Vì sao không tìm thấy thành Bình Lỗ?

1522735797.png

                                                                Lê Đắc Chỉnh

                                      (Bài viết nhân kỷ niệm 1038 năm (981-2019) chiến thắng Bình Lỗ)

1 . Đặt vấn đề

Chiến tranh Tống- Việt năm 981 là cuộc đụng đầu lịch sử lớn nhất sau hơn 1000 năm Bắc thuộc giữa nước Việt nhỏ bé ở phương nam với đế quốc hùng mạnh là Đại Tống ở phương bắc. Kết quả là nước nhỏ đã đại thắng.

Trong giai đoạn lịch sử ấy đất nước ta đã sinh ra một Lê Hoàn, một Thập đạo tướng quân. Tài năng đánh giặc của ông được nhà sử học Lê văn Hưu hết lời ca ngợi “dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà bờ cõi đã yên” và “người thời Hán, thời Đường cũng không hơn được” [1].

Còn Hưng đạọ vương Trần Quốc Tuấn, vị chỉ huy 3 lần đánh tan quân Nguyên Mông, trước khi lâm chung cũng không quên căn dặn lại vua Trần Anh Tông là phải học kinh nghiệm của nhà Tiền Lê về việc “xây thành Bình Lỗ mà phá được quân Tống” [2].

 Vậy mà đã 1038 năm (981 – 2019) trôi qua các sử gia vẫn chưa làm rõ được chiến công này, ngay cả thành Bình Lỗ ở đâu, hình dáng và tác dụng của nó như thế nào cũng chưa biết. Vướng mắc nằm ở đâu ? Để tìm ra câu trả lời chúng ta cần bắt đầu từ các sử liệu cũ.

2 . Các sử gia đã chép nhầm, chép sai và thay đổi có chủ ý trong sử liệu

Các sử liệu cũ đều có ghi về một trận đánh Tống nổi tiếng vào đầu năm 981, đáng chú ý là Việt sử lược (VSL, thế kỷ XIII), Thiền Uyển tập anh (TUTA, thế kỷ XIV) và Đại Việt sử ký toàn thư (ĐVSKTT, thế kỷ XVII). Tuy nhiên cả 3 tài liệu trên đều xuất hiện sau sự kiện năm 981 từ 3 đến 7 thế kỷ nên không tránh khỏi có một số nhầm lẫn hoặc do chủ ý riêng của người chép sử, đã dẫn đến sự không thống nhất giữa các địa danh như Lãng SơnLạng Sơn,  giữa: sông Ninhsông Hữu Ninh và  sông Chi Lăng. Những nhầm lẫn, sai sót này đã được giải thích như sau [3]:

Nếu xét ba con sông nêu ở trên, chúng ta có thể phủ nhận: khi xưa không có con sông nào (hay đường bộ nào) có tên như vậy xuyên qua từ Lãng Sơn (Quảng Ninh) hay Lạng Sơn (nơi có ải Chi Lăng) đi về phía Nam. Sách ĐVSKTT (bản mộc khắc năm 1697) do người đời sau sao lại, vì kiêng húy vua đầu của triều đại  Lê Trung Hưng (1533-1789) tên là Lê Duy Ninh, có thể người chép sử đã  đổi  Ninh (寧) thành  Lăng  (稜). Riêng chữ hữu (友) và chữ chi (支) do tự dạng rất giống nhau nên chắc đã bị chép nhầm Hữu thành Chi. Nghĩa là sông Chi Lăng (支稜) ở ĐVSKTT [1] chính là sông Hữu Ninh (友寧) ở TUTA [4]. Vậy là trận quyết chiến chiến lược  năm 981 đã xảy ra ở sông Hữu Ninh chứ không phải ở Chi Lăng.

