Charles Taylor và cuộc chiến Liberia

_98161752_taylor_afp976.jpg

Đăng Phạm/ ncls group

Liberia – cái tên có nghĩa là ”xứ giải phóng”. Có lịch sử tự hào là một trong 2 nước châu Phi giữ được độc lập trước làn sóng thực dân. Dù có nhiều người nói Liberia là đất nước của những người nô lệ châu Phi được giải phóng ở Mỹ trở về, điều đó là sai! Đại đa số dân cư của Liberia là thổ dân của 16 bộ lạc bản xứ. Họ không bị biến thành thuộc đia, với lý do chỉ là nằm ở vùng đệm giữa 2 thuộc địa: Côte d’Ivoire của Pháp và Freetown của Anh (nay là Sierra Leone). Phải đến năm 1910, những người châu Phi hồi hương từ Mỹ mới đạt thỏa thuận phân chia biên giới với Anh và Pháp, kết thúc sự xâm lấn của 2 đế quốc vào vùng đất mà họ khai khẩn. Sau đó, giống như nước Mỹ, Liberia mở rộng đất của mình bằng cách khai hoang sâu vào nội địa, giành đất với các bộ tộc bản xứ.

Liberia trải qua thế kỉ 20 đến giữa thế kỷ 21 yên bình hơn bất kỳ quốc gia châu Phi nào. Những năm 1960, quốc gia này là thiên đường của Tây Phi. Tài nguyên giàu có, viện trợ từ Mỹ nhiều, hòa bình lâu dài, Liberia có cho mình thu nhập đầu người gấp 4 lần các nước Tây Phi. Đặc biệt ngành hàng hải phát triển khó tin với đội tàu cho thuê lớn thứ 2 thế giới, luôn là niềm tự hào với đất nước này. Niềm hãnh diện khác của họ, là “King” George Weah, huyền thoại bóng đá thế giới, cầu thủ vĩ đại nhất của châu Phi và là tổng thống hiện tại.

Tuy nhiên, quá khứ là quá khứ. Ngày nay, Liberia là đất nước nghèo đói, tham nhũng, bệnh tật hoành hành và những con người không lành lặn. Lời khuyên của các chuyên gia du lịch cho người đến Liberia là: tốt nhất đừng đến!!!. Dù vẫn tự hào có đội tàu lớn thứ 2, thế giới hiện nay vẫn biết đến Liberia nhiều nhất qua vụ bùng phát dịch Ebola năm 2014 làm chao đảo toàn cầu.

Bước ngoặt lịch sử nào đã đưa Liberia từ đỉnh cao xuống vực sâu? Đó là khi một tên lính đánh thuê của Libya, xuất hiện và làm tổng thống nước này: Charles McArthur Ghankay Taylor.

Charles Taylor sinh năm 1948 tại Arthington, hạt Montserrado, Liberia. Năm 1977, Taylor lấy được bằng tại Đại học Bentley ở Waltham, Massachusetts, Hoa Kỳ và quay về phục vụ chính phủ Liberia.

Tháng 4 năm 1980, Taylor ủng hộ tướng Samuel Doe làm đảo chính lật đổ tổng thống William R. Tolbert để chấm dứt tình trạng lạm quyền của tổng thống trong ngành khai mỏ. Sau cuộc đảo chính, Taylor được ưu ái, bổ nhiệm vào vị trí Tổng giám đốc của Tổng cục Dịch vụ. Tại đây, Taylor lợi dụng chức vụ ăn cắp 1 triệu USD ngân khố bỏ vào túi riêng ở ngân hàng Mỹ.

Samuel Doe phát hiện và truy nã Taylor. Taylor trốn sang Hoa Kỳ nhưng bị Hoa Kỳ bắt giữ theo yêu cầu của Liberia vào ngày 21 tháng 5 năm 1984 tại Somerville, Massachusetts, Mỹ. Trong khi chưa bị kết án, Taylor bị giam tại Cơ sở cải huấn của Hạt Plymouth.

