Giải thích các phản ứng trái chiều nhau của công chúng Việt Nam đối với cuộc khủng hoảng Nga-Ukraina

 Người Việt đến dự buổi quyên góp gây quỹ tại Đại sứ quán Ukraina tại Hà nội, ngày 5/3/2022.

Tô Minh Sơn trên TheDiplomat.

Cù Tuấn dịch 

Kể từ ngày 24 tháng 2, cuộc xâm lược của Nga vào Ukraina đã thống trị chính trường thế giới và cả lĩnh vực truyền thông xã hội. Vì Việt Nam có nguyên tắc trung lập về xung đột giữa các nước anh em thời hậu Xô Viết, nên các cuộc đối thoại gây chia rẽ đang diễn ra trên nền tảng trực tuyến của đất nước này.

Đối với Việt Nam, thời điểm xảy ra xung đột không thể khó xử hơn: nó diễn ra ba tháng sau khi Hà Nội và Matxcơva tổ chức lễ kỷ niệm 20 năm quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, và chỉ hai tuần sau lễ kỷ niệm 30 năm quan hệ giữa Việt Nam với Ukraina. Do mất cảnh giác trước sự xâm lược bất ngờ của Nga đối với một trong những đối tác toàn diện của mình, Việt Nam thấy mình đang bị rơi vào thế khó xử về mặt ngoại giao.

Giống như phản ứng tối thiểu của các nước Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Việt Nam đã đáp lại một cách uyển chuyển với biểu cảm “quan ngại sâu sắc” và kêu gọi “giải pháp hòa bình” cho cuộc xung đột vũ trang, và không nêu tên bất kỳ quốc gia nào. Với các mối quan hệ thân thiện của Việt Nam với các bên liên quan – đặc biệt là Nga, nhà cung cấp vũ khí lớn nhất – một phản ứng thận trọng như vậy có lẽ không có gì đáng ngạc nhiên. Nước này đã phản ứng tương tự với việc Nga sáp nhập Crưm vào năm 2014, lặng lẽ chấp nhận và sau đó đồng ý với cuộc trưng cầu dân ý gây tranh cãi diễn ra tại Crưm sau đó.

Tuy nhiên, lần này, tâm lý e ngại đang âm thầm diễn ra ở Việt Nam khi Nga tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào Ukraina. Những thay đổi mạnh mẽ của cuộc chiến trong tháng này đã khiến Việt Nam đảo ngược nhận thức về “mọi chuyện như bình thường” và phải nhìn nhận lại quan điểm rằng họ không cần phải sơ tán công dân của mình ở Ukraina.

Tuy nhiên, thái độ hiện tại của Việt Nam dường như là một thái độ của những nước trung lập theo các quy tắc, vì Đại sứ Việt Nam tại Liên Hợp Quốc đã tái khẳng định sự ủng hộ của Việt Nam đối với luật pháp quốc tế và tôn trọng chủ quyền quốc gia. Tuy nhiên, bất chấp những đề cập gợi nhớ đến lịch sử bị chiến tranh tàn phá của Việt Nam và những lời chỉ trích về tham vọng bá quyền của các cường quốc, Việt Nam đã bỏ phiếu trắng trong nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 2 tháng 3 “lên án” hành động xâm lược của Nga đối với Ukraina.

Ở trong nước, người Việt Nam có một mối quan hệ lịch sử đối với đất nước và con người Nga. Điều này bắt nguồn từ sự hỗ trợ quý báu của Liên Xô dành cho Việt Nam trong những năm 1970 và 1980. Khi khối xã hội chủ nghĩa còn tồn tại, việc được cử sang Liên Xô học tập là một vinh dự lớn. Nhiều thế hệ cán bộ, sĩ quan, nhà khoa học được đào tạo từ Liên Xô hiện tại vẫn đang làm việc tại các cơ quan chính trị và học thuật của Việt Nam. Cũng như việc các quan chức Việt Nam tiếp tục bày tỏ sự kính trọng đối với bức tượng Lenin do Liên Xô tặng cho Hà Nội, báo chí Việt Nam đã chế giễu vụ lật đổ nhà lãnh đạo Ukraina được Nga hậu thuẫn, Viktor Yanukovych, vào năm 2013. Một cuộc thăm dò ý kiến ​​của Gallup International năm 2017 về nhận thức về các nhà lãnh đạo trên toàn cầu, đã cho thấy rằng người Việt Nam ủng hộ Putin còn hơn cả người Nga, với 89% người được phỏng vấn tán thành sự lãnh đạo của ông.