Nhưng sông Hữu Ninh ở đâu? Theo sách TUTA, ngoài cái tên sông Hữu Ninh tài liệu này còn cho biết thêm 2 địa danh khác, đó là núi Vệ Linh (tức núi Sóc, nay thuộc thôn Vệ Linh, xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội) và quận Bình Lỗ (theo Nguyễn Vinh Phúc [5] thì chính là dải đất chạy từ núi Sóc đến sông Cà Lồ). Quận Bình Lỗ còn là quê hương của đại sư Khuông Việt [6]. Tại quận này xưa có một con sông chảy qua làng Phù Lỗ, sử liệu cũ ghi là sông Bình Lỗ, còn ngày nay nó chính là sông Cà Lồ. Sông Hữu Ninh chảy qua quận Bình Lỗ, ở khu vực này ngoài sông Cà Lồ không còn con sông nào khác và lớn như thế, nên sông Hữu Ninh chắc là một cái tên khác của sông Cà Lồ.

Sông Cà Lồ nằm ở phía hữu ngạn (tức bên phải) của sông Cầu, mà sông Cà Lồ có tên là Hữu Ninh thì  sông Ninh trong VSL [7] chính là con sông Cầu ngày nay (Hình 1).

1.png

Căn cứ vào bản đồ ngày nay cho thấy chỗ tiếp giáp giữa sông Ninh và sông Hữu Ninh chính là cửa sông Cà Lồ. Còn sông Chi Lăng xuất hiện trong sách ĐVSKTT chắc là do chép nhầm và thay đổi có chủ ý của người chép sử. Tại đây vào đầu năm 981 đã xảy ra một trận đánh lớn  giữa Đại Cồ Việt với Đại Tống.

Cũng do hai chữ Hữu Ninh bị chép thành Chi Lăng nên nhà sử học Trần Trọng Kim cũng bị nhầm lẫn theo và ông đã ghi ngay vào sách VSL như sau:  “Bấy giờ lục quân của bọn Hầu Nhơn Bửu (Nhân Bảo) tiến sang đến Chi Lăng, vua Đại Hành sai người sang trá hàng để dụ Hầu Nhân Bảo đến chổ hiểm bắt chém đi”[8]. Từ thời điểm đó, mặc dù còn nhiều nghi ngờ,  nhưng các sách bằng tiếng Việt đều ghi Hầu Nhân Bảo bị quân Đại Cồ Việt giết ở trận Chi Lăng.  

3. Thành Bình Lỗ ở đâu, hình dạng và kích thước của nó như thế nào?

Trong cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất, thành Bình Lỗ có vai trò quyết định thắng lợi của Đại Cồ Việt. Vậy thành Bình Lỗ ở đâu ? Có thuyết cho rằng thành Bình Lỗ phải nằm trên các tuyến đường chiến lược quan trọng đi vào Hoa Lư. Vì đối phương coi đó là mục tiêu tấn công số một khi đánh Đại Cồ Việt cho nên thành này phải gần kinh đô Hoa Lư và nằm trên một quãng sông Hồng dài khoảng 30 km từ phía bắc cửa Lềnh (Yên Lệnh, Hà Nam)  kéo dài xuống phía nam cửa Vàng (Giao Thuỷ, Nam Định) [9]. Tuy nhiên các nghiên cứu theo hướng này chưa chỉ ra được vị trí, hình dạng, kích thước và tác dụng cụ thể của nó ra sao. Không những thế thuyết này lại ngược hẳn với chủ trương của Lê Đại Hành, bởi ông không ở Hoa Lư mà ngay từ đầu đã chủ trương đưa toàn bộ lực lượng ra vòng ngoài đánh địch.

ĐVSKTT cho biết tháng 7 năm 980 Lê Hoàn mới được Thái hậu Dương Vân Nga và quân sĩ tôn lên làm vua,  ba tháng sau (tháng 10/980) ông đã “tự làm tướng đi chặn giặc”[1]. Cụ thể là “thân chinh dẫn đại quân từ kinh thành Hoa Lư theo đường thủy, ngược sông Đáy, sông Nhuệ mà vào sông Hồng, rồi từ đó tiến lên miền địa đầu Đông Bắc đất nước” [10]. Còn sách Lĩnh Nam Chích Quái (LNCQ) [11] thì cho biết Lê Đại Hành và tướng quân Phạm Cự Lượng đã “kéo quân tới sông Đồ Lỗ cự địch” (chính là khu vực Đò Lo trên sông Cà Lồ). Tại đây ông đã sai quân sĩ “đóng cọc ngăn sông”[7] và cho “xây thành Bình Lỗ”  nhờ đó  “mà phá được quân Tống” [2].

