Tập Cận Bình đối mặt với quyết định định mệnh về Ukraina

 Cù Tuấn dịch từ Financial Times.

Ngay trước khi Nga xâm lược Ukraina, Vladimir Putin đã gặp Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Ngay sau đó, hai nước đã công bố quan hệ đối tác “không giới hạn”.

Việc có thực sự không có giới hạn nào đối với quan hệ đối tác Trung – Nga có thể trở nên rõ ràng hơn trong những ngày tới hay không, sau các thông tin cho rằng Matxcơva đã yêu cầu Bắc Kinh viện trợ quân sự. Nếu ông Tập chấp nhận yêu cầu đó, trên thực tế, Trung Quốc sẽ bước vào một cuộc chiến ủy nhiệm với Mỹ và các quốc gia Nato đang hậu thuẫn cho Ukraina. Quyết định đó có thể đánh dấu dấu chấm hết cho hệ thống kinh tế toàn cầu hóa đã thúc đẩy sự trỗi dậy phi thường của Trung Quốc trong 40 năm qua.

Nga và Trung Quốc có chung mối quan hệ thù địch sâu sắc với sức mạnh toàn cầu của Mỹ. Nhưng họ đã cạnh tranh với Mỹ theo những cách tiếp cận rất khác nhau. Trung Quốc có đủ khả năng để chơi một “cuộc chơi dài hơi”, dựa vào sức mạnh kinh tế của mình để thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu. Nhưng Nga, với một vị thế kinh tế yếu hơn, đã đánh cược vào việc dùng sức mạnh quân sự ở Ukraina.

Ván bài đánh cược của Putin hiện đang đe dọa cuộc chơi dài hơi của Bắc Kinh. Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc có thể đã lường trước được sự rạn nứt cuối cùng trong quan hệ với Mỹ, nhưng vì có Nga, bây giờ họ phải đối đầu với phương Tây với một thời gian biểu được đẩy nhanh hơn rất nhiều.

Nếu Trung Quốc giúp Nga lách qua các lệnh trừng phạt của phương Tây, nước này có khả năng bị nhắm mục tiêu bằng các lệnh trừng phạt thứ cấp – điều mà Jake Sullivan, cố vấn an ninh quốc gia Hoa Kỳ, sẽ nói với Dương Khiết Trì của Trung Quốc khi họ gặp nhau trong tuần này. Việc Trung Quốc cung cấp vũ khí cho quân đội Nga sẽ thúc đẩy các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Trung Quốc, tẩy chay sản phẩm tiêu dùng và các công ty sẽ rút khỏi nước này.

Một cuộc chiến nhanh gọn với thắng lợi của Nga sẽ là phù hợp với Trung Quốc. Tuyên bố được yêu thích của Bắc Kinh về việc sức mạnh của Mỹ đang trên đà lụi tàn có vẻ sẽ đáng tin hơn. Sân khấu chính trị thế giới sẽ tạo điều kiện cho một cuộc tấn công của Trung Quốc vào Đài Loan.

Thay vào đó, Nga đã sa lầy. Liên minh phương Tây đã được hồi sinh, và Mỹ và các đồng minh của họ đã công bố một loạt các lệnh trừng phạt kinh tế mới mà có vẻ là rất đe dọa đối với Bắc Kinh.

Trung Quốc hiện đang phải tiêu hóa thông tin rằng, do hậu quả của các lệnh trừng phạt của phương Tây, Nga đã mất khả năng tiếp cận hầu hết các nguồn dự trữ ngoại hối của mình. Như nhà kinh tế Barry Eichengreen chỉ ra, một trong những lý do chính khiến các quốc gia nắm giữ dự trữ ngoại hối là “như một cái kho chiến tranh dự trữ để dùng đến trong một cuộc xung đột địa chính trị”. Nhưng Trung Quốc, quốc gia có dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới, vừa phát hiện ra rằng họ có thể mất quyền tiếp cận kho chiến tranh dự trữ của mình trong một sớm một chiều.

