Ukraina là cuộc chiến tranh thế giới thực sự đầu tiên

Cù Tuấn dịch từ New York Times.

Gần sáu tuần sau cuộc chiến giữa Nga và Ukraina, tôi bắt đầu tự hỏi liệu cuộc xung đột này có phải là cuộc chiến tranh thế giới thực sự đầu tiên của chúng ta hay không – nhiều hơn cả Chiến tranh thế giới thứ nhất và Thế chiến thứ hai. Trong cuộc chiến này, mà tôi nghĩ là “Chiến tranh thế giới nối mạng”, hầu như mọi người trên hành tinh này đều có thể quan sát cuộc chiến Ukraina ở cấp độ chi tiết, tham gia theo một cách nào đó hoặc bị ảnh hưởng về mặt kinh tế – bất kể là họ sống ở đâu.

Trong khi cuộc chiến trên mặt đất gây ra Chiến tranh thế giới nối mạng, bề ngoài là xem ai sẽ kiểm soát Ukraina, nhưng bạn đừng để bị lừa. Cuộc chiến này đã nhanh chóng trở thành “trận chiến lớn” giữa hai hệ thống chính trị thống trị nhất trên thế giới hiện nay: thị trường tự do, “dân chủ pháp quyền so với chế độ độc tài chuyên chế”, chuyên gia Thụy Điển về kinh tế Nga Anders Aslund nhận xét với tôi.

Mặc dù cuộc chiến này còn lâu mới kết thúc, và Vladimir Putin có thể vẫn tìm ra cách để giành chiến thắng và trở nên mạnh mẽ hơn, nhưng nếu Putin không thắng, thì đây có thể là bước ngoặt trong cuộc xung đột giữa các hệ thống dân chủ và phi dân chủ. Cần nhắc lại rằng Chiến tranh Thế giới thứ hai đã chấm dứt chủ nghĩa phát xít, và Chiến tranh Lạnh đã chấm dứt chủ nghĩa cộng sản kiểu chính thống, thậm chí ngay cả ở Trung Quốc. Vì vậy, những gì xảy ra trên đường phố Kyiv, Mariupol và vùng Donbas có thể ảnh hưởng đến các hệ thống chính trị ở rất xa Ukraina và xa hơn trong tương lai.

Thật vậy, các nhà lãnh đạo chuyên quyền khác, như Trung Quốc, đang theo dõi Nga một cách cẩn thận. Họ nhìn thấy nền kinh tế của nước này đang bị các lệnh trừng phạt của phương Tây làm suy yếu, hàng ngàn người làm công nghệ trẻ của Nga chạy trốn để thoát khỏi một chính phủ không cho phép họ truy cập internet và tin tức đáng tin cậy, và đội quân kém cỏi của Nga dường như không thể thu thập, chia sẻ và đưa thông tin chính xác lên cấp trên. Những nhà lãnh đạo đó phải tự hỏi bản thân: “Lạy chúa – tôi có bị dễ tổn thương đến thế không? Tôi đang ở trong một ngôi nhà làm bằng giấy bồi chăng? “

Mọi người đều đang theo dõi cuộc chiến.

Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai, không ai có điện thoại thông minh hoặc quyền truy cập vào mạng xã hội để quan sát và tham gia vào cuộc chiến theo những cách phi trực tiếp. Thật vậy, một phần lớn dân số thế giới khi đó vẫn là thuộc địa và không có đầy đủ quyền tự do để bày tỏ quan điểm độc lập, ngay cả khi họ có công nghệ. Nhiều người trong số những người cư trú bên ngoài các khu vực chiến tranh cũng là những nông dân cực kỳ nghèo, và họ không bị ảnh hưởng nặng nề bởi hai cuộc chiến tranh thế giới đầu tiên đó. Hồi đó không có những tầng lớp trung lưu và hạ lưu được kết nối toàn cầu hóa và đô thị hóa khổng lồ như trong thế giới nối mạng ngày nay.

Giờ đây, bất kỳ ai có điện thoại thông minh đều có thể xem những gì đang diễn ra ở Ukraina – trực tiếp và có đầy đủ màu sắc – và bày tỏ ý kiến ​​trên toàn cầu thông qua mạng xã hội. Trong thế giới hậu thuộc địa của chúng ta, các chính phủ từ hầu hết mọi quốc gia trên toàn cầu đều có thể bỏ phiếu để lên án hoặc bào chữa cho phe này hay phe khác ở Ukraina thông qua Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Mặc dù có các ước tính khác nhau, nhưng ngày nay có khoảng từ ba tỷ đến bốn tỷ người trên hành tinh – gần một nửa dân số toàn cầu – có điện thoại thông minh, và mặc dù kiểm duyệt internet vẫn là một vấn đề thực sự, đặc biệt là ở Trung Quốc, có rất nhiều người nữa có thể tìm hiểu kỹ hơn về rất nhiều nơi khác. Và đó vẫn chưa phải là tất cả.

