Nhìn lại khủng hoảng Ukraine 2014 và vấn đề Crimea

2014_pro-Russian_unrest_in_Ukraine

Hoàng Quân / ncls group

Mặc dù cũng đã hơn 6 năm rồi nhưng cuộc khủng hoảng chính trị tại Ukraine còn rất nhiều điều khó hiểu và phức tạp. Nó còn làm gia tăng mâu thuẫn nhiều nước cho đến tận bây giờ. Ảnh hưởng đến cả các mối quan hệ cũng như kinh tế các nước.

Cụ thể là vùng Odessa miền Nam Ukraine. Tại sao lại là vùng này ? Bởi vì vùng này là một trong những nguyên nhân gây chia rẽ Ukraine. Thực tế Ukraine chia ra làm 2 miền: miền Tây và Trung ủng hộ việc gia nhập EU. Đối lập là miền Đông Nam và Crime lại thân Nga. Nguyên nhân là do lịch sử từ những thời xa xưa. Miền Tây Ukraine luôn nằm dưới sự quản lý của Ba Lan hoặc đế quốc Áo-Hung. Miền Nam và Crimea dưới sự quản lý của đế quốc Ottoman và miền Đông dưới sự quản lý của Nga. Miền Nam và Crimea sáp nhập vào Nga cuối thế kỷ 19 trong khi miền Tây thực sự nhập vào Ukraine sau thế chiến 2. Ở miền Tây, đa số dân chúng theo đạo Thiên Chúa Catolic nói tiếng Ukraine nặng gần với tiếng Ba Lan còn miền Nam và Đông nói tiếng Ukraine lai Nga ở nông thôn và tiếng Nga ở thành thị. Đa số dân cư ở các vùng này theo đạo Orthdox (Chính thống giáo).

Thu nhập các vùng Đông Nam cao hơn do có nhiều các cơ sở công nghiệp, kinh tế, cảng biển quan trọng. Người miền Đông Nam chủ yếu làm việc tại chỗ còn người miền Tây sang các nước Châu Âu lân cận làm việc rất nhiều. Miền Đông buôn bán nhiều với Nga, rất nhiều các mặt hàng thực phẩm, nông nghiệp, công nghiệp được xuất thẳng sang Nga. Miền Đông còn dùng nhiều khí đốt của Nga cho các ngành công nghiệp nặng như luyện kim, hóa chất. Điều người dân miền Tây muốn gia nhập EU và miền Đông Nam thân Nga cũng là điều dễ hiểu. Ngoài ra, dân 2 miền này cũng không ưa nhau. Sau cách mạng tháng 10, phía Tây thành lập nước Cộng hòa Ukraine theo Châu Âu còn phía Đông Nam thành lập nước CHXHCNXV Ukraine. Nội chiến diễn ra và kết quả là một phần miền Tây lại một lần nữa nhập vào Ba Lan. Trong chiến tranh thế giới thứ 2, tại miền Tây rất nhiều người ủng hộ quân Đức chiếm đóng và năm 1942 thì lực lượng UPA do Bandera lãnh đạo được thành lập để chống lại Hồng quân Soviet, chống luôn cả Đức và Ba Lan. Lực lượng này được sự ủng hộ khá nhiều của những người dân miền Tây. UPA tồn tại và đấu tranh đến tận những năm 1950. Hàng chục ngàn người Ba Lan cũng như Nga, Ukraine bị giết vì theo chính quyền Soviet. Chính vì vậy người vùng Đông Nam luôn gọi dân miền Tây một cách căm ghét là Banderovsi (Bọn Bandera).

