The Anarchy (thời kỳ hỗn mang) : chiến tranh và hỗn loạn ở Anh Quốc thời trung cổ

The Assembly at Windsor, 1126, illustration from 'Hutchinson's Story of the British Nation', c.1923 (litho)

Jason Ho/ ncls group

Tình trạng “hỗn mang” (Anarchy). Bản thân từ này đã đủ để vẽ nên bức tranh về sự rối loạn và vô pháp, bức tranh về một thế giới mà trong đó không tồn tại một luật lệ nào cả. Một thế giới bên bờ sụp đổ, giống như một tòa nhà mà không có phần móng. Nhưng điều gì sẽ diễn ra nếu hỗn loạn thực sự xảy ra ở mức độ cao? Ví dụ như, một quốc gia hùng mạnh thời Trung Cổ bị vướng vào tình trạng vô luật pháp mà không thể ngăn chặn được. Hôm nay, chúng ta sẽ bước vào những trang sử thú vị của Anh Quốc, quay ngược lại năm 1130 Công Nguyên, vào thời điểm được biết đến như là “The Anarchy” (Thời Đại Hỗn Mang). Kỷ nguyên Hỗn Mang bắt đầu từ một cuộc nội chiến giành vương vị kinh điển, một cuộc xung đột đã để lại một quốc gia không người cai trị và do đó đắm chìm vào tình trạng hỗn loạn không có luật pháp và trật tự nào. Thời đại Hỗn Mang chỉ có chiến tranh, chết chóc và hỗn loạn khắp mọi nơi.

TỪ CHINH PHỤC ĐẾN HỖN LOẠN: KHỞI THỦY CỦA THỜI ĐẠI HỖN MANG

William Kẻ Chinh Phục chắc chắn là cái tên đáng nhớ nhất trong trang sử thế giới, đặc biệt là đối với người dân nước Anh. Kẻ kế thừa huyền thoại của chiến binh Viking Rollo trở thành một trong những Công tước vùng Normandy hùng mạnh và nổi bật nhất trong những năm đầu thập niên 1000 Công Nguyên. Khi các Công tước vùng Normandy ở Pháp tranh giành quyền lực và tầm ảnh hưởng, thì bên kia kênh đào, người Anglo-Saxon hiện ra như một mục tiêu hấp dẫn và giàu có, cho những ai có thể ăn tươi nuốt sống. Lợi dụng cuộc xung đột giành quyền thừa kế sau cái chết của vua Anh là Edward Người Sám Hối (Edward the Confessor), William Kẻ Chinh Phục mở một cuộc xâm lược quy mô lớn với mục tiêu là khuất phục hoàn toàn nước Anh. Sau khi chinh phục thành công nước Anh, lịch sử nước này mở ra một chương mới với những người cai trị trên ngai vàng là hậu duệ của William.

Câu chuyện về Thời Đại Hỗn Mang là một giai đoạn kinh hoàng trong lịch sử nước Anh bắt đầu không lâu sau khi William và các hậu duệ ngồi trên ngai vàng. Khởi nguồn của cuộc nội chiến hỗn loạn này liên quan trực tiếp đến người con trai thứ tư của William Kẻ Chinh Phục: Vua Henry I. Henry chỉ có duy nhất một người con nối dõi là William Adelin. Vua Henry I cũng có một người con gái là Matilda, người mà ông cố gắng đặt lên ngai nhưng không thành công. Dù thế nào thì con trai ông cũng là người kế vị, và ngai vàng nước Anh vẫn được đảm bảo nhưng rồi tai họa ập đến.

William Adelin đang trên đường từ Pháp sang Anh trên một con tàu lớn thì nó bị đắm. Adelin đã cho phép thủy thủ đoàn của mình say xỉn trên tàu và đó là một lỗi chí mạng. Con tàu bị đâm vào đá và nhanh chóng chìm xuống. William Adelin, người thừa kế ngai vàng nước Anh, cùng với nhiều quý tộc khác, chìm dưới làn nước lạnh giá của Kênh đào Anh (nằm trên eo biển Manche). Toàn bộ thủy thủ đoàn 300 người, chỉ có duy nhất tên đầu bếp còn sống. Với cái chết của Adelin, quyền thừa kế nước Anh được đặt vào một mối nguy hiểm cực lớn.