Nhưng ngày 15 tháng 9 năm 1985, Taylor cưa song sắt vượt ngục. Sau này người ta mới biết hắn đã trốn qua Mexico, rồi sang Libya gặp Muammar Gaddafi – được biết là “cha đỡ đầu của các nhà độc tài châu Phi”. Ở Libya, Gaddafi cung cấp cho Taylor huấn luyện du kích, tiền bạc, vũ khí cùng lính đánh thuê để chuẩn bị về nước tiến hành cuộc chiến lật đổ Samuel Doe, thành lập một chính phủ tay sai của Libya.

Taylor rời Libya đến Bờ Biển Ngà, nơi được tổng thống Félix Houphouët-Boigny che chở. Ở đây hắn tập hợp những người Liberia lưu vong thành lập Mặt trận Yêu nước Quốc gia Độc lập (INPFL).

Nhưng trước khi hành động ở Liberia, năm 1987 Charles Taylor cùng INPFL phải làm “nhiệm vụ” của mình ở Burkina Faso. Burkina Faso là láng giềng phía Bắc của Liberia, lúc này do nhà cách mạng Cộng sản Thomas Sankara lãnh đạo. Thomas Snakara là người Cộng sản yêu nước, đồng thời là nhà cải cách lớn, tuy nhiên cự tuyệt với các viện trợ nước ngoài, kể cả với những món tiền khổng lồ từ dầu mỏ của Muammar Gaddafi. Thomas Sankara trở thành cái gai trong mắt Gaddafi. Để giúp đỡ nhổ cái gai này, Charles Taylor đã trực tiếp tham gia cuộc đảo chính ở Burkina Faso, lật đổ Thomas Sankara và đưa Blaise Compaoré lên nắm quyền, thiết lập chế độ độc tài đến năm 2015. Blaise Compaoré trở thành bạn thân thiết của Charles Taylor. Cuộc đảo chính này, về sâu xa, biến Burkina Faso thành hậu phương cho Taylor trong cuộc chiến ở quê nhà Liberia.

Vào tháng 12 năm 1989, Taylor đã phát động một cuộc nổi dậy vũ trang do Gaddafi tài trợ từ Bờ Biển Ngà vào Liberia để lật đổ chế độ Samuel Doe, dẫn đến Nội chiến Liberia đầu tiên. Với nguồn hỗ trợ dồi dào từ Libya, Bờ Biển Ngà, và 90.000 lính đánh thuê Burkina Faso, chỉ sau 1 năm quân của Taylor đã chiếm được thủ đô. Tổng thống Samuel Doe bị bắt, và tra tấn đến chết khi đang quay trực tiếp trên sóng truyền hình quốc gia.

Nghe có vẻ dễ, nhưng không đơn giản nhue vậy. Trong nội bộ INPFL đã chia rẽ từ trước, trong đó nhóm của Prince Johnson đã ly khai và chống đối Taylor. Các phe phái khác nhau đã đánh nhau suốt 7 năm trời nhằm giành quyền lực và tài nguyên của đất nước. Charles Taylor, với sự máu lạnh của mình, sử dụng các đòn khủng bố tàn bạo đẫm máu nhằm vào các đối thủ trước khi diễn ra bầu cử năm 1997.

Cuộc bầu cử năm 1997 mang lại chiến thắng cho Charles Taylor. Tuy nhiên, trớ trêu ở chỗ là trên thực tế đa số người dân không hề ủng hộ ông. Họ bầu cho Taylor trên cơ sở là sự sợ hãi Taylor sẽ tiếp tục khủng bố nếu không đắc cử. Điều đó thể hiện qua slogan nổi tiếng của cuộc bầu cử này: “He killed my ma, he killed my pa, but I will vote for him.” (Ông ấy giết mẹ tôi, ông ấy giết cha tôi, nhưng tôi sẽ bỏ phiếu cho ông ấy).

Cuộc nội chiến 7 năm nhưng đã khiến 400.000 – 600.000 dân thường Liberia thiệt mạng, chiếm 1/4 dân số của đất nước chỉ có 2 triệu dân, một trong những cuộc chiến gây tỉ lệ tử vong cao nhất lịch sử nhân loại.

Tuy nhiên, nói về chiến tranh Liberia mà bỏ qua chiến tranh Sierra Leone là một điều không thể chấp nhận.

