Hoạt động Khoa học Xã hội Nhân văn trong bối cảnh 4.0 – Nhân “mở” Wikipedie và Baidupedie

aa

Lê Thời Tân

 Hoạt động khoa học tự nhiên có thể vẫn diễn ra trong điều kiện chiến tranh nhưng hoạt động khoa học nhân văn cần hòa bình và dân chủ. Chúng ta tin tưởng cuộc cách mạnh 4.0 gây dựng một hạ tầng cơ sở dữ liệu và không gian giao lưu mới sẽ cung cấp những điều kiện được vận dụng với mục đích khai phóng, nhân bản, hỗ trợ cho một hoạt động khoa học xã hội-nhân văn của con người tự do và minh triết. Việc trình bày của chúng tôi dưới đây về Baidupedie trong liên hệ với Wikipedie có thể ít nhiều đã liên quan tới vấn đề Dữ liệu lớn – một thành tố cốt lõi của kỹ thuật số trong cách mạng 4.0. Mặc dù vậy, chủ ý của chúng tôi trước sau chỉ là nhắm tới việc làm sáng tỏ phần nào thực tế biểu đạt của Khoa học Xã hội Nhân văn trong điều kiện cách mạng 4.0 qua ví dụ cụ thể – truy cập và so sánh biểu đạt ngôn từ của Baidupedie và Wikipedie.

  1. Khởi dẫn

Câu hỏi đặt ra là – chính điều gì đã giúp khu biệt khoa học tự nhiên và khoa học xã hội nhân văn? Nhà bác học người Nga M.Bakhtin (18951975)[1] cho rằng khách thể của các khoa học xã hội nhân văn là các tác phẩm biểu thuật tư duy của các nhà nghiên cứu. Văn bản các tác phẩm (the discourse of science) đó là sự thực trực tiếp của các khoa học xã hội nhân văn. Không có chúng thì không có khách thể nghiên cứu của khoa học xã hội nhân văn. Các khoa học xã hội nhân văn nghiên cứu con người, nói đúng hơn nghiên cứu con người nói-viết ra các tác phẩm. Nếu nghiên cứu con người bên ngoài văn bản mà nó là chủ thể thì đó chỉ là nghiên cứu của giải phẩu và sinh lí học. Nghiên cứu con người chủ thể có tiếng nói ngôn từ chỉ có thể là một thứ nghiên cứu đối thoại. Nếu đồng ý với điều này thì ta hoàn toàn có thể suy ra rằng – nghiên cứu trong khoa học nhân văn ấy chính là nghiên cứu những điều mà CON NGƯỜI NÓ NÓI RA. Và muốn nghiên cứu kết quả NÓ (con người) NÓI RA thì tức là phải NÓI cùng với NÓ. Rốt cuộc như ta đã đang và sẽ thấy, nghiên cứu trong khoa học nhân văn suy cho cùng đó là cuộc gặp giữa hai văn bản – văn bản đã có và văn bản đang kiến lập. Tức đó cũng là cuộc tương ngộ giữa hai tác giả, hai chủ thể [6, tr.23~27] [7, tr.204~207].[2] Khoa học nhân văn trong đó có ngôn ngữ học cũng nhằm phát hiện chân lí khách quan nhưng là “cái chân lí khách quan (… …) chỉ có thể đạt tới khi người ta biết đứng trên quan điểm của con người sống trong (và bằng) cách cảm nhận chủ quan của nó”.[2, tr.10][3]

Giờ đây loài người đã bước vào cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Và ta đều biết các thành tố cốt lõi của kỹ thuật số trong cách mạng 4.0 là: Trí tuệ nhân tạo (AI), Vạn vật kết nối – Internet of Things (IoT) và Dữ liệu lớn (Big Data). Việc trình bày của chúng tôi dưới đây về Baidupedie trong liên hệ với Wikipedie có thể ít nhiều đã liên quan tới vấn đề Dữ liệu lớn. Mặc dù vậy, chủ ý của chúng tôi trước sau chỉ là nhắm tới việc làm sáng tỏ phần nào thực tế biểu đạt của Khoa học Xã hội Nhân văn (KHXHNV) trong điều kiện cách mạng 4.0 qua ví dụ cụ thể – truy cập và so sánh biểu đạt ngôn từ của Baidupedie và Wikipedie.

