Thần Khúc của Dante Alighieli – Bài 26

DANTE 28

Nhất Uyên Phạm Trọng Chánh*

chuyển ngữ thơ lục bát

THIÊN ĐƯỜNG

THI CA KHÚC IV

Vùng trời Mặt Trăng, hai điều nghi ngờ của Đăng Tử. Ngôi vị các người chân phúc ở đâu ? Làm thế nào thực thi công lý thần thánh ? Bích Chi bác bỏ sai lầm của Platon về sự trở lại linh hồn cõi Trời và phân biệt mặt bạo động của ý chí tuyệt đối và ý chí tương đối. Điều nghi ngờ thứ ba.

Trước hai món xa bằng nhau thôi.

Món ăn lôi cuốn, chết đói người tự do.

Trước khi ăn, vì dằn co.

Giữa hai sói dữ, cùng lo thế nào ?

Con cừu đứng sợ bằng nhau,

Cũng như thế, chó chọn nào hai nai ?”

Tôi im, nhưng ý muốn tôi,

Cả mong muốn lộ rõ nơi mặt mày.

Hai câu hỏi cần thiết đây,

Tôi im lặng, ước muốn này mà thôi.                                        10

Ước mong lộ rõ nơi tôi,

Hùng hồn hơn cả những lời nói ra.

Bích Chi làm điều Danïello *

Xoa dịu cơn giận Nabuccodonosor điên cuồng.*

Bất công độc ác vô cùng,

Nàng rằng : “Tôi thấy nơi chàng nẩy sinh,

Một hai điều khác quan tâm,

Lại bị cản trở, băn khoăn thốt lời.

Nếu chàng ý chí vững thời,*

Bạo lực nào thể đẩy lui ý chàng !                                            20

Với tôi chẳng giảm lòng tin,

Việc nghi ngờ đã cho chàng lý do :

Linh hồn về các vì sao,

Như theo với lý thuyết nào Platon. *

Nguyên nhân khiến chàng băn khoăn,

Đắn đo ngang ngữa, thiệt hơn sa đà.

Tôi bàn điều đáng ngại là,

Thiên thần thượng đẳng không xa Chúa Trời.

Moïse , Samuel và hai  Giovani,*

Do chàng mong muốn, cả Maria nữa cùng.                                      30

Không trú ngụ trời khác vùng,

Linh hồn chàng đã chung cùng thấy trông.

Ở đây dù nhiều ít năm,

Họ đã làm đẹp cho vùng đầu tiên.

Cuộc sống khác nhau dịu êm,

Cảm nhận nhiều ít khí thiêng vĩnh hằng.

Ở đây, chẳng vì hành tinh,

Mà một chức phận được phân cho người,

Hành tinh thấp nhất bầu trời,

Cần phải nói vậy, chàng thời hiểu thông.                                40

Vì chỉ hiểu bởi giác quan,

Sau đó mới đến trí năng nối liền.

Vì vậy Kinh Thánh chú tâm,

Khả năng người đủ cho tầm chân tay.

Nơi Chúa Trời khác nơi đây,

Giáo Hội Thánh cũng trình bày thế thôi,

Gabriel, Michel dạng hình người,*

Và cả thánh cứu mù  đời Tobia.*

Điều bàn linh hồn của Timéo,*

Cũng không phù hợp với điều thấy sao.                                   50

Dường ông chỉ cảm nhận nào,

Linh hồn trở lại ngôi sao của mình.

Niềm tin, linh hồn tách phân,

Từ khi tạo hóa sinh nên thân hình.

Tư tưởng ông có khác chăng ?

Có thể không, giữa ngữ ngôn những điều.

Một ý định chẳng diễu trêu,

Bởi vì việc trở lại vào vì sao.

Là vinh dự, hay chê trách nào,

Điều ông đạt đến, ít nhiều thật chân.                                       60

Nguyên lý sai, hiểu lẫn lầm,

Cho cả thế giới gọi tên tinh cầu :

Sao Mộc, Sao Thủy, Sao Mai.*

Điểm hoài nghi khác chàng thời rối ren.

Nhưng tai hại có ít hơn,

Sự sai trái đó không làm xa tôi.

Nếu chân lý mâu thuẩn thời,

Dưới mắt trần, lý do vì lòng tin.

Chẳng phải dị giáo tối tăm,

Vì ở đây có thể bằng trí năng.                                                 70

Đạt đến được lý thật chân,

Như chàng mong muốn, tôi luôn giúp chàng.

Nếu bạo hành kẻ gánh mang,

Không nhân nhượng với kẻ can hiếp mình.

