Nghiên Cứu Lịch Sử

Ảnh: Một thợ mỏ người Romania giơ gậy đe doạ về phía nhiếp ảnh gia trong khi kéo đầu nạn nhân trong sự can thiệp tàn bạo của những người thợ mỏ từ Thung lũng Jiului tại Quảng trường Đại học, ở Bucharest, ngày 14/6/1990.

Long Phan

Cựu tổng thống Romania Ion Iliescu đã bị thẩm vấn hôm thứ Sáu tại nhà riêng ở Bucharest về “Vụ Mineriada”, một sự kiện quan trọng trong lịch sử Romania. Vụ án này bắt đầu từ đầu những năm 1990, khi các cuộc biểu tình rầm rộ chống lại chính quyền mới được thành lập sau Cách mạng tháng 12/1989 lật đổ nhà độc tài Nicolae Ceausescu đã bị đàn áp dã man. Các công tố viên đã thông báo cho Iliescu về bản cáo trạng. Ông đã được phỏng vấn tại nhà theo yêu cầu của mình vì ông không thể đi vì ông đã 94 tuổi. Một số hiến binh đã có mặt. Luật sư của Iliescu, Adrian Georgescu, hôm thứ Sáu cho biết cựu tổng thống không đưa ra tuyên bố nào mà chỉ được thông báo về tình trạng của ông. Trước đó ông đã không nhận tội.

Văn phòng Tổng công tố hôm thứ Năm thông báo rằng họ đang tiếp tục điều tra “vụ Mineriada”, cũng liên quan đến cựu Thủ tướng Petre Roman, phó Thủ tướng Gelu Voican Voiculescu, cố vấn của Thủ tướng Adrian Sarbu, cựu giám đốc tình báo Virgil Magureanu, tướng Vasile Dobrinoiu (cựu chỉ huy Trường Sĩ quan Quân sự Cấp cao của Bộ Nội vụ), tướng Peter Petre (cựu chỉ huy Đơn vị quân đội 0575 Magurele) và lãnh đạo các thợ mỏ ở Lưu vực thung lũng Jiului, Miron Cozma. Từ các bằng chứng, có vẻ như vào tháng 6/1990, họ đã đưa ra chính sách đàn áp khắc nghiệt đối với những người biểu tình ở Bucharest, khiến 4 người thiệt mạng, 2 người bị hãm hi.ếp, 1.388 bị thương và 1.250 người đã bị tước bỏ quyền tự do cơ bản vì lý do chính trị.

Vào ngày 20/5/1990, năm tháng sau khi chế độ độc tài của Nicolae Ceauşescu sụp đổ, cựu bộ trưởng của ông vào những năm 1970, Ion Iliescu, được coi là lãnh đạo của Cách mạng, đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống tự do đầu tiên với khoảng 85% phiếu bầu. Đảng của ông, một sự kết hợp không đồng nhất giữa những nhà cách mạng chân chính và những người cộng sản, đã giành được 2/3 số ghế trong Quốc hội. Quảng trường Đại học, nơi sinh viên chiếm đóng từ tháng 4 và được tuyên bố là “khu vực không có chủ nghĩa cộng sản”, đã trống rỗng vì những người biểu tình đã chấp nhận phán quyết của các thùng phiếu. Chỉ có vài chục người biểu tình tuyệt thực vẫn ở đó, như thể không thể tiếp tục cuộc sống bên ngoài Quảng trường.

Các cuộc biểu tình ở Quảng trường Đại học Bucharest từ ngày 22/4/1990 đến ngày 13/6/1990 nhằm chống lại chính quyền mới thành lập. Người biểu tình yêu cầu thay thế các quan chức thời Cộng sản, đề bạt những người chưa có quá khứ trong đảng, thành lập một đài truyền hình tự do và quyền dân chủ. Sáng ngày 13/6/1990, hơn hai trăm người đã bị bắt đưa về Đơn vị 0575 Magurele của Bộ Nội vụ, giam giữ đến chiều cùng ngày mới được thả sau một cuộc điều tra ngắn gọn. Những người bị bắt bị tạm giữ trong điều kiện hoàn toàn không phù hợp, trong nhà để xe, cả nam và nữ, trẻ vị thành niên và người già. Những người này thường xuyên bị quân đội canh gác, không được phép liên lạc với người thân hoặc bất kỳ ai khác từ bên ngoài và không được chăm sóc y tế đầy đủ, bị đe doạ (bao gồm tái hiện hành quyết tập thể hoặc thả khí độc vào nơi giam giữ). Cùng lúc đó, trụ sở của Viện Kiến trúc và Đại học Bucharest bị đột kích mạnh mẽ, một số văn phòng bị khám xét và những người bên trong phải sơ tán do có hành vi bạo lực. Cảnh sát được điều đến vào đêm 13/6. Ngày nay vẫn chưa rõ liệu những người ngày hôm sau phản ứng bằng cách đánh nhau trên đường phố với cảnh sát và chiếm giữ trụ sở của Bộ Nội vụ và Đài Truyền hình có thực sự có mối liên hệ nào với Quảng trường hay không.

Iliescu và đoàn tùy tùng của ông đã gọi họ là “quân lê dương” (cực hữu trong thời kỳ giữa các cuộc chiến) và mặc dù quân đội đã lập lại trật tự, họ vẫn kêu gọi người dân cứu “nền dân chủ đang gặp nguy hiểm”. Những người thợ mỏ từ Thung lũng Jiului (10.000 thợ mỏ và công nhân từ một số khu vực của đất nước) đã đáp lại lời kêu gọi của họ. Chỉ trong hai ngày 14 và 15/6, họ đã nắm quyền kiểm soát Thủ đô, nơi họ thay thế mọi cơ quan pháp luật. Trường đại học bị phá hoại và trụ sở của các đảng đối lập cũng như các tờ báo độc lập đã hoàn thiện bức tranh về cuộc xâm lược của thợ mỏ, điều này đã làm hoen ố hình ảnh một đất nước hầu như chưa khôi phục được uy tín quốc tế sau Cách mạng 1989. Các công tố viên cho rằng, Petre, Gelu-Vican, Magureanu Virgil và những người khác từ ban lãnh đạo Mặt trận Cứu quốc đã phát động một cuộc tấn công chống lại những người biểu tình là sinh viên, trí thức và những người khác bị tấn công chỉ vì họ ủng hộ các giá trị phương Tây.