2.1. Baidupedie – Một mình một cõi

Như ta biết Baidupedie (Baidu Baike – tiếng Trung: 百度百科; bính âm: Bǎidù Bǎikē) là Bách khoa toàn thư tiếng Trung trên mạng sản xuất bởi Baidu của Trung Quốc. Baidu (tiếng Trung: 百度/Bǎidù) được gọi là “Google của Trung Quốc”.[4] Chúng tôi không biết đối với Google mà nói – ví von đó là một sự ca ngợi hay thực ra đang xúc phạm họ? Nhưng chúng ta biết chắc rằng Google đã bị “đuổi” ra khỏi Trung Quốc. Hoặc cũng có thể nói vì Google bị đóng cửa tại Trung Quốc mà Baidu mới chiếm được địa vị như thế (Baidu phát triển từ 2006 sau khi Wikipedia bị chặn tại Trung Quốc.[5])

Wikipedia tiếng Trung mục từ “百度百科” (Baidu Baike) có đoạn: “Lãnh đạo Baidupedia tuyên xưng Baidupedia đồng thời với việc kiến tạo một bách khoa thư trực tuyến cũng là để tạo lập không gian lưu trữ thông tin cho cư dân mạng. Baidupedia chủ trương tinh thần “bình đẳng”, “hợp tác”, “chia sẻ” và “tự do”; về mặt kỹ thuật tạo ra kết nối nền tảng trực tuyến này với công cụ tìm kiếm để đáp ứng nhu cầu thông tin của người dùng trên nhiều cấp độ khác nhau.”[6].

Nhưng phiên bản Wikipedia tiếng Trung mục từ “百度百科” này tiếp liền đó lại không có đoạn mà ta có thể đọc thấy trên phiên bản Wikipedia Anh ngữ (https://en.wikipedia.org/wiki/Baidu_Baike): “Các nhà bình luận bách khoa toàn thư  chỉ ra rằng: Baidupedia kiểm duyệt nội dung của nó phù hợp với các yêu cầu của chính phủ Trung Quốc” (Critics of the encyclopedia note that it censors its content in accordance with the requirements of the Chinese government).[7]

               Dĩ nhiên phiên bản Wikipedia tiếng Trung mục từ “百度百科” (Baidupedia) cũng không có những thông tin mà ta đọc thấy trên phiên bản Wikipedia Anh ngữ. Chẳng hạn đoạn này (mục censorship): “Nằm trong vòng quản lý trực tiếp của chính phủ Trung Quốc, Baidu phải căn cứ các quy định pháp quy liên quan của chính phủ để kiểm duyệt nội dung trên Baidupedia. Tất cả các biên tập viên cần phải đăng ký tài khoản bằng tên thật của họ trước khi chỉnh sửa và quản trị viên lọc các chỉnh sửa trước khi chúng được công khai” (Being in the jurisdiction of the Chinese government, Baidu is required to censor content on their encyclopedia in accordance to relevant governmental regulations. All editors need to register accounts using their real names before editing, and administrators filter edits before they go public). Dễ dàng thấy được kiểm duyệt như vừa kể là “có lợi” cho lãnh đạo Baidupedia. Xem ra trong điều kiện “nhất ngữ” như thế cái gọi là tinh thần “bình đẳng”, “hợp tác”, “chia sẻ” và “tự do” mãi mãi chỉ là chủ trương mà thôi.  2.2. WikipediaĐồ làm “bên ngoài” (“out there”)

Từ “bên ngoài” trong tiểu mục trên tạm mượn từ phát biểu của lãnh đạo Baidu tại Hội nghị quốc tế Liên minh Chuẩn Internet (World Wide Web Consortium – W3C) 2008 tại Bắc Kinh (WWW2008).[8] Graham Webster tường thuật trong bài viết Baidu’s William Chang: ‘No reason for China to use Wikipedia’ (2008-04-22, CNET News. Retrieved December 6, 2008) [4]:

William Chang, chief scientist leading Chinese search engine Baidu, said it’s natural for Chinese to use Baidupedia (Baidu Baike) rather than the foreign Wikipedia. “There’s, in fact, no reason for China to use Wikipedia, a service based ‘out there'” Chang said at the WWW2008 conference in Beijing on Tuesday. “It’s very natural for China to make its own products.”[9]
Tạm dịch: William Chang, nhà khoa học dẫn đầu trong việc nghiên cứu công cụ tìm kiếm hàng đầu tại Trung Quốc, cho rằng việc người Trung Quốc dùng Baidupedia (Baidu Baike) mà không phải từ điển nước ngoài Wikipedia là hoàn toàn bình thường. Chang phát biểu ở hội nghị WWW2008 tại Bắc Kinh vào thứ Ba: “Thực tế thì không có lý do gì để Trung Quốc phải dùng Wikipedia, một dịch vụ được tạo nên ‘ngoài kia’”, “Trung Quốc tự làm ra sản phẩm của mình là điều hoàn toàn tự nhiên”.