Hồn chàng thấy, chẳng hồi tâm,

Ý chí không muốn, chẳng làm tắt đi.

Nếu bản chất, ý chí như lửa thì,

Ngàn lần bạo lực, lửa xoay vặn mình,

Nhưng nếu nó chịu thua chăng ?

Nó tuân theo lực, hồn linh đã làm.                                          80

Khi đã về cõi thánh thần,

Nếu ý chí giữ tiết trung vẹn toàn,

Như thánh Lorenzo trên lửa giàn.*

Khiến Muzio cũng khắc nghiêm tay mình.*

Ý chí dẫn dắt con đường,

Từ nơi tù ngục trở thành tự do.

Ý chí mạnh, nó ban cho,

Nếu chàng đón nhận mong chờ lẽ ra,

Chân lý chàng đã bỏ qua,

Nhiều lần chàng vẫn nghi ngờ bâng khuâng.                          90

Nên trở ngại mới phát sinh,

Trước mặt chàng, với bản thân của chàng.

Sẽ còn mệt mỏi, phân vân,

Thực thế tôi khắc sâu trong trí chàng.

Hồn chân phước chẳng dối dang,

Vì linh hồn đó rất gần chân như.

Chàng nghe từ Piccarda ư ,

Constanza giữ khăn tu trọn tình.

Mâu thuẩn điều tôi nói chăng ?

Lẽ thường chàng ạ, sự tình xãy ra.                                           100

Tránh hiểm nguy, trái lòng ta,

Những việc như thế lẽ ra chẳng làm,

Alcméon cầu cha mình,*

Ra tay giết mẹ sinh thành dưỡng nuôi,

Vừa hiểu, vừa nghịch đạo trời,

Trong trường hợp đó, chàng ơi nghĩ rằng :

Bạo lực, ý chí lẫn chung,

Xúc phạm chẳng thể được lòng thứ tha.

Ý chí tuyệt đối không ác tà,

Tuy nhiên chấp nhận điều mà ngại lo.                                              110

Từ chối, rơi thảm họa to,

Piccarda đã nói cho thế này,

Ý chí tuyệt đối, nàng tỏ bày,

Còn tôi ý khác cả hai thật cùng.

Dòng sông thánh thiện chảy chung,

Nó chảy từ nguồn chân lý sinh ra.”

An lòng điều nàng nói ra :

Ôi người yêu mối tình ta ban đầu,

Ôi thánh thần, lời nàng cao sâu,

Tràn ngập sưỡi ấm nguyện cầu lòng thôi.                                120

Sức mạnh không đủ tình tôi,

Cảm ơn nàng với những lời nàng ban.

Mong Trời chứng ban phúc ân,

Tôi đà thấy rõ rành rành trong tôi,

Thỏa lòng điều chưa sáng soi,

Ngoài điều đó chẳng nơi chân lý thành.

Dựa nó như thú vật nằm hang,

Chân lý trí óc đạt đường lối thông,

Nó không ước muốn hư danh,*

Ước mong đó nẩy sinh lòng nghi nan,                                              130

Như chồi non gốc thật chân,

Tạo hóa vượt đỉnh không trung các trời.

Điều mời gọi khuyến khích tôi,

Trân trọng hỏi ý nàng, người yêu thương.

Về chân lý chưa tỏ tường,

Muốn biết có thể làm tròn ước mơ,

Chưa thực hiện bằng việc khác chờ,

Nó không quá nhẹ cho vừa bàn cân.”

Bích Chi nhìn tôi hài lòng,

Lấp lánh ánh sáng thánh thần tình yêu.                                  140

Sợ thất bại nên nhượng lời,

Tôi kẻ thua cuộc, lặng thôi cúi đầu.                                         142

CHÚ THÍCH

13.14. Chuyện kể trong Kinh Thánh Daniello (Daniel) nhờ mặc khải của Chúa, đã giảng được giấc mộng của Nabuccodonosor, vua Babylone, người xây dựng kinh đô hùng tráng nhất đương thời và vườn treo Babylone. Ông này đã nổi giận bất công và độc ác, ra lệnh giết các nhà hiền triết Babylone không đoán được giấc mộng của ông, thậm chí còn quên cả nhiệm vụ ông giao phó cho.

  1. Ý chí vững: ngầm chỉ hai trường hợp Piccarda và Constanza.