Như vậy trận quyết chiến chiến lược năm 981 đã xảy ra ở vùng cửa sông Cà Lồ thuộc quận Bình Lỗ,  nơi này rất xa Hoa Lư nhưng lại rất gần Đại La. Thành Bình Lỗ gắn liền với trận Bình Lỗ, nên chắc phải nằm trên bờ con sông Bình Lỗ, tức sông Cà Lồ ngày nay.

Sông Cà Lồ dài nhưng nhỏ hẹp, có nhiều khúc quanh co, trước năm 1920 được nối thông với sông Hồng. Nếu vượt qua được thành Bình Lỗ, quân Tống có thể ra sông Hồng rồi xuôi dòng tiến đánh Đại La. Ngày ấy (năm 980/981) hai bên bờ hạ lưu sông Cà Lồ còn là rừng rậm, lầy lội, dân cư thưa thớt, chỉ có thể di chuyển bằng thuyền bè trên sông và trong các kênh rạch. Sông Cà Lồ nhất là đoạn hạ lưu, trên bản đồ ta thấy có vai trò như một con hào thiên nhiên bảo vệ mặt bắc không chỉ của Đại La mà của cả châu thổ Bắc Bộ.

2.png

Khi Hầu Nhân Bảo và Tôn Toàn Hưng mới đem quân đến Lạng Sơn,…[1] thì quân do thám của chúng do Bát tác sứ là Hác Thủ Tuấn chỉ huy đã vào rất sâu nước ta, chúng đã “chia nhau theo lối đường sông đến tận chỗ đất giặc đều khơi (đào) rộng ra”[12]. Qua đó cho thấy thành Bình Lỗ (một công trình đang xây dựng) phải nằm sâu trong nội địa nước ta chứ không ở miền biên ải như Chi Lăng hay ở cửa sông Bạch Đằng.

Trận chiến năm đó được sách LNCQ mô tả như sau: “Đêm sau, (Đại Hành) lại mộng thấy một người dẫn đoàn quỉ áo trắng, từ phía nam Bình Giang (một cách gọi khác của sông Cà Lồ) mà tới, một người dẫn đoàn quỉ áo đỏ từ phía bắc sông Như Nguyệt (một khúc sông Cầu) mà lại, cùng xông vào đánh trại giặc”. Nam Bình Giang chính là dải đất bờ nam sông Cà Lồ. Bắc sông Như Nguyệt là đoạn sông Cầu tính từ cửa sông Cà Lồ ngược lên phía Bắc của con sông này.

Theo kết quả khảo sát của chúng tôi [3], [13] ở khu vực gần cửa sông Cà Lồ thì thấy thành Bình Lỗ  nằm ở  bờ nam của con sông này, trên một gò đất cao. Hai bên bờ sông từ cầu Đò Lo ngày nay đến cửa sông Cà Lồ không có nơi nào cao như thế (Hình 1). Gò đất có hình móng chân ngựa, có đường kính khoảng 700 m, 2/3 chu vi được bao bọc bởi dòng sông Cà Lồ, có tọa độ địa lý là 21o23’ vĩ độ Bắc và 105o91’ kinh tuyến Đông, cách cửa sông Cà Lồ ngày nay khoảng 2 km.  Nếu truyền dẫn từ  mốc cao đạc (có độ cao 5 m) ghi trên bản đồ in năm 1927 (thời Pháp, Hình 2) ở gần cửa sông Cà Lồ thì thấy gò đất xưa có thể cao đến 8 m so với mặt nước biển và cao hơn cánh đồng xung quanh khoàng 3 m.

Qua kiểm tra các hố đào (do người dân lấy đất làm gạch tạo thành) cho thấy địa tầng ở đây một phần do chính con người khi xưa, lúc xây đắp tòa thành đã tôn thêm và khơi đào để khúc sông chảy vòng quanh gò đất. Lòng sông Cà Lồ rộng bình quân 50 m, nước không sâu lắm, về mùa xuân chỉ dao động từ 1,0 – 2,5 m. Trong đoạn sông chảy quanh gò đất người dân đã tìm thấy khoảng 20 cọc gỗ kiểu cũ bị vùi sâu khoảng 1,5 m dưới lớp đất của lòng sông.