Như ta thấy Graham Webster thực hiện một sự trích dẫn không liên tục. Nói cách khác cách trích dẫn đó có thể bị cho là sẽ phương hại tới việc hiểu đúng và đủ tinh thần của William Chang.[10] Dù vậy, chỉ với trích dẫn đó cũng đủ để tác giả – Graham Webster phản biện một cách đầy ý vị:

Tôi đồng ý là không phải khi nào cũng có lý do để mọi người sử dụng dịch vụ toàn cầu đặc biệt là khi họ phải xử lý những vấn đề chủ yếu mang tính nội địa. Nhưng với thế giới wiki, tôi nghĩ giá trị của đối thoại xuyên biên giới, đa ngôn ngữ cao một cách đáng ngạc nhiên. Đặc biệt khi dịch tự động ngày càng phát triển, lợi ích của việc không để dân cư bị cô lập được đặt làm trọng tâm. Nếu chúng ta có thể đọc và đóng góp kiến thức cho một thứ gì đó tồn tại chủ yếu trong một ngôn ngữ mà mình không biết, thì chúng ta thực sự có thể chia sẻ kiến thức.
Nguyên văn: I agree that there’s not always a reason for people to use global services, especially when what they deal with is primarily domestic. But with the wiki world, I think the value of cross-border, multilingual conversation is astonishingly high. Especially as autotranslation gets better, the benefit of not having populations nationally siloed comes into focus. If we can both read and contribute knowledge to something that primarily exists in a language I don’t know, then we really can share knowledge.

Như đã nói từ đầu, chủ ý của chúng tôi ở bài viết này không phải là để “kể chuyện” chính trị-xã hội Trung Quốc. Chúng tôi dẫn lại phát biểu của lãnh đạo Baidu và phản biện của Graham Webster chỉ với dụng ý thông qua ví dụ cụ thể thấy được tình cảnh của hoạt động KHXHNV trong điều kiện cách mạng 4.0 mà thôi. Cuộc cách mạng mà thành tựu của nó tất yếu dẫn đến sự thực hiện lý tưởng “bình đẳng”, “hợp tác”, “chia sẻ” và “tự do” thực sự của KHXHNV hay ngược lại được sử dụng để tạo nên ngăn cách và giới hạn? Để thấy rõ hơn câu chuyện này ta cứ giả sử tình huống nghiên cứu như sau: một người muốn viết một bài nghiên cứu về chính William Chang. Anh ta sẽ sơ bộ tìm kiếm thông tin về nhân vật trên Internet. Như chính chúng tôi đã thử, hiện đã có thể “tìm thấy” William Chang từ vài trang web sau. Chúng tôi tạm dẫn dịch một phần và thử thực hiện một vài bình luận cho thấy phản biện của chúng tôi về quan điểm “Thực tế thì không có lý do gì để Trung Quốc phải dùng Wikipedia, một dịch vụ được tạo nên ‘ngoài kia’” của nhân vật này. Dưới đây là hai đoạn dịch lại từ https://baike.baidu.comhttp://www.baike.com:       

https://baike.baidu.com/item/威廉·张
威廉·张,英文名(William.I.Chang),出生在中国台湾,是一个加州华人,在风起云涌的互联网风潮世界中,被誉为当今世界上最为领先的搜索引擎技术工程师、互联网战略发展专家之一。(Chúng tôi không hiểu vì sao lại trình bày đóng mở ngoặc tên tiếng Anh của nhân vật như vậy.)
Tạm dịch: William-Trương, tên tiếng Anh: William I.Chang, sinh tại Đài Loan – Trung Quốc, là một Hoa kiều ở bang California. Trong cơn lốc Internet cuốn quét toàn cầu, được ca ngợi là kĩ sư công nghệ dẫn đầu trên thế giới về thiết kế hệ điều hành công cụ tìm kiếm và là một trong những chuyên gia phát triển chiến lược mạng Internet dẫn đầu trên thế giới.