Tuy nhiên, lần này, vì không có lập trường chính kiến ​​của nhà nước, các ý kiến ​​trên báo chí Việt Nam có vẻ trái chiều một cách bất thường. Báo chí phần lớn đã đi chệch khỏi các bài đưa tin thường là thân Nga và đưa ra những thông tin chi tiết về cuộc xung đột này, mặc dù phần lớn là tin trung lập. Sự thay đổi này dường như bắt đầu khi Nga bắt đầu xâm lược Ukraina. Số lượng bài viết nói về chủ nghĩa bành trướng của NATO và vai trò của phương Tây trong việc leo thang xung đột đã giảm đi kể từ khi cuộc xâm lược xảy ra.

Báo chí Việt Nam hiện tại đưa tin tập trung vào các khía cạnh khác của cuộc xung đột ở Ukraina, đồng thời tránh gọi nó là “một cuộc xâm lược”. Một số tờ báo nhấn mạnh những tác động kinh tế đối với Việt Nam, đặc biệt là giá dầu tăng, và rút ra bài học từ những tính toán sai lầm của Nga và Ukraina, để có một giải pháp kiềm chế và trung lập cho cuộc xung đột này. Những tờ báo khác cho thấy một góc nhìn nhân đạo bằng cách công bố hình ảnh của những người Việt Nam ở Ukraina phải sống tụ tập trong các boong-ke và góc nhìn của những người đại diện ngoại giao Ukraina ở Việt Nam. Một số trang web liên quan đến quân sự thì khuếch đại các tin tức và tuyên truyền của Nga, trong khi một số trang web chính thống và ngoại giao đã chỉ trích một cách tinh vi hành động xâm lược của Nga.

Những chia rẽ này là rõ ràng hơn trong dư luận Việt Nam, được thể hiện trên mạng Internet. Trên Facebook, mạng xã hội phổ biến nhất tại Việt Nam, có nhiều người ủng hộ đối với hành động của Putin, và đổ lỗi cho Ukraina vì đã chọc phá tổ ong vò vẽ, cũng như những lời chỉ trích Nga trên cơ sở nhân đạo và so sánh mối quan hệ Ukraina-Nga với mối quan hệ của Việt Nam với Trung Quốc. Những khác biệt này có thể xuất phát từ việc Việt Nam kiểm duyệt một phần mạng internet và khả năng tiếp cận khác biệt với các nguồn tin tức quốc tế. Ví dụ, trang tiếng Việt của Sputnik có liên kết với Nga thì có thể truy cập được ở Việt Nam, trong khi BBC tiếng Việt thì không.

Các ý kiến ​​ủng hộ chế độ thì bảo vệ lập trường của nhà nước với chính sách “ngoại giao cây tre” trước những lời kêu gọi chỉ trích Nga và đứng về phía Ukraina. Những ý kiến ​​này đan xen với những ý kiến ​​ủng hộ Putin, lấy cảm hứng từ hoài niệm hữu nghị Xô-Việt, còn chủ nghĩa hiện thực thô thiển thì khen ngợi hành động của Putin là vì “lợi ích quốc gia”. Các phản hồi phổ biến nhất là từ các trang báo lá cải thường xuyên chế nhạo Tổng thống “diễn viên hài” của Ukraina, ca ngợi cá tính mạnh mẽ của Putin, đồng thời phóng đại sự thiếu hiểu biết và cẩu thả của phương Tây.

Những ý kiến ​​này dù sao cũng vấp phải những lời đáp trả lan truyền mạnh không kém với việc chỉ trích các “fan cuồng Putin”. Những câu trả lời này nhấn mạnh sự tàn bạo của Putin, thể hiện tình đoàn kết với Ukraina, chê bai sự vô nhân đạo và phi pháp của cuộc xung đột này, đồng thời chỉ trích sự hiểu biết chính trị nông cạn của những người ngưỡng mộ Putin ở Việt Nam. Không giống như đặc điểm chủ nghĩa cảm xúc và dân túy của nhóm ý kiến ​​trước, những ý kiến ​​này thường được các cá nhân hiểu biết về chính trị, thanh niên có học và các nghệ sĩ có khả năng tiếp xúc nhiều hơn với tin tức và thông tin quốc tế đưa ra.