Bất kỳ ai có điện thoại thông minh và thẻ tín dụng đều có thể hỗ trợ người lạ ở Ukraina, thông qua Airbnb, bằng cách đặt trước một đêm tại nhà của họ và không sử dụng. Thanh thiếu niên ở bất kỳ đâu có thể tạo ứng dụng trên Twitter để theo dõi các nhà tài phiệt Nga và du thuyền của họ. Và ứng dụng nhắn tin tức thời được mã hóa có tên là Telegram – được hai anh em công nghệ người Nga phát minh như một công cụ để liên lạc vượt ra ngoài tầm kiểm soát của Điện Kremlin – “đã nổi lên như một nơi thích hợp để cập nhật thông tin chiến tranh trực tiếp chưa lọc cho cả những người tị nạn Ukraina và những người Nga ngày càng bị cô lập,” NPR báo cáo.

Trong khi đó, chính phủ Ukraina đã có thể khai thác một nguồn tài trợ hoàn toàn mới – huy động được hơn 70 triệu đô la tiền điện tử từ các cá nhân trên khắp thế giới sau khi kêu gọi quyên góp trên phương tiện truyền thông xã hội. Và tỷ phú Tesla Elon Musk đã kích hoạt dịch vụ băng thông rộng vệ tinh của công ty SpaceX của mình ở Ukraina để cung cấp Internet tốc độ cao sau khi một quan chức Ukraina đăng dòng tweet kêu gọi sự trợ giúp của Musk khi Nga nỗ lực nhằm ngắt kết nối Ukraina với thế giới.

Các công ty vệ tinh thương mại có trụ sở tại Hoa Kỳ, như Maxar Technologies, đã cho phép bất cứ ai cũng có thể nhìn thấy hình ảnh từ không gian hàng trăm người đang tuyệt vọng xếp hàng mua thức ăn bên ngoài một siêu thị ở Mariupol – mặc dù người Nga đã bao vây thị trấn này trên mặt đất và cấm bất kỳ nhà báo nào được phép vào đưa tin.

Sau đó, có những chiến binh mạng có thể lao vào cuộc chiến từ bất cứ đâu – và họ đã khai hỏa. CNBC đưa tin rằng “một tài khoản Twitter nổi tiếng có tên‘ Anonymous ’đã tuyên bố rằng nhóm hacker trong bóng tối này đang tiến hành một cuộc‘ chiến tranh mạng ’chống lại Nga”. Tài khoản này, có hơn 7,9 triệu người theo dõi toàn cầu – gần gấp 8 lần số lượng lính quân đội Nga (bao gồm khoảng 500.000 người theo dõi ẩn danh mới kể từ khi Nga xâm lược Ukraina) – “đã nhận trách nhiệm vô hiệu hóa các trang web nổi tiếng của chính phủ, tin tức và công ty của Nga và lấy trộm dữ liệu từ các tổ chức như Roskomnadzor, cơ quan liên bang chịu trách nhiệm kiểm duyệt các phương tiện truyền thông Nga”.

Những nhân tố tham gia vào cuộc chiến và nền tảng toàn cầu phi chính phủ, với quyền siêu cấp như vậy đã không xuất hiện trong Thế chiến I hoặc II.

Nhưng khi có rất nhiều người nữa có thể ảnh hưởng đến cuộc chiến này, thì cũng có thể nhiều người bị cuộc chiến làm ảnh hưởng hơn. Nga và Ukraina là những quốc gia cung cấp lúa mì và phân bón chính cho chuỗi cung ứng nông nghiệp hiện đang cung cấp cho thế giới và cuộc chiến này đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên. Một cuộc chiến giữa hai quốc gia ở châu Âu đã khiến giá lương thực của người Ai Cập, Brazil, Ấn Độ và châu Phi tăng vọt.

Và bởi vì Nga là một trong những nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới về khí đốt tự nhiên, dầu thô và nhiên liệu diesel được nông dân sử dụng trong máy kéo của họ, các lệnh trừng phạt đối với cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga đang hạn chế xuất khẩu của nước này, khiến giá xăng tăng ở mọi nơi, từ Minneapolis đến Mexico đến Mumbai, và buộc nông dân ở các nước xa xôi như Argentina phải chia khẩu phần sử dụng máy kéo chạy bằng động cơ diesel của họ hoặc cắt giảm việc sử dụng phân bón giàu nhiên liệu hóa thạch, gây nguy hiểm cho nền xuất khẩu nông nghiệp của Argentina và làm tăng giá lương thực thế giới.