Chúng ta cùng thống nhất các sự kiện sau nhé. Dưới thời Tổng thống Kuchma (1994-2004), Ukraine thì hành một chính sách ngoại giao rất khôn khéo trung hòa được cả hai bên EU, Mỹ và Nga. Quân đội Ukraine vẫn tham gia tập trận và các hoạt động quân sự như gỡ mìn ở Iraq. Ukraine vẫn nằm trong khối SNG và được Nga bán gas cho với giá ưu đãi. Cuộc cách mạng Cam đã đưa Yushenko lên làm Tổng thống. Vậy là Ukraine ngả hẳn sang EU và Mỹ, quay lưng lại với Nga. Đòn trừng phạt kinh tế của Nga làm cho Ukraine khá điêu đứng và dẫn đến bất hòa giữa 2 người đã từng là đồng minh sát cánh trong cuộc cách mạng Cam là Tổng thống Yushenko và bà Thủ tướng Timoshenko. Hiến pháp Ukraine năm 2004 cho phép Quốc hội phế truất Tổng thống và ngược lại Tổng thống được quyền giải tán Quốc hội dẫn đến Ukraine phải tiến hành trong thời gian ngắn 2 cuộc bầu cử Quốc hội để cuối cùng 2 người kia ai vẫn ngồi chỗ của người đó. Cuộc đấu tranh quyền lực đã làm cho nhân dân Ukraine chán ngán và vì vậy trong vòng 1 của cuộc bầu cử Tổng thống năm 2010, TT Yushenko chỉ được bầu với một số phiếu khiêm tốn. Vòng 2, giữa bà Timoshenko và cựu Thủ tướng dưới thời TT Kuchma là Yanukovic kết thúc với chiến thắng của cựu Thủ tướng đến từ vùng phía Đông.

Sau khi lên chức TT, chính quyền Yanukovich lập tức tìm cách cho bà Timoshenko vào tù với tội danh lợi dụng chức vụ làm thiệt hại kinh tế do việc ký kết giá gas với Nga. Trong cuộc bầu cử Quốc hội, đảng của Yanukovich thắng lớn. Sau đó họ liên minh với Đảng Cộng Sản và thế là họ chiếm đa số ghế trong Quốc hội và bắt đầu lũng đoạn Quốc Hội. Sau khi thay đổi hiến pháp năm 2012, quyền lực của Quốc Hội bị giảm đáng kể và hầu như mọi quyền lực đều tập trung vào tay Tổng Thống. Tổng Thống đã đưa người của mình vào hầu hết tất cả các ghế trong chính phủ, trong các cơ quan nhà nước, trong bộ máy quân đội, cảnh sát, tòa án, tư pháp…

Chính quyền Yanukovich là một chính quyền tham nhũng rất nặng. Các quan chức thản nhiên nhận hối lộ hay ép buộc để gây khó khăn làm cho người khác phải đút lót. Chính quyền này cũng như một đảng cướp. Dưới sự che chở của chính quyền, những kẻ có quen biết, có tiền thản nhiên cướp những tài sản mà chúng thấy có giá trị cao như đất đai, nhà máy, các khu chợ…Những sự việc này làm người dân rất phẫn nộ nhưng quyền lực nằm trong tay TT quá lớn. Việc TT Yanukovich ngừng tiến hành các quá trình tiến gần với EU mà quay sang với Nga đã làm những người dân phía Tây và Trung Ukraine tức giận nhưng những người Đông Nam cũng đồng cảm với họ. Các sinh viên Kiev bắt đầu biểu tình. Sự đàn áp dã man của cảnh sát đã dẫn đến việc người dân phẫn nộ kéo đến trung tâm ủng hộ sinh viên càng ngày càng đông. Và cuối cùng dẫn đến cuộc bạo loạn lật đổ chính quyền Yanukovich.

Đúng là người biểu tình đến từ khắp các vùng lãnh thổ Ukraine nhưng chủ yếu là đến từ miền Tây và Trung. Hàng đoàn xe bus từ miền Tây chở người đến tham gia biểu tình. Ở miền Đông và Nam thì số này rất ít. Điều này dễ dàng có thể nhận thấy trong khi các tỉnh phía Tây và Trung có hàng ngàn cho đến hàng chục ngàn người biểu tình trước các trụ sở HDND Tỉnh thì ở miền Đông Nam số lượng này chỉ là vài trăm người. Trong khi hầu hết các trụ sở bị chiếm ở miền Tây và Trung thì ở vùng Đông Nam, mọi cố gắng của một số ít người đều bị dập tắt ngay lập tức.

Lúc đầu cuộc biểu tình có tính chất ôn hòa thật nhưng bỗng từ đâu xuất hiện các nhóm theo chủ nghĩa cực đoan tham gia. Cụ thể là “Right Sector” thì đã không còn là ôn hòa nữa. Các thành viên của tổ chức này luôn khiêu khích cảnh sát từ việc ném đá, quật xích để cảnh sát tức giận dẫn đến việc gia tăng bạo lực với biểu tình. Các cuộc đánh nhau nổ ra, phía cảnh sát dùng dùi cui, lựu đạn khói và súng bắn đạn cao su. Phía người biểu tình xài gạch đá, gậy gộc và bom xăng.