 

http://www.baike.com/wiki/张以纬
张以纬(1965年),英文名William.I.Chang,百度首席科学家。被誉为当今世界上最为领先的搜索引擎技术工程师、互联网战略发展专家之一。
Tạm dịch: Trương Dĩ Vĩ (1965- ), tên tiếng Anh: William.I.Chang, nhà khoa học hàng đầu của Baidu. Được ca ngợi là kĩ sư công nghệ dẫn đầu trên thế giới về thiết kế hệ điều hành công cụ tìm kiếm và là một trong những chuyên gia phát triển chiến lược mạng Internet dẫn đầu trên thế giới.

http://www.baike.com còn cung cấp thêm “thông tin cơ bản” về nhân vật:

基本信息 Thông tin cơ bản Người dịch chú thích
中文名: 张以纬 Tên tiếng Trung: 张以纬  Phiên âm Hán Việt: Trương Dĩ Vĩ. Phiên âm này rốt cuộc là một cách gọi trong tiếng Việt tên của nhân vật. Để có thể thống nhất đọc các chữ Hán, Trung Quốc đề xuất phương pháp gọi là “bính âm” sử dụng chữ cái Latinh để thể hiện cách phát âm các chữ Hán trong tiếng phổ thông Trung Quốc (Modern Standard Mandarin Chinese – MSMC). Theo đó họ tên nhân vật này được phiên âm là “ Zhāng Yǐwěi” (Nếu ta tạm dùng dùng chữ quốc ngữ để “ghi âm” na ná cách đọc tên này trong tiếng Trung Quốc thì đó là  “trang di uẩy”)
英文名: (William.I.ChangTên tiếng Anh: William I. Chang Dấu ngoặc đơn phía trước chắc chắn lỗi spelling của trang web; chúng tôi cũng không hiểu tại sao Hudong lại viết thêm dấu chấm: William.I.Chang, trong lúc tên tiếng Anh nhân vật được viết phổ biến là “William I.Chang”. Chúng tôi không hiểu “I” trong cách viết họ tên này có nghĩa gì nhưng có thể khẳng định tên gọi này cho biết đó là một người Mĩ gốc Hoa, chữ “Chang” là phiên âm  chữ Hán “张” chỉ họ của nhân vật (bính âm Zhang, như âm “Trang” của tiếng Việt, âm Hán Việt: Trương).
别名: 威廉张Biệt danh: Weilian Zhang (phiên âm Hán Việt Duy Liêm Trang) 别名 có thể dịch là “tên gọi khác” nếu không dùng từ “biệt danh” (có thể hiểu đó là tương đương với nickname – tên thân mật hay alias trong tiếng Anh vậy. Dĩ nhiên biệt danh cũng chính là cách gọi của Hoa ngữ – dùng hai chữ Hán 威廉 (âm Hán Việt Duy Liêm) mô phỏng từ “William” kết hợp với chữ 张 chỉ họ. Biệt danh này cho thấy nhân vật là một Hoa kiều (một người Hoa quốc tịch Mĩ).
出生地: 中国台湾Nơi sinh: Đài Loan – Trung Quốc
国籍: 美国 Quốc tịch: Mĩ