Giống như ông chủ Gaddafi của mình, sau khi làm cách mạng thành công ở quê nhà, Taylor cũng có nhu cầu ‘xuất khẩu’ nó. Mục tiêu mà Taylor nhắm đến là láng giềng Sierra Leone, quốc gia nhỏ bé 7 triệu dân nhưng có mỏ kim cương lớn hàng 3 châu Phi.

Để xuất khẩu cách mạng, Taylor giúp quân nổi dậy Sierra Leone thành lập ”Mặt trận thống nhất cách mạng” – RUF do Foday Sankoh, một tay đồ tể khát máu (theo nghĩa đen – vì hay uống máu) đứng đầu. RUF đã gây ra cuộc nội chiến ở Sierra Leone với sự hỗ trợ cả về nhân lực lẫn súng đạn của Liberia, đổi lại giao nộp kim cương khai thác từ các mỏ giàu có của Sierra Leone cho Taylor.

Nói đến đây các bạn mê phim đoán ra gì chưa à? Là phim ”Kim Cương Máu” của Leonardo DiCaprio đây. Bộ phim này đã đồng thời sinh ra một định nghĩa mới cho những tài nguyên bị khai thác bởi nô lệ cưỡng bức trong các cuộc chiến tranh trên thế giới, gọi chung là “kim cương máu”.

Cuộc nội chiến Sierra Leone làm 50.000 người chết, nhưng có đến 2,5 triệu người (chiếm 1/3 dân số) phải đi tị nạn. Vậy nhưng sau cùng, Sierra Leone đã thoát khỏi thảm họa, nhờ sự can thiệp của người Anh. 17.000 lính Quân đội Hoàng gia Anh cùng quân đội của một liên minh các nước Tây Phi là thuộc địa cũ của Anh đã can thiệp để ngăn quân nổi dậy RUF chiến thắng. Gọi là liên minh nhưng thực ra 90% lính là của Nigeria, các nước khác không đáng kể. Chênh lệch quá lớn về khả năng chiến đấu nên cơ bản đến năm 2002 quân Anh đã đánh bại quân nổi dậy RUF. Nội chiến Sierra Leone chấm dứt.

Hai cuộc chiến ở Liberia và Sierra Leone, được miêu tả là cuộc chiến tàn khốc có một không hai của thế giới thế kỉ 20-21. Và đó không phải nói suông. Thực sự có những điều người ta chưa tìm thấy ở cuộc chiến nào khác.

Nạn chặt tay trong chiến tranh ở Liberia và Sierra Leone thực sự không còn ở mức có thể chấp nhận được nữa. Quân của Taylor sử dụng chặt tay làm đòn trả thù đe dọa đối phương. Đồng thời trong các hầm mỏ lao động cưỡng bức, người ta cũng sẵn sàng chặt tay những lao động, kể cả trẻ em. Con số khủng khiếp được LHQ đưa ra: 11% dân số Liberia và Sierra Leone bị chặt tay, 3% bị chặt cả 2 tay. Điều đó có nghĩa là, nếu Taylor ở Việt Nam, 10 triệu người sẽ mất tay. Cho đến nay, hình ảnh những người dân với cánh tay bị mất vẫn là một hình ảnh của Liberia và Sierra Leone, không thể nhầm lẫn với bất kỳ nơi nào khác.

Các nạn nhân bị chặt 2 tay trở thành biểu tượng ghê sợ của cuộc chiến này. Rất nhiều người bị chặt tay đã ra làm chứng trước tòa về tội ác của Charles Taylor. Một nhóm các nạn nhân, bị chặt cả tay chân đã đi từ Bordeaux (Pháp) đến La Hay (Hà Lan) để làm chứng chống lại Taylor, trong một nỗ lực hướng sự chú ý của thế giới đến những người bị mất khả năng lao động vì cuộc chiến Sierra Leone, ước tính chiếm đến 25% dân số.