Trung Quốc gần như không thể tự cung tự cấp được năng lượng hoặc lương thực. Trong nhiều thập kỷ, nước này đã lo lắng về “Thế tiến thoái lưỡng nan ở Malacca” – mối đe dọa mà hải quân Mỹ có thể phong tỏa Trung Quốc bằng cách cắt đứt các tuyến vận tải biển quan trọng. Các khoản đầu tư khổng lồ của Trung Quốc vào hải quân của nước này một phần là nhằm ngăn chặn khả năng đó. Tuy nhiên, giờ đây, Bắc Kinh phải tính đến khả năng bị đóng băng dự trữ ngoại hối của mình, cùng với các lệnh trừng phạt tài chính khác, mà có thể mang tính đe dọa không khác gì một cuộc phong tỏa trên biển.

Thật thất vọng cho Trung Quốc khi không có cách nào dễ dàng để thoát khỏi điều này. Giải pháp rõ ràng là quốc gia này sẽ giao dịch ngày càng nhiều bằng đồng tiền Nhân dân tệ của mình. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã né tránh việc đưa Nhân dân tệ trở thành tiền tệ có thể chuyển đổi hoàn toàn, vì lo ngại rằng điều này sẽ dẫn đến tình trạng mất ổn định của dòng vốn.

Việc EU, Anh, Thụy Sĩ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore cùng tham gia vào các lệnh trừng phạt tài chính đối với Nga đã tạo ra một mặt trận thống nhất của các nền kinh tế phát triển mà Bắc Kinh phải lo ngại. Trung Quốc đã nhiều lần tự đánh giá mình trực tiếp so với Mỹ, đánh dấu các mốc quan trọng: sức mạnh thương mại lớn nhất, nền kinh tế lớn nhất được đo bằng sức mua, lực lượng hải quân lớn nhất. Tuy nhiên, nếu bây giờ Trung Quốc phải đối đầu với không chỉ Mỹ, mà còn cả EU, Anh, Nhật Bản, Canada và Australia, thì vị thế tương đối của Trung Quốc có vẻ kém mạnh mẽ hơn nhiều.

Rõ ràng là việc cô lập Trung Quốc về mặt kinh tế sẽ khó hơn nhiều so với việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Nga – điều mà bản thân Nga cũng không cảm thấy xi nhê gì. Còn Trung Quốc đang hội nhập sâu rộng vào các chuỗi cung ứng của phương Tây. Nhiều công ty đa quốc gia phương Tây đã đặt Trung Quốc vào vị trí trung tâm trong các chiến lược kinh doanh của họ.

Vì lý do đó, ngay cả một số người Mỹ thù ghét Trung Quốc cũng đã phải chấp nhận rằng sự phụ thuộc lẫn nhau về mặt kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc là một điều hiển nhiên. Nhưng một cuộc khủng hoảng toàn cầu khiến người ta phải kiểm tra lại những giả định cơ bản. Ý tưởng về việc cắt đứt nền kinh tế của Trung Quốc ra khỏi phương Tây, một điều từng không thể tưởng tượng được, đang bắt đầu có vẻ trở nên hợp lý hơn. Nó thậm chí có thể hấp dẫn số lượng ngày càng tăng của những người theo chủ nghĩa dân tộc kinh tế ở phương Tây, những người đang coi toàn cầu hóa là một sai lầm tai hại.

Các tính toán quân sự của Trung Quốc cũng đột nhiên trở nên phức tạp hơn. Nếu quân đội Nga giàu kinh nghiệm không thể dễ dàng chiếm ưu thế trong một cuộc xâm lược trên bộ vào Ukraina, thì làm sao Trung Quốc có thể thực hiện cuộc xâm lược bằng đường biển, vốn phức tạp hơn nhiều, vào Đài Loan? Kinh nghiệm của Ukraina cho thấy rằng người Đài Loan sẽ chống trả và Trung Quốc sẽ phải chấp nhận thương vong nặng nề – một khi phương Tây đổ viện trợ quân sự cho Đài Loan. Và trong khi Tổng thống Mỹ Joe Biden đã nhiều lần không đồng ý việc chiến đấu vì Ukraina, ông đã gợi ý rằng Mỹ sẽ bảo vệ Đài Loan.

Người ta thường cho rằng Trung Quốc sẽ là đối tác cao cấp trong quan hệ đối tác “không có giới hạn” với Nga nhưng quyết định của ông Tập Cận Bình hợp tác với Putin hiện nay có vẻ là một tính toán sai lầm. Thật khó để chơi một cuộc chơi dài hơi nếu bạn chơi cặp với một con bạc liều lĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s