Ta thấy Baidu đã dùng tên “rất” Hoa kiều – “William Trương” để làm mục từ tìm kiếm về nhân vật này.[11] Ngoại trừ đánh giá tổng quát mà câu chữ giống đúc như câu mà ta sẽ đọc thấy ở Hudong (Được ca ngợi là…) Baidu còn thêm một miêu tả tràn đầy hình ảnh tu từ (cơn lốc Internet cuốn quét toàn cầu). Ngược lại Hudong lấy ngay họ tên Hoa ngữ thuần túy “Trương Dĩ Vĩ” làm mục từ. Sau đó đồng thời liệt kê các tên gọi khác nhau của nhân vật này trong hai ngôn ngữ và chỉ xem cách gọi “William Trương” như là một biệt danh. Phải chăng Baidu cho rằng cái tên “William Trương” (với Hudong thì đó là “biệt danh”) được người Trung Quốc biết đến nhiều hơn và vì thế nên đã chọn nó làm mục từ tìm kiếm? Hay Baidu thể hiện tâm lý “sùng ngoại” khi đưa lên trước tiên cái tên “có yếu tố nước ngoài”? Trong lúc ngược lại đối với Hudong thì sẽ được xem là tự tôn dân tộc vì đưa lên trước họ tên tiếng Hoa? Và người tìm kiếm thông tin có nên đánh giá cách trình bày (thông tin) nào khách quan, có tính cách “toàn cầu” hơn hay không? Nhưng thực ra thì thế nào là “khách quan” – ví dụ trong cách viết “Đài Loan-Trung Quốc”? Bản thân cách gọi “Đài Loan” như một địa danh (thực thể địa lý – đảo) không thành vấn đề. Nhưng Đài Loan cũng lại là một “nước”, người dân Đài Loan có quốc tịch “Trung Hoa Dân Quốc” (中華民國) cũng như “Trung Quốc” thường hiểu là gọi tắt của “Trung Hoa Nhân dân Cộng hòa quốc” (中华人民共和国) vậy. Cả Hudong và Baidu đều là công ty Hoa lục, do vậy cả hai đều chỉ chọn dùng chữ Hán giản thể[12] (chúng tôi cũng không rõ Trương Dĩ Vĩ thường viết tên mình bằng chữ Hán phồn thể hay giản thể nhưng điều chắc chắn là người Đài Loan sử dụng chữ Hán phồn thể). Và điều quan trọng nữa, cả hai đều chọn cách trình bày thông tin nơi sinh của nhân vật là “中国台湾”. Trình bày đó hàm ý “Đài Loan thuộc/của Trung Quốc”. Ngay bản thân họ tên-danh xưng của nhân vật cũng vậy. Chọn cách gọi nào đều không thể tránh khỏi việc thể hiện lập trường và dụng ý nhất định. Mọi người đều biết tất cả các tên gọi đó đều quy chiếu đến một cá nhân cụ thể đó, nhưng sự thực là con người đó cũng phải chọn lấy một cách “tự gọi” mình trong những ngôn ngữ khác nhau. Bản thân hành động “tự gọi” mình đó cũng thể hiện những “ý hướng” cá nhân khác nhau. Tất cả những điều đó cho thấy khoa học xã hội nhân văn gắn liền như thế nào với sự biểu đạt ngôn ngữ và ý nghĩ cho rằng một cách nói, một ngôn ngữ có thể độc quyền biểu đạt duy nhất tốt, duy nhất đúng một chân lý độc nhất suy cho cùng chỉ là một ảo vọng hoặc đơn giản đó chỉ là duy ý chí hay thói tự kỉ mà thôi.

2.3. Công nghệ có giết chết KHXHNV?

Giờ đây khi nói về câu chuyện hoạt động KHXHNV trong thời đại 4.0 ở các đại học người ta hay nghĩ đến những vấn đề như trang bị hạ tầng công nghệ. Nhưng công nghệ nào rồi cũng sẽ lạc hậu, vấn đề căn bản vẫn là con người chủ thể. Nói về câu chuyện hoạt động KHXHNV trong thời đại 4.0 người ta cũng hay nói về việc robot tự động hóa cướp mất việc của con người (ví dụ có hãng thông tấn nghe nói đã sử dụng phong viên robot). Nhưng chúng tôi luôn tin tưởng công nghệ hiện đại đến đâu cũng không thay thế được chủ thể con người sống trong và bằng ngôn ngữ tự nhiên của chính mình. Điều đó cũng giống như việc sử dụng sexbot (robot tình dục) không thay thế được ái tình và hôn nhân thực tế vậy. Một sự thiết kế hệ điều hành công cụ tìm kiếm (Search Engine) hoàn hảo đến đâu cũng chỉ là công cụ (trợ giúp) tìm kiếm (thông tin) vì chỉ có con người với thức nhận cá nhân mạnh mẽ của mình mới biết mình muốn tìm kiếm gì. Dĩ nhiên khi đã biết mình muốn tìm kiếm gì thì chủ thể tìm kiếm đó mới có thể biết công cụ tìm kiếm nào đưa lại tự do nhiều hơn so với công cụ nào. Thử nghiệm mở đồng thời hai công cụ tìm kiếm thông tin trên mạng – Wikipedie và Baidupedie như chúng tôi vừa làm chẳng qua cũng chỉ để cho thấy bản chất đối thoại tự thân của hoạt động diễn ngôn KHXHNV đối lập ra sao với những toan tính thiết kế công nghệ kiểm duyệt hoặc nói cụ thể hơn thiết kế công cụ tìm kiếm có giới hạn hay tự do các thông tin trên mạng Internet.