24, 51. Theo Platon, trong Timée (Timéo), có thể Dante đã đọc được trực tiếp qua các bản dịch La Tinh  hay qua St Augustin, St Thomas và Macrobe : linh hồn được tạo ra trước thể xác và được ký gửi ở các vì sao, sau khi chết, linh hồn trở lại các vì sao để nhận lại. Lý thuyết này đối lập với Thần học Ki Tô Giáo, lý thuyết này nguy hiểm vì nếu nó đúng Thần Học Ki Tô Giáo sai.

  1. Moïse : Người nhận được 10 điều răn Chúa Trời, dẫn dân Do Thái đang làm nô lệ, xây Kim Tự Tháp Ai Cập trở về đất hứa Israel.

Samuel: nhà tiên tri thiết lập chế độ quân chủ Israel.

Hai Giovanni hai thánh Jean. Giovani Battista (Jean-Baptiste) người rửa tội cho Jésus ở sông Jordan và Thánh Jean viết Thánh Kinh.

47- 48. Gabriel, Michel và Raphaël là ba thượng đẳng thần Ki Tô Giáo.

Gabriel xuống trần báo tin Đức Mẹ Maria sẽ sinh ra Jésus.

Michel  chiến thắng con rồng, biểu tượng sự xấu, sự ác.

Raphaël chữa cho Tobia khỏi mù mắt.

  1. Do hiểu sai lý thuyết của Platon, mà một số ngôi sao được đặt tên Jupiter, Mercure, Mars tên thần thoại Hy Lạp.
  2. Thánh Lorenzo: Tư tế nhà thờ Roma bị đưa lên giàn hỏa thiêu năm 258.

Muzio: Caio Muzio Scevola tự đốt tay mình để trừng phạt bàn tay đó đã không giết chết được bạo chúa Porsenna, vua người Etruschi, đang vây hãm Roma.

  1. Almeone (Alcméon) trong Ovide, (Métamorphoses IX 407-408): Giết mẹ để báo thù cho cha, Almeone đã cùng một lúc chứng tỏ là người con hiếu thảo và là kẻ giết người. (Xem TT-XII.51)

Trong Odyssée thi hào Homère, vua Agamemnon chiến thắng thành Troie trở về bị vợ là Clytemnestre ngoại tình với kẻ thù mình là Eugistre, giết vua Agamemnon bằng cách tắm chồng và cho mặc áo bịt bùng khâu hai  ống tay lại, trong lúc chồng lúng túng trong tay áo bà dùng búa mổ bò chém chết, và  phục binh trên bàn tiệc giết toàn bộ binh tướng hầu cận nhà vua.  Con trai báo thù cha giết mẹ và tình nhân phơi thây ngoài đồng.

  1. Hư danh : Dante viết bằng La Tinh “ frusta”, en vain tiếng Pháp.

THIÊN ĐƯỜNG

THI CA KHÚC V

Vùng trời Mặt Trăng. Tính chất lời nguyền giao ước giữa  người và Chúa Trời. Lại đi lên. Bầu trời thứ hai: Vùng trời Sao Thủy (Mercure) linh hồn kẻ làm điều thiện để được vinh danh. Rực rỡ tinh vân và các vị chân phúc.

Nếu với chàng, tôi rực sáng lửa tình.

Vượt mức điều thấy ở trên dương trần,

Thế thì tôi đã thắng chàng,

Vì điều trước, chớ ngạc nhiên những gì.

Cái nhìn hoàn hảo, hiểu thì,

Thực hành điều thiện, đã đi bước đầu.

Tôi thấy rực rỡ sắc màu,

Vĩnh hằng ánh sáng bắt đầu rạng lên.

Nó luôn bùng cháy duyên tình,

Cái gì quyến rũ trái tim của chàng.                                         10

Không gì khác dấu vết còn,

Khó nhận ra ánh sáng đang rạng ngời.

Chàng muốn biết việc thiện thôi,

Vì nguyện ước thiếu: tội thời xoá đi,

Cho linh hồn khỏi tội gì.

Và cất tiếng hát, Bích Chi bắt đầu,

Không muốn bỏ lững mấy câu,

Luận bàn sau lời cầu thánh thiên.

Quà tặng lớn, Chúa  Trời ban.

Trong sự hào phóng luôn luôn của Ngài.                                20

Thiện tâm kẻ được ơn Ngài,

Là quyền quyết định con người tự do.

Những tạo vật trí tuệ cho,

Tất cả riêng họ từ thời bẩm sinh,

Chàng sẽ thấy, suy luận rằng,

Giá trị cao nhất lời nguyền tạo ra,

Chúa thuận, khi chàng thuận qua,

Đó là giao ước Chúa và thế nhân.