Có một góc độ toàn cầu hóa về tài chính bất ngờ khác về cuộc chiến này mà bạn thực sự cần để mắt tới: Putin đã tiết kiệm được hơn 600 tỷ USD gồm vàng, trái phiếu chính phủ nước ngoài và ngoại tệ. Số tiền này Putin kiếm được từ tất cả xuất khẩu năng lượng và khoáng sản của Nga, và chính xác là Nga sẽ dùng chúng như một tấm đệm lót nếu Nga bị phương Tây trừng phạt. Nhưng Putin dường như quên rằng trong thế giới trực tuyến ngày nay, theo thông lệ tiêu chuẩn, chính phủ của ông đã gửi hầu hết các tài sản này vào các ngân hàng của các nước phương Tây và Trung Quốc.

Theo Trung tâm Kinh tế Địa lý Hội đồng Đại Tây Dương, sáu quốc gia hàng đầu nơi tài sản ngoại tệ của ngân hàng trung ương Nga được lưu trữ theo tỷ lệ% là: Trung Quốc, 17,7%; Pháp, 15,6%; Nhật Bản, 12,8%; Đức, 12,2%; Hoa Kỳ, 8,5%; và Anh, 5,8%. Ngoài ra, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế và Quỹ Tiền tệ Quốc tế có 6,4%.

Mỗi quốc gia trong số này, ngoại trừ Trung Quốc, hiện đã đóng băng kho dự trữ của Nga mà họ đang nắm giữ – vì vậy Putin không thể tiếp cận được khoảng 330 tỷ USD, theo bộ phận theo dõi của Hội đồng Đại Tây Dương. Nhưng nhà nước Nga không chỉ không thể động đến những nguồn tài sản dự trữ đó để nâng đỡ nền kinh tế đang sụp đổ của mình, mà sẽ có một sức ép trên toàn cầu rất lớn để lấy số tiền này để trả tiền bồi thường nhằm xây dựng lại nhà cửa, tòa nhà chung cư, đường xá và các công trình chính phủ mà Quân đội Nga đã phá hủy ở cuộc chiến này, cuộc chiến mà Putin đã lựa chọn.

Thông điệp cho Putin: “Cảm ơn bạn vì đã giao dịch với chúng tôi. Sẽ rất khó khăn về mặt pháp lý để có thể thu hồi số tiền tiết kiệm của bạn để bồi thường chiến tranh, nhưng tốt hơn hết các luật sư của bạn cần chuẩn bị sẵn sàng”.

Vì tất cả những lý do này, tất cả những nhà lãnh đạo trên khắp thế giới đã định hướng quốc gia mình theo một phiên bản nào đó của chủ nghĩa tư bản độc tài do Putin truyền cảm hứng đều sẽ phải lo lắng, mặc dù các mô hình độc tài kiểu này sẽ không dễ dàng bị loại bỏ cho dù điều gì xảy ra ở Nga.

Các chế độ này đã trở nên thành thạo trong việc sử dụng các công nghệ giám sát mới để kiểm soát các đối thủ chính trị và các luồng thông tin cũng như thao túng chính trị và nguồn lực tài chính nhà nước của họ để giữ cho mình quyền lực. Chúng ta đang nói về Thổ Nhĩ Kỳ, Myanmar, Trung Quốc, Triều Tiên, Peru, Brazil, Philippines, Hungary và một số quốc gia Ả Rập. Putin chắc chắn hy vọng rằng nhiệm kỳ Trump thứ hai có thể biến nước Mỹ thành một phiên bản của chế độ dân chủ với một lãnh đạo độc tài mạnh mẽ và thúc đẩy sự cân bằng toàn cầu theo cách của ông ấy.

Nhưng cuộc chiến này đã xảy ra. Chắc chắn, nền dân chủ của Ukraina còn yếu và đất nước này đã có những vấn đề nghiêm trọng với giới tài phiệt và tham nhũng. Tuy nhiên, khát vọng cháy bỏng của Kyiv không phải là gia nhập NATO mà là gia nhập Liên minh châu Âu, và nó đang trong quá trình tự cấu trúc và tự sửa chữa để thực hiện điều đó.

Đó là những gì thực sự đã gây ra cuộc chiến này. Putin sẽ không bao giờ để một Ukraina Slav trở thành một nền dân chủ thị trường tự do thành công ở EU bên cạnh nền văn hóa Nga Slav đang trì trệ của nước Nga. Sự tương phản giữa hai quốc gia này sẽ là không thể chấp nhận được đối với ông ta, và đó là lý do tại sao Putin đang cố gắng xóa sổ Ukraina.

Nhưng hóa ra Putin không có manh mối nào về thế giới mà ông đang sống, không có manh mối nào về sự yếu kém của hệ thống chính trị của chính ông ta, không có manh mối nào về việc toàn bộ thế giới tự do, dân chủ có thể và sẽ tham gia cuộc chiến chống lại Putin ở Ukraina, và quan trọng là Putin không thể ngờ nổi về số lượng người sẽ theo dõi cuộc chiến mà ông ta gây ra.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s