  1. Thay lời kết

Chúng ta không sợ cách mạng 4.0 cướp đi công việc hay giết chết KHXHNV. Chính sự giáo điều và ứng xử phi nhân văn, thói tự kỉ trung tâm thị và sự “bế quan tỏa cảng” trong tư tưởng cùng với thái độ lợi nhuận kim tiền trên hết mới là kẻ thù của KHXHNV. Chí ít những thói tệ đó mới là nguyên nhân làm thất nghiệp hoặc khiến cho KHXHNV trở nên chán chường và bị xem thường. Như ta đã và sẽ còn thấy ngày càng rõ hơn, chính là trong điều kiện cách mạng 4.0 gây dựng một hạ tầng cơ sở dữ liệu và không gian giao lưu mới mà hoạt động KHXHNV càng trở nên phong phú và sống động hơn. Chúng tôi tin tưởng rằng, hơn bất cứ lúc nào hết, cách mạng 4.0 càng tạo điều kiện cho cho KHXHNV như tên gọi của nó – phục vụ tốt hơn cho xã hội, đem đến một đời sống tư tưởng tinh thần nhân văn xứng đáng với nhân loại hơn. Dĩ nhiên, không phải công nghệ nào cũng được sử dụng cho mục đích tốt đẹp. Loài người từng chứng kiến sự phát triển của công cụ bạo lực từ cái dùi cui cho đến vũ khí hạt nhân diễn ra trong suốt chiều dài lịch sử. Hoạt động khoa học tự nhiên có thể vẫn diễn ra trong điều kiện chiến tranh nhưng hoạt động khoa học nhân văn cần hòa bình và dân chủ. Chúng ta tin tưởng cuộc cách mạnh 4.0 sẽ cung cấp những điều kiện được vận dụng với mục đích khai phóng, nhân bản hỗ trợ cho hoạt động khoa học xã hội-nhân văn của con người tự do và minh triết.


Chú thích

[1] Nhà triết học ngôn ngữ, nhà lý luận phê bình văn học lỗi lạc của Nga-Xô viết.

[2] Trở lên cho đến hết mục 2 này chúng tôi tham khảo từ lần lượt hai cuốn sách tiếng Trung 夏忠宪,巴赫金狂歡化詩學研究,北京师范大学出版社, 2000, tr.23~27 và 巴赫金对话及其他 托多洛夫著 蒋子华张萍译百花文艺出版社2001年版, tr.204~207. Phần mà chúng tôi vững tin dịch ra đã được để trong dấu ngoặc kép, còn lại có thể xem là một cách đọc hiểu và tóm thuật hoặc phiên diễn tư tưởng tác giả cuốn sách. Do vậy những suy nghĩ hữu ích trong đó là của tác giả cuốn sách; phần sai lạc, nhầm lẫn chủ quan nếu có là thuộc về chúng tôi – người viết bài này. 

[3] Cao Xuân Hạo, Lời Nói Đầu cho bản dịch Giáo trình Ngôn ngữ học Đại cương, Nxb KHXH, 2005, tr.10.

[4] China’s largest online encyclopedia, gọi gọn là “Baidu Encyclopedia”.

[5] Cụ thể hơn về việc này xin xem bài – chẳng hạn lược thuật của Hải Nam: “Lần đầu tiên Wikipedia bị chặn ở TQ vào tháng 6/2004, sau đó bị chặn tiếp vào tháng 9. Trong các năm 2006-2007 tình trạng chặn/mở cũng xảy ra thường xuyên. Tháng 6/2007, toàn bộ Wikipedia được mở, trừ phiên bản tiếng Trung Quốc và một vài bài viết ở bản tiếng Anh, và bị chặn trở lại vào tháng 8/2007.” (Baidu: “Người Trung Quốc chẳng việc gì phải dùng Wikipedia”, https://www.thongtincongnghe.com/article/5063). Bài dẫn từ cnet.com/news/baidus-william-chang-no-reason-for-china-to-use-wikipedia/ này có đoạn: “Baidupedia là bộ bách khoa toàn thư trực tuyến tiếng Trung lớn thứ hai trên thế giới, sau Bách khoa Hudong. Dù vậy, người ta vẫn coi Baidupedia là một bộ từ điển “hỗn tạp”, bởi có nhiều mục từ trùng nhau, không có nguồn dữ liệu tin cậy. Hơn nữa, Baidupedia bị chỉ trích là vi phạm giấy phép GFDL khi sao chép dữ liệu của Wikipedia tiếng Trung và dữ liệu của Bách khoa Hudong”. (Bách khoa Hudong tức Baike.com, Chinese: 互动百科; pinyin: Hùdòng Bǎikē).