Ngài hy sinh cả kho tàng,

Bản giao ước đó, tôi đang trình bày.                              30

Có thể nào để đổi trao,

Có thể dùng cái Ngài nào đã cho ?

Làm điều tốt, chuyện vất vơ,

Thế chàng rõ, điểm chính giờ đã thông.

Dù Giáo Hội Thánh có khoan hồng,

Điều này dường trái ngược chăng điều rồi.

Chàng nên nán lại bàn ăn thôi,

Vì món ăn mới vừa rồi khó tiêu.                                    

Để tiêu hóa cần giúp nhiều,

Mở rộng tư tưởng với điều tôi khuyên,                            40

Hãy ghi sâu, hiểu trong lòng,

Nếu không nhớ được thì không biết nào,

Sự hy sinh đòi hai điều,

Thứ nhất tính chất ra sao khi làm,

Thứ hai điều ước nguyện mang,

Điều này chẳng xoá được chăng bao giờ,

Nếu không tuân thủ luật cho,

Chúng ta đã nói nảy giờ ở trên,

Vì thế Do Thái đặt rằng :

Nhiệm vụ cúng tế dù bằng vật chi,                                 50

Dẫu đồ hiến tế đổi thay,

Nội dung lời nguyện dù đây thế nào,

Thì cũng không phạm tội đâu,

Nếu nó thay đổi với điều khác đây.

Nhưng chớ chuyển gánh nặng trên vai,

Trọng tài là ta đó, chớ ai, chẳng lầm,

Chìa khóa bạc, với khoá vàng,*

Nếu đổi chìa khoá, mở làm được chi !

Nếu vật để lại thay thì,

Như bốn bằng sáu chẳng gì đổi thay !                                     60

Nếu vật mà giá trị đầy,

Có nhiều trọng lượng lệch ngay cân bằng.

Không thể đổi vật không bằng.

Hỡi người trần thế! chớ quên thề nguyền,

Không mù quán, hãy trung thành,

Như Ieptè lời dâng ban đầu.*

“Tôi làm sai” thà một câu,

Hơn làm tệ hại để mau giữ lời.

Hy Lạp Đại Vương điên rồ.*

Iphigénie nước mắt rơi má đào.*                                   70

Người điên, người hiền như nhau,

Khi nghe hiến tế thương đau thế nào ?

Người Ki Tô cẩn trọng đời,

Chẳng bay đi tựa lông rơi gió đùa.

Nước chẳng rửa sạch hết đâu,

Thánh Kinh Tân, Cựu, hai thu đủ đầy.

Giáo Hội có kẻ chăn bầy,

Thế là đã đủ giúp nguy cứu người.

Nếu kẻ xấu xa kéo lôi,

Hãy làm người, chớ cừu khờ ngốc ngu.                          80

Để Do Thái chế nhạo cười *

Cừu non chớ có quên thời khinh cho,

Chê sữa mẹ, nghịch ngây ngô,

Mua vui bằng cách đánh nhau chính mình.”

Lời Bích Chi nói chân tình,

Rồi nàng quay lại, nhiệt nồng hướng nơi,

Điểm rực rỡ nhất cõi Trời,

Và nàng ngừng nói, dáng người đổi thay.

Làm tôi im lặng tỏ bày,

Trong đầu khao khát muốn lời hỏi thêm.                       90

Như mũi tên đến hồng tâm,

Trước khi dây chẳng còn rung chút nào.

Vương Quốc thứ hai chúng tôi vào,

Phu nhân tôi, với má đào sướng vui,

Đắm mình ánh sáng thiên thai,

Tinh cầu rực rỡ xanh phai sắc trời.

Ngôi sao thay đổi, cười tươi,

Còn tôi sao ? Tôi. Bản tính người thế nao ?

Có thể chuyển hình thái nào ?

Giống như ao nước trong veo lặng lờ.                                     100

Cá lao đến, vật ném vào,

Bởi vì chúng nghĩ, thảy đều thức ăn.

Tôi thấy nghìn bóng tưng bừng,

Hướng chúng tôi nói, như trông đợi chờ.

Đây người tăng trưởng tình ta.”

Và khi một nhóm gần kề chúng tôi.

Linh hồn tràn ngập niềm vui,

Bởi hào quang tỏa từ nơi họ nhìn.

Nghĩ xem bạn đọc, nếu chẳng thêm,

Bắt đầu đây chẳng biết còn ra sao ?                              110

Bạn sẽ lo đến dường nào,

Và bạn hiểu ước mơ nào của tôi.