Khác hẳn với dự đoán của nhiều người nghiên cứu trước đây, thành Bình Lỗ nằm xa Hoa Lư và trên đường tiến về Đại La, nơi này có địa thế hiểm yếu lại nằm sâu trong nội địa, dễ phòng thủ và khó tấn công.

4 . Diễn biến và dấu tích của trận Bình Lỗ

Thành Bình Lỗ không chỉ quan trọng đối với quân Đại Cồ Việt mà chắc chắn cũng được quân Tống chọn là nơi hợp điểm của các cánh quân dưới quyền Hầu Nhân Bảo. Diễn biến của trận đánh Tống năm đó được An Nam Chí Lược (ANCL) [14] ghi cụ thể như sau:

“Mùa thu năm ấy (năm 980), các quân khởi hành, đến tháng 12 phá được hơn vạn quân Giao Chỉ. Qua năm sau (981), vào mùa hạ, lại ở sông Bạch-Đằng chém gần ngàn người, bắt được thuyền 200  chiếc, trú quân tại Ba-Bộ. Chuyển vận sứ là Hầu Nhân Bửu (Bảo) cùng đạo tiền quân tiến sâu vào, bị thất bại luôn. Bọn Toàn Hưng theo đường thủy và đường bộ tới làng Đa La, không gặp Nhân Bảo, bèn trở về Ba Bộ. Lê Hoàn giả đầu hàng để dụ địch, Nhân Bảo bèn trúng kế mà bị hại.”

Vậy là ANCL cũng chỉ nói về 2 trận đánh lớn đều ở sông Bạch Đằng và tại đoạn sông này Đại Cồ Việt đều thua. Nhất là trận Bạch Đằng 2 (vào mùa hạ), trong trận này quân Tống thu rất nhiều chiến lợi phẩm nhưng sau đó đã “trú quân tại Ba Bộ” và chúng mất liên lạc với toán tiên phong của Hầu Nhân Bảo đến 70 ngày (theo Tống sử). Vậy con đường tiến của quân Tống như thế nào?

Xét về mối quan hệ giữa sông Bạch Đằng với sông Cà Lồ thì thấy sông Cà Lồ là một phụ lưu của sông Cầu, còn sông Cầu lại là phụ lưu của sông Bạch Đằng. Vào cuối mùa xuân, đầu mùa hạ tại các con sông này, nước thường chảy hiền hòa nên quân Tống tiến theo đường thủy không có gì khó khăn.  Tuy nhiên đoạn đường sông này khá dài đến hơn 100 km, cho nên vấn đề đặt ra đối với Lê Đại Hành là phải làm sao dụ được quân Tống đến thành Bình Lỗ để tiêu diệt. Muốn vậy phải giả thua, mà phải thua lớn, nghĩa là vừa đánh vừa chạy đồng thời phải vứt lại thật nhiều vũ khí, áo giáp và thuyền bè, kể cả phải giả hàng giặc,  thì quân Tống mới tin được.

Cho nên trận đại bại của Đại Cồ Việt ngày 28/4/981 (theo Tống sử) có thể chỉ là kế nghi binh “đánh giả hàng” của Lê Đại Hành và nằm trong kế sách dụ Nhân Bảo “đem quân tiến lên trước“[12].  Như vậy rõ ràng quân Tống phải đuổi theo quân Đại Cồ Việt trên một quãng sông rất dài, vượt qua cả sông Lục Đầu (Phả Lại), rồi đuổi tiếp khoảng 60 km sông Cầu nữa mới đến cửa sông Cà Lồ. Sau cuộc hành quân, vừa đánh vừa đuổi theo trên 100 km đường sông, thu nhiều chiến lợi phẩm, quân Tống tất mệt mỏi, muốn nghỉ ngơi.

Trong lúc chủ tướng “ cùng đạo tiền quân tiến sâu vào” và vượt lên rất nhanh để cố bắt được Lê Đại Hành thì đại quân của chúng phía sau muốn dừng lại nghỉ ngơi để ăn mừng chiến thắng. Trong bối cảnh ấy cho thấy nơi trú quân có tên là Ba Bộ chắc phải nằm ngay bên bờ sông Cầu và không quá xa thành Bình Lỗ.