Mọi thứ đều chỉ ra rằng một sự kế thừa hỗn loạn đã ảnh hưởng đến ngai vàng của người Anh nhiều thế hệ trước. Ít nhất là 6 thập niên trước cái chết của Adelin, không có sự kế thừa nào là rõ ràng, chỉ có một loạt các cuộc xung đột phức tạp. Con gái của Henry, Matilda, không có cửa ngồi trên ngai vàng trong mắt các quý tộc vùng Normandy do: Quyền con trưởng của nam giới vẫn còn phổ biến trong các triều đại thời Trung Cổ của châu Âu, và quyền thừa kế của nữ giới về cơ bản là không tồn tại.

Phần quan trọng tiếp theo của câu chuyện này nằm trong các cuộc hôn nhân của Matilda. Người chồng đầu tiên của bà là Hoàng đế Đế quốc La Mã Thần Thánh, Henry V. Từ cuộc hôn nhân này mà bà có tước vị Nữ hoàng. Hoàng đế Henry V chết năm 1025, và chỉ 3 năm tiếp theo, bà tái hôn. Cuộc hôn nhân thứ hai với Bá tước hùng mạnh của nước Pháp, Geoffrey V Tuấn Tú (Geoffrey V the Handsome), Bá tước vùng Anjou, Touraine và Maine, còn gọi là Geoffrey Plantagenet. Cuộc hôn nhân này ngay từ đầu đã không được ủng hộ do người thừa kế ngai vàng nước Anh phần lớn là người Norman. Geoffrey V là người Angevin, đến từ Anjou, là kẻ thù truyền kiếp của người Norman.

MỘT NGAI VÀNG TRỐNG NGHĨA LÀ MỘT CUỘC CHIẾN GIÀNH QUYỀN KIỂM SOÁT VÀ QUYỀN LỰC TỐI CAO

Trong khi đó ở Anh, do tuổi tác của Vua Henry I và tình trạng không người nối dõi của mình, nên ông đấu tranh để giành được sự ủng hộ cho con gái trong số các cận thần. Geoffrey và Matilda là một cặp đôi quyền lực. Vị Bá tước luôn muốn vùng Normandy cho riêng mình và hi vọng vợ mình bảo vệ thành công ngài vàng nước Anh. Geoffrey và Matilda tin rằng họ có được sự ủng hộ khắp mọi nơi. Điều này gây ra sự chia rẽ giữa Vua Henry, Geoffrey và Matilda.

Vào năm 1135, Henry I chết bất ngờ ở Pháp, bỏ rơi ngai vàng nước Anh. Nhưng ai sẽ ngồi lên? Trò chơi Vương quyền bắt đầu. Đầu tiên người được nhắm đến là cháu trai của nhà vua, Bá tước Stephen xứ Blois. Ông nhận được sự ủng hộ từ anh trai là Henry xứ Blois, Giám mục vùng Winchester, người giàu thứ nhì nước Anh.

Ngay từ khi bắt đầu ngồi lên ngai, Vua Stephen luôn phải đối mặt với vô số thử thách khó khăn. Ở phía Bắc, ông đối mặt với một cuộc xâm lược mới. David I, Vua của Scotland, cậu của Matilda, quyết định xâm lược nước Anh khi hay tin Henry qua đời. Ông nhanh chóng chiếm được một số thành trì dọc phía Bắc nước Anh, như Carlisle ở Cumbria, Newcastle và một vài nơi khác. Trước đó, người Scotland đã định cư ở Cumberland và coi đó như là quê hương của họ. Cuộc xâm lược ngắn ngủi này đã kịp thời được Stephen xử lý mà không gây máu đổ. 2 bên quyết định, người Scotland sẽ chỉ giữ lại vùng Carlisle và con trai của David sẽ có được một số tài sản ở nước Anh.

HỖN LOẠN VÀ NỔI DẬY KHẮP MỌI NƠI

Không lâu sau, người xứ Wales cũng động binh. Năm 1136, họ chiến thắng trong Trận Llwchwr, và ngọn lửa chiến tranh dần dần lan tỏa từ miền Nam đến trung du xứ Wales. 2 hoàng tử nổi bật nhất của xứ Wales là Owain Gwynedd và Gruffydd ap Rhys, đã giành được nhiều lãnh thổ đáng kể. Stephen cố gắng đáp trả bằng quân sự nhưng không thành công. Năm 1137, ông từ bỏ việc đối đầu với người xứ Wales và tập trung vào giải quyết 2 cuộc nổi dậy ở Miền Nam nước Anh.