Mong nghe họ nói phận đời,

Ngay khi vừa hiện trước nơi tôi nhìn.

Hỡi người sinh được phúc ân,

Thấy được vĩnh cửu ngai vàng vinh quang,

Trước khi rời bỏ dương trần,

Chúng tôi rực rỡ trong nguồn sáng soi.

Đang tỏa ra khắp bầu trời,

Nếu người muốn rõ ý tôi, vui lòng.”                               120

Một hồn sùng kính lời dâng,

Bích Chi khẽ nói tôi rằng: “Nói lên,

Với niềm tin như thần linh”.

Tôi nhìn : “Muốn biết chân tình ấm êm,

Từ mắt mình, ánh sáng mình,

Càng sáng hơn cả hơn trong nụ cười.

Tôi muốn biết người là ai ?

Linh hồn đáng kính được nơi tinh cầu,

Che người trần, ánh sáng nào.”

Tôi nói như thế hướng vào ánh soi,                               130

Đầu tiên đã nói những lời,

Bây giờ càng sáng khắp nơi hơn nào.

Tựa mặt trời dấu che cao,

Bởi nhiều ánh sáng hơi vào nóng ran.

Đã hút hơi nước dày quanh,

Hình ảnh thánh thiện trong lành niềm vui.

Che dấu tôi, ánh sáng soi,

Ẩn kín như thế, thay tôi trả lời,

Nàng hát lên nối tiếp lời.                                                         139

 

 

CHÚ THÍCH

  1. Hai chìa khoá mà Jésus đã trao cho Thánh Pierro (TTIX 117-129)
  2. Ieptè (Jephté) Người Do Thái trước khi có Vua chỉ có Phán Quan là người lãnh đạo cao cấp. Ieptế làm Phán Quan đã thề nếu chiến thắng trở về thì sẽ hiến tế sinh linh đầu tiên bước ra khỏi nhà mình. Kết quả người con gái yêu duy nhất của ông ra đón ông, ông phải thực hiện lời thề đó.
  3. Hy Lạp Đại Vương: vua Agamemnon đã hy sinh cô con gái xinh đẹp là Iphigénie (Efigénia) cho thần linh ở Aulia để cầu được gió thuận cho đoàn thuyền đi đánh thành Troie. (Hy Lạp Cổ Đại chia ra nhiều vương quốc các vua bầu vua hùng mạnh nhất để lãnh đạo cuộc chiến thành Troie.)
  4. Giudeo, Juif người Do Thái.
  5. Vương Quốc thứ hai : Vùng trời sao Thủy (Mercure)
  6. Một linh hồn tôn kính. tức Hoàng Đế Juistinïano.(Justinien)

THIÊN ĐƯỜNG

THI CA KHÚC VI

 

Bầu trời Sao Thủy. Hoàng Đế Justinien nói về lịch sử chiến tranh dưới cờ con Đại Bàng La Mã. Từ Énée (Enea) đến Charlemagne (Carlo Magno). Số phận phái Guelfi và phái Ghibellini chống lại Đế Quốc. Vinh danh Romeo di Villanova.

 

“Sau Constantin dẫn đại bàng,*

Ngược chiều thiên định, ông từng đi theo,

Anh hùng xưa kết duyên Lavina,*

Trăm năm, trăm năm nữa chim xưa Chúa Trời.*

Cánh vươn cùng tận Âu Châu thôi,

Cận kề non núi nơi  người xuất thân.*

Ở đó dưới bóng cánh thần,

Tay này, tay khác cầm quyền thế gian.

Đến tay ta được lưu truyền,

Ta César, Justinien danh là.*                                                   10

Cảm nhận ý Chúa ban ra,

Loại bỏ các luật rờm rà ích chi,

Miệt mài công việc trước khi,

Ta tin bản chất Chúa Ki Tô điều.

Ta yên tâm niềm tin yêu,

Như vị chân phúc Agapit trở thành,*

Vị chăn chiên tối cao, khuyên răn.

Bằng những lời nói, niềm tin chân tình.

Tin Ngài và ta sống trong,

Rõ ràng trong sáng như nhìn thấu nơi.                                    20

Điều mâu thuẩn đúng và sai.

Con đường Giáo Hội ta vui bước vào.

Chưa ban ân phước ước ao,

Việc cao cả, hết lòng nào sức tâm.

Ta giao Bélisaire  đoàn quân.*

Với ông ân huệ Chúa ban ngọt ngào.

Với ta dấu hiệu nghỉ ngơi,

Đến đây kết thúc trả lời hỏi thăm.