Cũng do cố đuổi bắt Lê Đại Hành đang thua chạy phía trước, nên Hầu Nhân Bảo đã vào sâu trong sông Hữu Ninh (tức sông Cà Lồ) mà không biết. Đến khi nhìn thấy thành Bình Lỗ và chiến lũy “ngăn sông” chúng muốn rút lui nhưng không được vì khi đó  “đoàn quỉ áo đỏ từ phía bắc sông Như Nguyệt” kịp quay lại bịt kín cửa sông Cà Lồ.

Đạo tiền quân này buộc phải xông lên đánh chiếm thành Bình Lỗ, ngày nay tại chân gò đất cao  còn để lại cái tên Ngòi Ác như một minh chứng của trận chiến ác liệt năm nào. Kết quả là  “quân giặc kinh hãi” và phải “ rút về giữ sông Hữu Ninh“ TUTA [4].  Ngòi Ác ngày nay vẫn còn, là chỗ sông Cà Lồ tách ra thành 2 nhánh tạm gọi là Hữu Ninh 1 và Hữu Ninh 2. Nhánh sông thứ 2 nhỏ hơn, nay đã bị vùi lấp, nhưng còn để lại nhiều dấu tích và chạy dài đến 3 km từ gò đất cao thắng ra sông Cầu ở cuối làng Như Nguyệt ngày nay. Có thể tại con sông này “Nhân Bảo bị giặc vây đánh rất hăng, quân viện đến cứu không kịp, nên Nhân Bảo bị giết chết ở giữa sông “ [15].

Dọc con sông nhỏ này ngày nay còn lưu lại những cái tên như Ngòi Ác, Cầu Cửa Ma, Đầm Lâu, Bờ Xác, Đình Mừng,… như phản ánh lại những chiến công xưa.

Chếch về phía Tây bắc của thành Bình Lỗ, trên bờ bắc sông Cà Lồ, ta thấy có dấu tích của một tòa Thành Phủ (thuộc thôn Ngọc Hà, xã Xuân Giang, huyện Sóc Sơn). Người dân ở đây cho biết đó là tòa thành của hai vị Trương Hống, Trương Hát (thời Triệu Việt Vương). Qua đó giải thích vì sao bài thơ Nam quốc sơn hà gắn với Lê Đại Hành [11] luôn có tên của hai vị Trương Hống, Trương Hát và tên 2 con sông Bình Giang (sông Cà Lồ), Như Nguyệt (tức sông Cầu).

Về phía Đông Bắc cửa sông Cà Lồ, bên phía huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang) còn có một làng tên là làng Sổ. Các cụ trong làng lý giải, năm 981 trên đường rút chạy qua đây quân Tống đã đốt phá để trả thù, làng bị xóa sổ. Sau này làng được tái lập và đặt tên là làng Sổ. Đến thời Hậu Lê & Nguyễn, làng Sổ được đổi tên thành làng Ba Lỗ. Cái tên Ba Lỗ được lý giải như sau: phía Tây Nam làng là ngã ba sông (cửa sông Cà Lồ) và thành Bình Lỗ. Một tiền nhân lấy chữ Ba của ngã ba sông (nay thường gọi là ngã ba Xà) và chữ Lỗ của thành Bình Lỗ ghép lại thành Ba Lỗ để ghi dấu ấn chiến tích lịch sử thời Tiền Lê, trong đó có công sức của dân làng Sổ.

Trong 3 tài liệu [12], [14] và [15] ta thấy đều ghi lại một chi tiết: “Hầu Nhân Bảo đem quân tiến lên trước” còn Tôn Toàn Hưng rớt lại sau. Khi Lưu Trừng tiến lên tiếp ứng gặp Toàn Hưng, rồi cả hai theo đường thủy “đến làng Đa La” nhưng “không gặp Nhân Bảo, bèn trở về Hoa Bộ” (ANCL thì ghi là Ba Bộ). Hoa Bộ hay Ba Bộ có thể là những cái tên khác của làng Sổ hay Ba Lỗ ngày nay. Khi được tin Nhân Bảo bị giết có thể số quân Tống còn đang trú ở làng Sổ (Hoa Bộ hay Ba Bộ), do không nén nổi tức giận đã tàn sát rất dã man dân làng này để trả thù.