Một điều đã hợp nhất những ý kiến ​​công khai này và nhà nước, đó là ý tưởng về “độc lập”, một khái niệm sống động nhưng cởi mở trong tâm thức người Việt Nam. Những người chỉ trích cuộc chiến gắn khái niệm này với nguyên tắc không can thiệp công việc nội bộ và tôn trọng chủ quyền của các nước ASEAN, và tiền lệ mà khối này đặt ra cho sự xâm lược của Trung Quốc, trong khi những người ủng hộ cuộc chiến đề cập đến nguyên tắc “bốn không” của Việt Nam, “lợi ích quốc gia”, “ngoại giao cây tre” và thói đạo đức giả của người Mỹ. Những luận điểm này ngày càng căng thẳng khi cuộc xung đột ngày càng bùng phát, với mỗi tuyên bố mới của nhà nước Việt Nam đều được những người ủng hộ cuộc chiến cũng như những người phản đối cuộc chiến chia sẻ và diễn giải lại.

Thủ tướng Việt Nam đương nhiệm Phạm Minh Chính, phát biểu trong Hội nghị Ngoại giao lần thứ 31 của Việt Nam vào năm ngoái, đã tóm tắt cách tiếp cận ngoại giao hiện tại của đất nước này như sau: “Chúng tôi không chọn bên, mà chọn chính nghĩa của thời đại chúng tôi.” Tuy nhiên, khi cộng đồng quốc tế ủng hộ Ukraina nhiều hơn, Việt Nam có thể phải vật lộn nhiều hơn nữa để tìm ra bản chất chính xác của cái gọi là “chính nghĩa” của mình. Tính trung lập của Việt Nam, mặc dù có thể là như vậy, đang bị thử thách khi người dân và các nước láng giềng của họ suy nghĩ về tác động ăn mòn của các hành động quân sự của Nga đối với các nguyên tắc chủ quyền và luật pháp quốc tế mà được Việt Nam tôn vinh từ rất lâu.

6 thoughts on “Giải thích các phản ứng trái chiều nhau của công chúng Việt Nam đối với cuộc khủng hoảng Nga-Ukraina

  1. ● Một người CÔNG TÂM và có hiểu biết SÂU – RỘNG thì họ sẽ khẳng định giới lãnh đạo của Nga là sai . Lãnh đạo Nga tự bịa đặt ra nhiều điều để rồi xua quân qua XÂM LƯỢC Ukraine .
    ● Còn những người không có CÔNG TÂM , A DUA , THIẾU HIỂU BIẾT v v thì cho là Nga xuất quân đi sang đánh nước Ukraine là đúng v v
    =》 QUA ĐÂY MỚI THẤY RÕ BẢN CHẤT VÀ TRÍ TUỆ CỦA. MỖI NGƯỜI !
    Vĩnh Long :23/03/2022

  2. ● Cách mà Tiên sinh nói chẳng khác gì : KẺ THẮNG THÌ LÀM VUA; KẺ THUA THÌ LÀM GIẶC vậy ! MỌI ĐIỀU TỐT ĐẸP LUÔN NẰM VỀ KẺ CHIẾN THẮNG CÒN MỌI ĐIỀU XẤU THÌ GÁN HẾT CHO KẺ BẠI TRẬN
    ● TỌA SƠN QUAN HỔ ĐẤU con nào chết mang về nấu cao 《 NẾU CẢ HAI CÙNG CHẾT THÌ THẬT LÀ TUYỆT VỜI ! 》
    Vĩnh Long : 26/ 03/ 2022

  3. Putin ăn ở thế nào mà các đồng chí cũ nằng nặc muốn quay sang phương Tây?
    Làm quái gì có nguyên thủ nước văn minh nào trơ trẽn sửa hiến pháp để cầm quyền đến 22 năm? Hoặc là bầu cử gian dối, hoặc dân Nga mù loà. Cấm vận kinh tế 10 năm thì nước Nga lại xơ xác như những năm 1990 thôi.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s