Nạn ăn thịt người cũng rất phổ biến trong thời kỳ này. Về chuyện này, câu chuyện nổi tiếng nhất là về Joshua Milton Blahyi, biệt danh General Butt Naked (tướng mông trần), một lãnh chúa tàn bạo nổi tiếng thích ăn thịt và tim trẻ con ở Liberia. Chính ông đã thừa nhận đã giết ít nhất 20.000 người, và mỗi lần như thế sẽ ăn tim 1 đứa trẻ. Tuy nhiên, sau chiến tranh ông lại trở thành nhà truyền giáo, đi khắp đất nước nhằm xoa dịu nỗi đau của người dân Liberia.

Khi quân nổi dậy chiếm thủ đô Monrovia năm 2003, cảnh tượng kinh hoàng diênz ra khi trẻ con đã giết các tướng của Taylor và moi tim ăn để trả thù.

Foday Sankoh, thủ lĩnh RUF của Sierra Leone, cũng nổi tiếng là kẻ thích uống máu.

Và đặc biệt, đây là cuộc chiến đầu tiên mà nạn lính trẻ em được ghi nhận rộng rãi. Ước tính có đến 70% lính của Taylor là trẻ em dưới 18 tuổi. Từ đây, quốc tế đã bắt đầu thống kê về việc sử dụng lính trẻ em trong xung đột. Trong lần thống kê đầu tiên, Myanmar đứng đầu bảng.

Sử dụng lính trẻ em đã trở thành cáo buộc chống lại Taylor tại tòa, lần đầu tiên một tội danh như thế giành cho lãnh đạo một quốc gia.

Đây cũng là lần đầu tiên ở châu Phi, người ta quay trực tiếp một cảnh hành quyết lãnh đạo. Phiến quân của Prince Johnson đã quay video trực tiếp cảnh tra tấn và sau đó giết hại tổng thống Samuel Doe. Như một sự trả giá, người thứ 2 bị giết theo kiểu này, chính là Muammar Gaddafi năm 2011.

Ban đầu quân Anh đã định can thiệp để lật đổ Taylor. Tuy nhiên, Liberia không phải thuộc địa cũ của Anh, nên về nguyên tắc Anh không có quyền. Dù vậy, đến năm 2003, người dân Liberia cũng không chịu nổi Taylor, và đã nổi dậy lật đổ ông. Đây gọi là Nội chiến Liberia lần 2.

Taylor bị lật đổ, nhưng chạy đến Nigeria. Tại đây, y được hưởng một cuộc sống xa xỉ so với những tội ác đã gây ra tại đất nước mình trong một biệt thự ven biển, xe hơi hạng sang với biển ngoại giao. Tới năm 2006, trước sức ép của cộng đồng quốc tế, chính quyền Nigeria đã buộc phải dẫn độ Taylor về Liberia và sau đó là tới La Hay để xét xử.

Nhưng đáng cười ở chỗ, Taylor không bị kết án vì tội ác ở Liberia mà lại bị kết án cho tội ác ở Sierra Leone. Điều này là do trước khi trao quyền lực để đi trốn, Taylor đã thỏa thuận chính quyền mới của Liberia là sẽ không tố cáo ông trước tòa. Nhưng chạy trời không khỏi nắng, Charles Taylor có lẽ “quên” nói chuyện với lãnh đạo Sierra Leone. Thế là người Sierra Leone kiện Taylor ra tòa.

Lẽ ra với những tội ác ghê tởm: giết người, cưỡng hiếp, bắt lính trẻ em, cưỡng bức lao động, ăn thịt người, chặt tay,… Taylor phải bị tử hình. Nhưng cuối cùng y chỉ bị kết án 50 năm, nhờ nỗ lực bào chữa không mệt mỏi của luật sư người Anh Courtenay Griffiths.

Luật sư Courtenay Griffiths nói với các vị thẩm phán tại tòa án quốc tế La Haye rằng vụ án này có động cơ chính trị, và nói đây là một ‘vụ án chủ nghĩa thực dân mới của thế kỷ 21’. Luật sư Griffiths cũng chất vấn vì sao Tòa Án đặc biệt cho Sierra Leone không kết tội lãnh tụ Libya Muammar Gaddafi.

“Di sản” của Charles Taylor để lại, là một khoản nợ khổng lồ cùng một đất nước tan hoang mà trước kia không ai có thể hình dung ra.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s