Các thành viên của “Right Sector” được huấn luyện các kỹ thuật cận chiến, kỹ thuật chống cảnh sát bạo động và chiếm các trụ sở HDND tỉnh. Có thể khá dễ dàng nhận ra chúng nhờ vào các bộ quần áo rằn ri, bịt mặt và một số bọn còn đeo băng có dấu hiệu phát xít trên tay áo.

( Thật ra phát xít có nguồn gốc từ chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Vậy thì nước nào cũng có những thành phần cực đoan này. Ngay cả VN chúng ta. Chẳng qua ngày nay, dân trí mọi người đã cao, nhận thức được hiểm họa phát xít nên bọn chúng mới không có cơ hội nổi lên cướp đoạt chính quyền. Việc dập tắt hoàn toàn chủ nghĩa phát xít, phát xít cấp tiến, cực đoan là điều không thể ).

Chính vì sự lũng đoạn biểu tình của các nhóm cực đoan nên tại miền Đông Nam đã thành lập các đội tự vệ và các tuyến đường vào các tỉnh này được đặt các trạm kiểm soát của cả cảnh sát lẫn dân tự vệ để ngăn chặn sự xâm nhập của các nhóm cực đoan từ miền Tây. Người vùng Đông Nam từ việc chỉ quan sát biểu tình đã trở nên ghét biểu tình. Họ không bảo vệ chính quyền Yanukovich nhưng họ ra đường bảo vệ các trụ sở với khẩu hiệu ” Nói không với Phát xít”. Việc trỗi dậy của “Right Sector” đã đào sâu thêm cái hố ngăn cách giữa các miền.

Sau sự kiện đẫm máu ngày 20/2, Yanukovich và các đảng đối lập ký thỏa ước hòa bình với việc quay trở lại hiến pháp 2004, bầu cử TT trước thời hạn và thả hết người biểu tình bị bắt. Đổi lại phía đối lập giải tán biểu tình, trả lại các trụ sở chiếm được. Các nước Mỹ, Đức, Pháp bảo đảm an toàn cho Yanukovich và đảm bảo việc thực thi thỏa ước. Ngày 21/2, Right Sector tuyên bố đấu tranh đến cùng buộc TT phải từ chức ngay lập tức. TT Yanukovich buộc phải chạy trốn và bị Quốc Hội phế truất. Quốc hội dưới sức ép của người biểu tình đã ngay lập tức bỏ “luật ngôn ngữ” làm các vùng nói tiếng Nga tức giận dấy lên làn sóng phản đối và bạo loạn chống lại chính quyền lâm thời. Tại các vùng Đông Nam, một loạt các trụ sở HDND được Right Sector bảo vệ đã bị người biểu tình chiếm lại. Tại Crimea, dưới sự bảo vệ của các “chiến binh lạ mặt”😎. Quốc hội Crimea thành lập chính phủ mới và tuyên bố không công nhận chính phủ Kiev. Quân Nga kéo vào theo đề nghị của chính phủ Crimea. Dưới sức ép phản đối của dân các vùng Đông Nam, TT Ukraine đã không hủy “luật ngôn ngữ”. Điều này đã quá muộn. Những tổ chức thân Nga không thể dừng lại. Crimea đòi sáp nhập vào Nga và một loạt các tỉnh phía Đông liên tục biểu tình phản đối chính phủ. Lúc này, tại Kharkov và Donetsk, hàng ngàn người dân đang sôi sục đòi tiến hành trưng cầu dân ý.

Chính quyền Yanukovich đã sai lầm khi không tính đến tiếng nói của những người dân miền Tây và lần này chính quyền mới cũng đi vào vết xe đổ của chính quyền Yanukovich mà họ lật đổ. Họ đã không tính đến nguyện vọng của những người dân vùng Đông Nam. Việc Nga đưa quân vào Crimea chỉ làm người dân Ukraine ở các vùng tạm thời xích lại với nhau chống lại chiến tranh chứ không giải quyết được tận gốc sự chia rẽ. Càng ngày càng có nhiều ý kiến của các nhà hoạt động chính trị về việc tiến hành công khai một cuộc trưng cầu dân ý về việc gia nhập EU hay quay lại với Nga. Bên nào được nhiều người ủng hộ hơn thì mới tiến hành.