[6]https://zh.wikipedia.org/wiki/百度百科:百度官方声称百度百科在创建一部网络百科全书的同时,亦作为百度为网友提供的信息存储空间。百度百科在精神上主张“平等、协作、分享、自由”。技术上使这一网络平台与搜索引擎相结合,以在不同的层次上满足用户对信息的需求。

[7] Phiên bản Wikipedia tiếng Anh mục từ “Baidu Baike” chú thích nguồn của đoạn thượng dẫn: [4]- Eva Woo (2007-11-13). “Baidu’s Censored Answer to Wikipedia”. Business Week. Archived from the original on 18 March 2008. Retrieved 2008-03-29.]; [5]- Jason Q. Ng, August 28, 2013, Who’s the Boss? The difficulties of identifying censorship in an environment with distributed oversight: a large-scale comparison of Wikipedia China with Hudong and Baidu Baike, Munk School of Global Affairs, University of Toronto]; [6]- Han-Teng Liao, (2013). How do Baidu Baike and Chinese Wikipedia filter contribution?: a case study of network gatekeeping. Proceedings of the 9th International Symposium on Open Collaboration. doi:10.1145/2491055.2491082] và [2]-  “百度百科_全球最大中文百科全书”. baike.baidu.com.

[8] WWW2008 là Hội nghị Quốc tế lần thứ 17 của tổ chức này, diễn ra tại Beijing International Convention Center từ ngày 21 đến ngày 25 tháng Tư năm 2008.

[9] Wikipedia phiên bản Anh ngữ (https://en.wikipedia.org/wiki/Baidu_Baike) cũng có dẫn thông tin này.

[10] Đáng tiếc chúng tôi cũng không có toàn văn phát biểu của William Chang.

[11] Nhà sáng lập và là Tổng giám đốc điều hành Baidu Li Yanhong (李 彦 宏 Lý Ngạn Hồng) cũng có tên Tây: Robin Li. Tên công ty của ông bính âm (pinyin) là Baidu (phát âm “Bải-Tu”, âm Hán Việt “Bách Độ”). Để giúp cho người chỉ nói tiếng Anh “đọc” được tên “Baidu”, người ta hướng dẫn đọc (pronounced) là “by-DOO”. Trong lúc tên niêm yết của công ty này trên NASDAQ thì viết là BIDU.

[12] Wikipedia có chuyển đổi chữ Hán giản thể và phồn thể, thậm chí cho phép người tìm kiếm thông tin và tra cứu lựa chọn chữ Hán Hongkong hay chữ Hán Singapore, Macau,…

 

Tài liệu tham khảo

[1] Phan Huy Đường (2006), Tư duy Tự-Do, Nxb. Đà Nẵng, 450 trang.

[2] Cao Xuân Hạo (2005), Lời Nói Đầu cho bản dịch Giáo trình Ngôn ngữ học Đại cương, Nxb. KHXH.

[3] Lê Thời Tân (2018), “Diễn ngôn – Từ cấu trúc luận F.de Saussure đến thuyết ngôn quyển của M.Bakhtin”, Tạp chí Ngôn Ngữ, Viện Ngôn ngữ học -Viện Hàn Lâm KHXHVN, Số 10, trang 18-27.

[4] Graham Webster, Baidu’s William Chang: ‘No reason for China to use Wikipedia’ (2008-04-22), CNET News. Retrieved December 6, 2008.

[5] Oxford English Dictionary 3rd Ed. (2003).

[6] 夏忠宪 (2000)巴赫金狂歡化詩學研究》北京师范大学出版社 .

(Hạ Trung Hiến, “Bakhtin- Carnival Thi học Nghiên cứu”, Bắc Kinh Sư phạm Đại học, 480 trang).

[7] 托多洛夫著 (2001)《巴赫金-对话理论及其他》蒋子华张萍译,百花文艺出版.

(Tzvetan Todorov, Mikhail Bakhtine – Le principe dialogique, Tưởng Tử Hoa-Trương Bình dịch, Bách Hoa Văn nghệ xuất bản, 500 trang).

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s