Câu hỏi thứ nhất người mong,

Nhưng do tính chất ta cần phải thêm.                                               30

Để người hiểu lý lẽ thông,

Kẻ nổi dậy chống cờ quân đại bàng.

Kẻ chiến binh, kẻ phản công,

Bao tài năng đã hy sinh dưới cờ,

Xứng đáng danh bởi từ thời,

Pallanta dưới ngọn cờ hy sinh. *

Alba quê hương, biết chăng ?*

Hơn ba trăm năm hết cuộc tranh sơn hà.

So gươm ba đấu với ba,*

Bắt cóc phụ nữ Sabine, đà biết chưa ?*                                   40

Đến nỗi khổ tự vẫn nàng Lucrezia.*

Bảy triều vua chiếm sơn hà chung quanh.

Biểu tượng được các anh hùng,

La Mã danh tiếng Benno cùng Pirro.*

Chống các ông Hoàng dưới cờ,

Biệt danh Torquato và Quinzio.*

Tóc bồm xồm gia tộc Desi, Fabi,*

Nhờ vinh quang đó, trị vì an vui,

Hạ quân Á Rập ngạo kiêu,*

Theo Haninibal thống lĩnh vượt đèo núi Alpes.*                      50

Nơi phát tích dòng sông Pô.*

Những chàng trai trẻ dưới cờ vinh quang.

Scipïon và Pompeo theo đoàn,

Đắng cay đồi núi nơi từng sinh ra.

Đến thời Trời muốn an bài,

Thế giới sạch, ảnh hình Ngài ban ta,

César nắm cờ, ý muốn Roma,

Quân hùng chiếm tận sông Varo và sông Rhin,*

Sông Isère, Saôn, đến sông Seine,*

Và vùng thung lũng sông Rhône suối nguồn.       *                           60

Sau khi rời  Ravenna xuôi dòng,*

Vượt Rubicon nhảy tung lên cánh bằng,

Không bút mực nào thể tả chân.

Lại chuyển quân đội sang vùng Tây Ban Nha.

Về Durazzo, phá Farsalia,*

Sông Nil nóng bỏng, tang ma đầy nhà,*

Trở về Antandro và Simeonta,*

Nơi nó xuất phát, Hector lăng mồ.*

Lại tiến, họa tai Toloméo,*

Giáng sấm sét đến cơ đồ  Juba.         *                                              70

Quay trở lại phương Tây ta,

Tiếng kèn trôm-pét trống cờ Pompéo,*

Những gì làm, kế tục nhiều đời,

Bruto, Cassio gào thét trả lời Diêm Vương.*

Moderna, Perugia đau thương,*

Nàng Cléopâtre khóc than buồn rầu*

Trốn chạy, rắn độc nguyện cầu,

Được chết tức khắc, thảm sầu tối tăm.

Cờ đại bàng đến biển Hồng,*

Và đưa thế giới hòa bình cùng nhau.                                                80

Lệnh đóng cửa đền Giano,*

Nhưng với tất cả cơ đồ đầu tiên,

Ta ca tụng điều cần làm,

Tại những Vương quốc trần gian được phần,

Có vẻ ảm đạm nghèo nàn,

Bàn tay César thứ ba cùng xét xem.*

Mắt sáng suốt, lành trong tim,

Công lý của Chúa ta hằng khát khao,

Đã giao nó qua tay ta nào,

Vinh dự trả hận máu đào ngày xưa.                                        90

Hãy chiêm ngưỡng chiến công ta,

Với Titus đã trả thù nhà đến nơi.*

Và sự trừng phạt tội xưa.

Khi Lombardi cấu xé vừa nhe răng,*

Giáo Hội Thánh dưới cánh bằng.

Charlemagne chiến thắng từng viện binh.

Người phán đoán những cá nhân,

Mà ta lên án lỗi lầm trước kia.

Nguyên nhân tất cả họa tai,

“Huệ vàng” kẻ lấy chống cờ biểu trưng.*                                100

Kẻ kia phục vụ đảng mình,

Đến nỗi khó thấy, lỗi hơn kẻ nào,

Bọn Gibelin riêng đại bàng cao,

Vì không đánh giá ngọn cờ biểu trưng.

Tách rời công lý luôn luôn,

Và Carlos mới với cùng phái Guelfe.*

Chiến đấu, móng vuốt đại bàng,

Vặt lông sư tử đã từng kiêu căng.