5 . Hãy trả lại thành Bình Lỗ về cho lịch sử của nước Đại Cồ Việt

Từ trận Bình Lỗ đến nay, lịch sử đã trôi đi rất nhanh và rất xa, nhưng dấu tích của tòa thành, âm vang của trận Bình Lỗ vẫn còn đó, trở thành bài học lớn cho các triều đại kế tiếp về sau. Rất tiếc là thành Bình Lỗ đã bị chúng ta bỏ quên và trận Bình Lỗ cũng không được xếp vào hàng “10 trận đánh nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam” [16].

3.png

Tiếc thay tòa thành gắn liền với lịch sử tồn vong của nước Việt vẫn đang bị tàn phá (Hình 3), rất mong ngành sử học nước nhà quan tâm cứu giúp.


 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Đại Viêt sử ký bản kỷ toàn thư. Quyển I. Kỷ Nhà Lê. Mục Đại hành hoàng đế.

https://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt06.html

[2]. Đại Việt Sử Ký Bản Kỷ Toàn Thư, Quyển VI, Kỷ Nhà Trần, mục Anh Tông Hoàng Đế, Nxb Khoa Học Xã Hội (Hà Nội) ấn hành (1993) hoặc Bản điện tử: http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt11.html

[3]. Đi tìm thành Bình Lỗ của nhà nước Đại Cồ Việt.

https://nghiencuulichsu.com/2018/04/03/di-tim-thanh-binh-lo-cua-nha-nuoc-dai-co-viet

[4]. Lê Mạnh Thát: Bản dịch và nghiên cứu về TUTA, mục Đại sư Khuông Việt, trang 21-25, Nxb Tp. HCM năm 1999.  Bản điện tử:

 http://www.thuvienhaiphu.com.vn/datafile1/BE015404.pdf

[5]. Nguyễn Vinh Phúc: Lê Đại Hành và Sóc thiên vương. Bản điện tử:

http://www.vnmilitaryhistory.net/index.php?topic=5197.155;wap2

[6] Hoàng Văn Lâu. Đi tìm địa chỉ Ngô Chân Lưu. Tạp chí Hán Nôm, số 1 (26) 1996

http://www.phatgiao.vn/bai-viet/di-tim-dia-chi-ngo-chan-luu_800.html

[7] Việt sử lược (VSL thế kỷ XIII). Bản dịch 2005. Tr.61.

[8] Trần Trọng Kim. Việt Nam sử lược.

https://quangduc.com/images/file/oOduVYLd1AgQABwg/viet-nam-su-luoc-tran-trong-kim.pdf

[9] Cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất (980-981). Luận án tiến sĩ.  1991

http://luanan.nlv.gov.vn/luanan?a=d&d=TTkFfqyuMsiO1991.1.1

[10] Chiến tranh Tống – Việt năm 981. Wikipedia

[11]  Lĩnh Nam trích quái (LNCQ). Truyện hai vị thần ở Long Nhãn, Như Nguyệt (Thế kỷ XIV)

https://dotchuoinon.files.wordpress.com/2010/11/linhnamchichquai_march18_2015.pdf

[12] Lý Đào: Tục tư trị thông giám trường biên. q. XXII. Sđd.

http://www.vnmilitaryhistory.net/index.php?topic=5197.75;wap2

[13] Bình Lỗ. Wikipedia. https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_L%E1%BB%97

[14] Lê Tắc: An Nam chí lược. Năm 1335. Nxb. Viện đại học Huế 1961.

https://quangduc.com/images/file/Dujm8bck0AgQAJIu/annam-chiluoc.pdf

[15] Tống sử liệt truyện, Giao Chỉ truyện. Sđđ. q. 488. 

[16]  Tái hiện 10 trận đánh nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam

https://vnexpress.net/thoi-su/tai-hien-10-tran-danh-noi-tieng-trong-lich-su-viet-nam-2176693.html

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s