calliope thường vẽ sánh đôi với thần Apolon cầm đàn lyre hay đàn cithare là thần của nghệ thuật và âm nhạc. Các thần họp nhau trên đỉnh núi Parnasse và dòng suối Hipokrene. Thần thoại kể lại Thần Zeus say đắm ân ái với thần Ký Ức suốt chín đêm, sinh chín quả trứng, sinh ra chín nàng Muses được Zeus giao nhiệm vụ cùng Apollon chăm lo đời sống tinh thần thế giới Olympe và thế giới loài người. Ly Tao lấy từ tên tác phẩm Ly Tao của Khuất Nguyên nước Sở Thời Xuân Thu Chiến Quốc về sau được gọi chung cho Thi Ca.
Vùng phía bắc Delphes.
Aquilon: gió Bấc, Auster gió mưa phương nam.

250 Pelle là một thành phố ở Macedoine; Péonie là một tỉnh cùng vùng giữa Mygdonie và Émathie. Piérie ở phía bắc núi Olympe.

Lucine thần nữ trông coi việc hộ sinh ở Rome, khi đồng hóa với Diane, khi đồng hóa với Junon.
Hémonie: tên cũ của Thessalie. Achaïe chỉ Hy Lạp khác với Thessalie.
Hypocrène: suối phát sinh từ chân ngựa bay Pégase, Aganippe, con gái sông Permese thăng hoa thành suối.
Typhée hay Typon, một trong các Khổng Lồ.

269-270. Dieu de Délos: Apollon, con trai Sémélé: Bacchus; chị Phébus là Diane; con gái Saturne: Junon; thần Cyllène là Mercure sinh trên núi Arcadie.

Les Muses sinh tại Aonie tên cũ Boétie.

280.Trả lời lời thóa mạ của Piéride. Calliope hát bài thơ vinh danh các thần Olympe. Nguyên là bài ca tụng Homère Hy Lạp thần Déméter.

Trả lời thóa mạ của Piérides, Calliope bắt đầu bởi hình phạt chịu đựng bởi Typhée trong trận chiến chống các Khổng Lồ của Zeus-Jupiter bị chôn dưới đảo Sicile (Trinacrie, đảo Sicile có ba mũi nhọn) Pélore ; mũi phía bắc, đối diện bán đảo Italie. Ausonie, Pachyne phía đông nam, Lilybée phía tây nam, Etna núi lửa ở phía đông.
Pluton-Hadès : Chúa tể Địa Ngục.
Núi ở Tây Bắc Sicile, có đền thờ thần Vệ Nữ lập bởi Énée.
Ba Thế giới: Trời, Biển và Địa Ngục.
Thành phố mệnh danh “cái rốn của Sicile”. Cướp cưỡng hôn Proserpine có địa điểm nơi này trong Fastes của Ovide (quyển IV) Trong bài thơ diễm tuyệt của Claudien mang tên này (Hygin. Fables 146-147)
Sông ở Tiểu Á ở Ionie nơi có nhiều thiên nga.
Proserpine-Perséphone con gái Cérès và Jupiter,
Paliques: giữa Catante và Syracuse.
Thành phố Corinthe giữa hai bờ biển nơi Bacchiades, tên Bacchis vua Corinthe hay Bacchia con gái Bacchus lập nên thành phố Syracuse tại Sicile.
Cyané và Aréthuse là hai nguồn nước Syracuse, cái đầu kề thành phố, cái thứ hai trên bờ Bến Lớn, theo truyền thuyết kể lại ở Hy Lạp lục địa vùng Élide, Pise là một thành phố gần Olympe.
Sông ở Sicile.
Trong Iliade nước này gọi là Kykéon gồm bột lúa mạch, phó mác bào và rượu vang. Trong Odyssée, Circé cho thêm vào mật ong làm cho các đồng hành Ulysse tham ăn và biến thành heo.

373.Tên con thằn lằn “ascalabos” tiếng Hy Lạp. Stellio tiếng Latin chỉ con thằn lằn đầy vết lấm tấm. Chữ thằn lằn Việt Nam cũng mang ý nghĩa đó.

395,407. Đảo đối diện Syracuse.

Dòng sông đầm lầy đen bao quanh Địa Ngục.
Ba thần nữ duyên tình là Ckôtho, Lachésis và Atropos chuyên hát và kết nối duyên tình.

438 Trái cây và số hạt có tính tượng trưng, cây lựu và trái lựu có vai trò trong Bí Mật Éleusis, Trong Hymne à Déméter chính Pluton đưa bảy hạt lựu cho Proserpine.

Averne: Lac Campanie vùng Naples, nơi đó người Latin truyền tụng là cửa Địa Ngục.

441 Tiếng Hy Lạp con cú là Orphné (tăm tối) và Achéron, dòng sông Địa Ngục.

Érèbes là con Chaos trong Théogonie d ́ Hésiode.
Achéloüs sông Étolie, có vai trò quan trọng trong quyển VIII và IX.
Trong Odyssée, Ulysse không bịt tai bằng sáp ong cho cột mình lại, để được nghe tiếng hát quyến rũ các Sirènes- mặt, mình phụ nữ cánh chim.Thi ca khúc XII.
Thành phố, sông và hồ Arcadie, trung tâm Péloponnèse,
Sông Arcadie ở phía bắc núi Lycée.
Hai thành phố ở Arcadie.
Tên khác của Diane (tiếng Hy Lạp diktuon)
Đảo phía trước Syracuse, đảo Délos nơi sinh ra Diane và Apollon.
Pallas-Athéna : Athènes