Nhiều đứa con đã khóc thầm,

Sai lầm cha chớ nghĩ chăng Chúa Trời.                                  110

Đổi vũ khí lấy hoa huệ thôi. *

Ngôi sao bé nhỏ đã thời điểm trang.*

Bằng tích cực những linh hồn,

Để danh dự được mãi còn quang vinh,

Và những kẻ thấp ước mong,

Chệch hướng như vậy dù ngàn sáng soi,

Hướng thượng kém nhiệt tình thôi,

Nhưng ta hãy tính phần nơi đền bù.

Niềm vui xứng đáng cho nhau,

Ta không muốn ít, chẳng nhiều quá tay.                                  120

Chúa công bằng hợp hòa này,

Chúng ta đến nỗi chẳng hay có còn,

Hướng về sự bất chính nào hơn,

Những giọng hát khác hòa âm êm đềm,

Cũng thế mức độ đời thường.

Tạo nên hòa hợp dịu êm tinh cầu.

Trong lòng hạt ngọc trân châu,

Vẫn còn rực ánh sáng mầu Roméo. *

Nghiệp lớn đẹp đẽ còn chưa,

Người Provencaux đã hồ đồ chống ông.*                                130

Xin đừng cười con đường lầm,

Hỏng điều thiện người khác, con đường khổ đau.

Raymondo Béringhiere gái bốn cô,

Cả bốn thành Hoàng hậu Roméo mai mối giùm,

Một người hành hương khiêm cung,

Sau này lời dối, đau lòng khiến xui,

Ông đòi tính sổ với người,

Công năm, trả bảy đáng mười mà thôi.

Sau già nghèo khổ ông đi,

Xin ăn nuôi miệng lần hồi kiếm ăn,

Ca ngợi ông càng nhiều hơn.                                                  141

 

CHÚ THÍCH

  1. Constantin I Le Grand. (274-337 sau JC) năm 330 đã dời đô từ Roma đến Byzance, ngược chiều là từ phương Tây sang phương Đông, gọi là Roma mới, sau khi ông chết được đặt tên là tên là Constantinopolis, từ 1453 bị Đế Quốc Hồi Giáo Ottoman chiếm bị đổi tên là Istanbule.
  2. Lavina. Énée cháu vua Priam, sau khi thành Troie bị hạ dẫn dân chúng sang lập thành Roma và kết duyên cùng Lavinas, con vua Latinus.
  3. Trăm và hơn trăm nữa: Đại bàng La Mã ở Byzance.
  4. Con chim xưa Chúa Trời: tức Đế Quốc La Mã, tồn tại 206 năm. Byzance gần Tiểu Á, ở phía Đông nên được xem là tận cùng của Châu Âu và gần những ngọn núi thành Troie từ đó Énée (Enea) đã ra đi.
  5. Ta là César. Ta làm Hoàng Đế.

Giustiniano I (Justinien) (482-505) Hoàng đế nổi tiếng của Đế Quốc Đông La Mã, đã ra lệnh lập một Hội Đồng Lập Pháp để chỉnh lý các đạo luật La Mã.

  1. Agapito I (Agapit) làm Giáo Hoàng từ năm 533 đến 536.
  2. Belisar vị tướng nổi tiếng của Giustiniano đã đánh thắng người Vandili ở Bắc Phi và người Goti ở Italia.
  3. Pallante. Con trai của Evandro, vua Latinum, được vua phái đi giúp Enée chống lại quân Turno. Dante xem Pallante là sự hy sinh đầu tiên cho thắng lợi Đế Quốc La Mã.
  4. Alba : tức thành phố Alnalonga, do Ascanio con trai Énée thành lập, đặt bản doanh ở đây trong ba trăm năm cho đến cuộc chiến hai nhà Orazi và Curiazi. Ba chọi ba tức ba anh em La Mã và ba Abani. Cuộc đấu gươm đánh dấu sự thắng thế của Roma đ̀ối với Alba.
  5. Sabine. (Sabia) Việc bắt cóc các phụ nữ diễn ra dưới triều Romolo. Nàng Lucrezia tự vẫn vì bị con trai vua Targuinio il Superbo làm nhục, ĐN IV.127 có nói nhân vật này.

44-48. Dante gom lại một số cuộc chiến của La Mã đánh người Gaulois do Brenno lãnh đạo, chống Pirro vua xứ Epiro, đến để cứu những người Tarentini.  Torquato chiến thắng người Gaulois và người La Tinh.

Quinzo:  do từ La Tinh Cincinnus có nghĩa là món tóc, bộ tóc.

Cha con Deci đánh thắng người La Tinh và người Samnites đều tử trận trên chiến trường. Gia đình Fabi nhiều người tử trận trong cuộc chiến với Veio.