Nhưng bên kia kênh đào, mọi rắc rối khác lại xảy ra. Chồng của Matilda, Geoffrey V xứ Anjou, xâm lược vùng Normandy. Stephen hầu như không thể nào quản lý nổi cuộc xâm lược nên quyết định ký thỏa thuận với Geoffrey. Theo đó, Stephen sẽ cống nạp hàng năm cho Geoffrey để đổi lấy hòa bình.

Tất cả mọi cuộc xung đột lớn nhỏ đều bắt đầu từ năm đầu tiên của triều đại Stephen, năm đầu tiên của Thời Đại Hỗn Mang. Ngay cả khi ông cho hòa hoãn với Scotland, ông vẫn mất đi xứ Wales, và ngân khố bắt đầu cạn kiệt dần. Đến năm 1138, ngân khố của ông rơi vào khủng hoảng. Cùng năm đó, Thời Đại Hỗn Mang cuối cùng đã đến khi nước Anh rơi vào một cuộc nội chiến toàn diện.

Cuộc nội chiến bắt đầu khi một trong những nam tước hùng mạnh nhất xứ Anglo-Norman, Robert FitzRoy, Bá tước thứ nhất xứ Gloucester (một thành phố nằm ở Tây Nam nước Anh), bày tỏ lòng trung thành với nhà vua bằng cách ủng hộ Matilda. Bà là chị cùng cha khác mẹ với ông, khi FitzRoy còn là một đứa con ngoài giá thú của Vua Henry I. Sau đó xảy ra nổi loạn quân sự, nhanh chóng lan đi khắp nơi từ xứ Kent cho đến miền Nam nước Anh. Và kẻ thù của Stephen từ bên ngoài cũng nhanh chóng tham gia: Geoffrey xứ Anjou xâm lược vùng Normandy lần nữa, và David xứ Scotland xâm chiếm miền Bắc nước Anh.

Nhưng Stephen đã đáp lại mối đe dọa mới này với nhiều thành công. Ông đã khéo léo chỉ huy một chiến dịch quân sự mang tính quyết định, đánh bại người Scotland, và chiếm lại các thành trì quan trọng ở Anh. Nhưng khi nhà vua tập trung cho nước Anh, thì vùng Normandy phần lớn vuột khỏi tầm ảnh hưởng của ông, với việc Geoffrey và Matilda đang chuẩn bị lực lượng cho trận chiến không thể tránh khỏi chống lại nước Anh. Cuộc xâm lược cuối cùng cũng bắt đầu vào năm 1139 khi các lực lượng dưới sự dẫn dắt của Baldwin de Redvers, Bá tước thứ nhứt của xứ Devon, băng qua Kênh đào Anh. Ngay sau đó, Matilda cùng với Robert xứ Gloucester cũng đến. Stephen tức tốc hành quan đến và bao vây lâu đài mà Matilda đang ngự làm bà vô cùng bất ngờ. Sau một hiệp ước đình chiến, bà liền hội họp với Robert ở phía Tây Nam nước Anh.

SỰ LEO THANG BẠO LỰC CỦA CHIẾN TRANH THỜI TRUNG CỔ

Trong suốt quá trình kèn cựa lẫn nhau, không bên nào chịu nhường bên nào. Phương pháp chiến tranh vào thời điểm đó đang phát triển, khi cuộc chinh phục của người Norman vài thập kỷ trước đã đưa ra các chiến lược và công nghệ chiến tranh mới. Do đó, xung đột chủ yếu tập trung vào chiến tranh tiêu hao, bao gồm các cuộc bao vây kéo dài, giao tranh, và cướp bóc. Người Norman du nhập các lâu đài vào nước Anh và ngay sau đó các thành trì bằng gỗ kiểu “mote – bailey” thông thường đã được chuyển đổi thành các trang viên kiên cố bằng đá, tháp canh và lâu đài. Kết quả là, có ít trận đánh hơn nhưng khi giao tranh thì ác liệt và quyết liệt hơn. Một trận đánh cụ thể có ảnh hưởng to lớn đến cuộc nội chiến là Trận Lincoln.