Sự làm ngơ của chính quyền mới cũng làm cho những người dân miền Đông căm phẫn. Khi các phần tử nổi loạn tấn công cảnh sát, chiếm các trụ sở HDND Tỉnh thì ở miền Tây họ lại được trả tự do và không bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong khi những người miền Đông làm việc đó là bị bắt, bị khởi tố ngay.

Việc chia sẻ quyền lực tại các tỉnh càng làm dấy lên lo ngại của dân miền Đông Nam về việc chủ nghĩa dân tộc lên ngôi. Người của Đảng “Tự do” mà người lãnh đạo Tyahnybok (http://en.wikipedia.org/wiki/Oleh_Tyahnybok) với những tuyên bố sặc mùi kỳ thị từ chỗ chỉ có 37 ghế trong Quốc hội hiện đã nắm chức Tỉnh trưởng một loạt các vùng. Tại phía Đông, các Đảng cầm quyền buộc phải để cho các nhà tài phiệt nắm giữ.

Chuyển qua vấn đề nóng bỏng nhất là Crimea. Ý kiến cá nhân của tôi là phản đối Nga tráo trở can thiệp vào Crimea.

Mặt khác, nếu nhìn dưới con mắt của người Crimea thì họ có lý do để đòi tách hoặc ít ra là đòi quy chế tự trị theo kiểu 1 nước 2 chế độ.

Lý do đầu tiên họ lo ngại là những tổ chức cực đoan kéo xuống Crimea. Khi Liên Xô mới tan rã, tại Crimea cũng có phong trào muốn sáp nhập vào Nga và cuối cùng đã có một thỏa hiệp về việc cho Crimea hưởng quy chế là nước cộng hòa tự trị. Năm 1992, những kẻ cực đoan đã kéo khoảng 400 tên đi tàu xuống Crimea với cuộc hành quân được gọi là “chuyến tàu hữu nghị”. Chuyến tàu bị dừng không đến được Crimea nhưng bọn UNA-UNCO đã đến được bằng đường bộ. Bọn chúng có dự định tấn công khu lều trại của những người ủng hộ Nga bằng bom xăng. Lần này Right Sector cũng đe dọa sẽ kéo quân đến Crimea như năm 1992 

Lý do thứ 2, về lịch sử, Crimea vốn thuộc Nga. Năm 1954 đã được vị Tổng bí thư Nikita Khruchev cắt nhập vào Ukraine. Tại Crimea có 58% là người Nga, 24% là người Ukraine, 12% là người Tatar sinh sống và 97% dân Crimea nói tiếng Nga, 77% coi tiếng Nga là tiếng mẹ đẻ. Họ sống hoàn toàn theo phong tục Nga và trong 1 số lĩnh vực như tòa án, tư pháp bị buộc phải dùng ngôn ngữ quốc gia là tiếng Ukraine. Mặc dù là vùng tự trị nhưng người Crimea luôn bị chính phủ Ukraine chỉ định những người lãnh đạo nước cộng hòa là những người không phải dân Crimea. Chính vì vậy lần này Quốc hội đã tiến hành bầu ra một Thủ tướng mới vốn đã sống tại Crimea từ đầu những năm 1990.

Về việc Nga can thiệp thì Nga đã hành xử như một nước lớn. Với chiêu bài bảo vệ những người mang quốc tịch Nga, Quốc hội Nga cho phép quân đội Nga can thiệp vào bất kỳ một nước nào. Điều này, các nước lên án Nga như Mỹ, Pháp, Anh cũng tự cho mình cái quyền can thiệp quân sự vào nước khác như: Serbia, Iraq, Libya 😎

Về mặt quân sự, khả năng quân đội Ukraine chống lại được quân Nga là con số 0. Với 90% các căn cứ quân sự bị vây chặt. Hạm đội không sử dụng được. Căn cứ không quân thì bị chiếm.

Chính phủ Ukraine một mặt cho quân đội sẵn sàng chiến đấu. Một mặt kiềm chế không khiêu khích, dùng ngoại giao thông qua các nước bảo trợ theo hiệp ước Budapes ép Nga tuân thủ đảm bảo an ninh và toàn vẹn lãnh thổ cho Ukraine. Ngoài ra Ukraine cũng thử đàm phán trực tiếp với Nga để tìm ra giải pháp về Crimea nhưng Nga đã không công nhận tính hợp pháp của tổng thống và chính phủ Ukraine. Thậm chí không quan hệ ngoại giao với chính phủ mới này.


 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s