  1. Á Rập thời Dante gọi tất cả dân Bắc Phi là người Á Rập, sự thực đây là người Cartaginesi.
  2. Scipion thắng Hannibale lúc mới 33 tuổi.

Pompéo thắng bọn cướp Tây Ban Nha lúc 25 tuổi.

58-60. Sông Réno : sông Rhin, Senna: sông Seine, Rodano, sông Rhône.

60-70 Tác giả tóm tắt những cuộc hành quân của César, vượt sông Rubicon thời này là biên giới các vùng nước Ý với Gaule nước Pháp thời La Mã.

Durazzo : nay thuộc Albanie.

Farsalia ở Tessaglia thuộc Hy Lạp nơi diễn ra cuộc chiến giữa César và Pompéo.

  1. Lucain kể chuyện : au trận thắng Farsalia, César đã đến xem các phế tích thành Troie, đã đến Antadro bến cảng từ đó Énée đã ra đi, rồi đến sông Simois có mộ Hector, con trưởng vua Priam, người chỉ huy quân Troie bị giết bởi Achille sau đó César tiến đánh Ai Cập chiếm vương quốc Toloméo (Ptolémée) giao lại cho Cléopatre.
  2. Pompée : César chiến thắng trước tiên Juba , vua Mauritanie, theo phe Pompée. Sau đó đến Tây Ban Nha.
  3. Người kế nhiệm tiếp theo đã giương cao lá cờ con đại bàng La Mã là Hoàng đế Augusto gây đau khổ cho Bruto (Brutus) và Cassio (Cassius) ĐN XXXIV 66-69 dưới tường thành Moderna (Modène). Marc Antoine bị đánh bại và thành phố Perugia bị cướp bóc, tàn phá bởi quân đội Octaviano.
  4. Cléopâtre ĐN V.63, sau cái chết của Antoine đã tự sát bằng cách để cho rắn độc cắn.
  5. Biển Hồng. Hồng Hải/
  6. Đền Giano (Janus) Octave kẻ chiến thắng Nữ Hoàng Cléopâtre chiếm Ai Cập, dưới thời Auguste đã đóng cửa đền Giano chỉ mở cửa khi Rome đã có hòa bình sau khi bình định các dân tộc khác.
  7. César thứ ba La Mã tức Tiberio.(Tibère)
  8. Jésus bị đóng đinh dưới thời Tiberio.
  9. Titus tàn phá Jésusalem năm 70, đánh dấu sự kiện kết thúc nhà nước Do Thái, và đày dân Do Thái đi nhiều nơi. Dante xem đây là sự trừng phạt chính đáng đối với việc đóng đinh Jésus lên thánh giá, và đối với tội lỗi cổ xưa của Adam. Trả thù mối thù được Béatrice nhắc đến trong nhiều thi ca khúc sau.
  10. “Cái răng Lomgobardi” : từ dùng trong Kinh Thánh. Người Lomgobardi tấn công Toà Thánh, vua Pháp Charlemagne le Grand (Carlo Magno tiếng Ý) theo yêu cầu của Giáo Hoàng Adien Iđã đến cứu năm 774. Dante xem như từ đây có sự liên minh giữa triều đình Pháp và La Mã (dưới đôi cánh của nó). Dante thiết lập sự liên tục giữa Đế Quốc La Mã Cổ Đại (Empire Romain Antique)  và Saint Empire Romain.
  11. Phái Guelfi không thừa nhận biểu trưng con đại bàng Đế Chế La Mã, còn Ghibellin thì lợi dụng biểu trưng  đó cho lợi ích đảng mình.
  12. Carlos mới tức Charles II d ́ Angiò, vua Napoli từ 1258 đến 1309.
  13. Vũ khí : biểu trưng con đại bàng.
  14. Ngôi sao bé nhỏ. Vùng trời sao Thủy nhỏ nhất trong bầu trời.

118-141 Romeo di Vilanova (1170-1250). Quản gia của Bá tước Raimondo Beringhiere xứ Provence, sau khi đã phục vụ ông chủ mình và giúp cho bốn cô gái  của chủ đều trở thành Hoàng Hậu, ông bị dèm pha và vu cáo, ông bỏ đi  làm người hành hương nghèo khổ; người ta đã xây dựng nhân vật này thành một huyền thoại Dante theo hướng này.

Rainondo Beringhihiere : mất năm 1245 là một quý tộc trẻ đương thời có tài chính trị và quản lý giỏi.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s