Vào năm 1141, khi đang bao vây Lâu đài Lincoln, Vua Stephen bị Robert xứ Gloucester và đồng minh là Ranulf xứ Chester tấn công bất ngờ. Stephen cố mở vòng vây để tháo chạy nhưng không thành, do cuộc xung đột nhanh chóng trở thành một trận chiến toàn diện, Stephen bị bắt. Kết quả dẫn đến cục diện xoay chuyển. Matilda giờ đây chỉ còn cách ngai vàng một bước chân, và tất nhiên
Stephen hoàn toàn mất quyền kiểm soát Anh Quốc.

Những biến cố dồn dập liên tiếp xảy ra, dẫn đến việc Stephen gặp phải một may mắn nhất đời mình. Robert xứ Gloucester cũng đồng thời bị bắt khi hành quân ở Winchester, thế là cả 2 phe đều mất đi người lãnh đạo. Cuối cùng, cả 2 bên chấp nhận trao đổi tù binh và Stephen lẫn Robert đều được tự do trở lại.

PLANTAGENET ĐẾN NGAI VÀNG

Sau Trận chiến Lincoln, cuộc nội chiến vẫn tiếp tục. Không bên nào chiếm được lợi thế, và nước Anh dần rơi vào hỗn loạn. Các nam tước nổi loạn gây dựng quyền lực, đặc biệt là ở phía Bắc nước Anh trong khi cả đất nước rơi vào dầu sôi lửa bỏng bởi nạn cướp bóc tàn khốc khiến đất đai khô hạn. Đó là tình trạng vô chính phủ thực sự theo mọi nghĩa của từ này, và vào năm 1150 Công Nguyên, tất cả các bên liên quan đều tìm kiếm một giải pháp để chấm dứt xung đột càng sớm càng tốt. Điều này vô vọng vì tới năm 1153, nước Anh lại chịu thêm một cuộc xâm lược nữa, lần này là do con trai của Nữ hoàng Matilda, Henry FitzEmpress, còn được gọi là Henry Curtmantle, hay Henry Plantagenet.

Khi Henry Plantagenet xâm lược nước Anh, ông mở nhiều chiến dịch quân sự khắp vương quốc, nhưng lại sớm tham gia đàm phán hòa bình với Vua Stephen. Và dựa theo Hiệp định Wallington được ký kết thì Henry FitzEmpress được công nhận là người thừa kế của Stephen. Hiệu quả của Hiệp định này đã không kết thúc cuộc nội chiến hoặc dẫn đến một nền hòa bình rộng lớn hơn trên khắp đất nước. Vị trí của Henry không có cách nào đảm bảo vì Stephen vẫn còn có thể sống thêm nhiều năm nữa. Nhưng vào năm tiếp theo, năm 1154, Stephen chết bất ngờ vì ung thư dạ dày. Henry Plantagenet thừa kế ngai vàng, lấy hiệu là Henry II, trở thành vị vua Anh của Đế quốc Angevin, vị vua đầu tiên của gia tộc Plantagenet. Henry, với tư cách là một vị vua, đã bắt đầu một quá trình khôi phục lâu dài, trong đó ông cố gắng giành lại các lãnh thổ đã mất và mở rộng biên giới của vương quốc. Sự thăng hoa của ông đã chấm dứt giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử nước Anh được nhiều người biết đến như là “The Anarchy” (Thời Đại Hỗn Mang).

KHI TRANH GIÀNH QUYỀN LỰC XẢY RA, HỖN LOẠN LÀ TẤT YẾU

Nhiều thứ đã mất khi ngai vàng của một vương quốc rộng lớn bị bỏ trống. Vị trí hấp dẫn này có thể mang lại điều tồi tệ nhất cho bất kỳ người đàn ông và phụ nữ nào khi muốn ngồi lên ngai. Mưu đồ và sự phản bội nhanh chóng nổi lên khỏi mặt nước và nhiều mạng người bị đe dọa. Dưới thời các lãnh chúa thù địch, các nam tước nổi loạn, cướp bóc và các cuộc nổi dậy của nông dân, một vương quốc có thể nhanh chóng đối mặt với nguy cơ bị bóng ma chiến tranh bao phủ. Và trong sự hỗn loạn, trong tình trạng vô chính phủ bừa bãi như vậy, một câu châm ngôn thực sự nổi lên: “Homo Homini Lupus Est” or “A Man is Wolf to Another Man.” (Sống giữa bầy sói thì không thể là cừu).


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s