Bình Ngô Ðại Cáo, minh họa với địa hình đo bởi SRTM

1

Nguyễn Triệu Ðồng

Năm 1428, Nguyễn Trãi viết bài Bình Ngô Ðại Cáo bằng chữ Hán-Việt sau khi nghiã quân do Lê Lợi chỉ huy, trải qua mười năm tranh đấu gian lao, đã hoàn toàn đánh thắng quân Minh và dành lại độc lập cho đất nước [1].

Tôi đã dùng địa hình đo bởi thuyền con thoi Endeavour năm 2000 [2], để vẽ lại những điạ danh nổi tiếng, từ Lam Sơn Thanh Hóa đến Chi Lăng Lạng Sơn, theo bước  nghĩa binh trên những chặng đường giải phóng nước Ðại Việt.

Những cột chữ Hán-Việt được lấy từ hình chụp bản khắc trên gỗ từ năm 1697, cơ sở cho sách Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư [3]. Bản dịch Bình Ngô Ðại Cáo từ chữ nho sang chữ quốc ngữ cũng được lấy từ Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư, còn các cột phiên âm chữ Hán sang chữ Việt là từ Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim [4] (Chữ viết nghiêng)

                 Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân

                Quân điếu phạt trước lo trừ bạo.

                Xét như nước Ðại Việt ta,

                Thực là một nước văn hiến.

                Cõi bờ sông núi đã riêng,

                Phong tục Bắc-Nam cũng khác

Ta :

Phát tích chốn Lam Sơn,

Nương mình nơi hoang dã.

……

2

Vừa khi nghiã binh mới dấy lên,

Chính lúc thế giặc đương rất mạnh.

 

Thế mà :

Nhân tài như lá mùa thu,

Tuấn kiệt như sao buổi sớm.

Bôn tẩu trước sau đã ít kẻ đỡ đần,

Vạch mưu dưới trướng lại thiếu người bàn bạc

3

Rốt cuộc: Lấy đại nghiã thắng hung tàn,

Lấy chí nhân thay cường bạo.

Trận Bồ Ðằng sấm vang chớp giật,

Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay.

4

Tháng 9 năm Ðinh Mùi,

Liễu Thăng bèn đem quân từ Khâu Ôn tiến sang

Cùng năm cùng tháng ấy,

Mộc Thạnh cũng chia đường từ Vân Nam kéo đến

Ta trước đã chọn quân chẹn hiểm, bẻ mũi tiên phong

Rồi sau lại điều binh chặn đường, cắt nguồn lương giặc.

Ngày 18 tháng ấy, Liễu Thăng bị quân ta tấn công,

rừng Chi Lăng mưu đồ đổ sụp.

Ngày 20, Liễu Thăng bị quân ta đánh bại,

núi Mã Yên tử trận phơi thây.

5

6

Hai cánh viện binh đã gót chẳng kịp quay, thảy đều đại bại,

Mấy thành giặc khốn cũng nối nhau cởi giáp, lũ lượt ra hàng

Oai thần không giết, ta cũng thể lòng trời mở đúc hiếu sinh.

Ôi !

 Một gươm đại định, nên công oanh liệt vô song,

Bốn biển thanh bình, ban chiếu duy tân khắp chốn.

Những hình ảnh địa thế đo bằng vệ tinh không thể cho chúng ta khái niệm về những cánh rừng bạt ngàn che phủ phần lớn đất nước Ðại Việt vào thế kỷ 15, thuận lợi cho nghĩa quân ‘ Lấy ít địch nhiều, thường dùng mai phục, lấy yếu chống mạnh, hay đánh bất ngờ ‘.

Quang Dũng, trong bài thơ ” Rừng ” đã diễn tả những cánh rừng như sau:

        Rừng ta thâm nghiêm,

        Um tùm bóng cả

        Xanh Trường Sơn cây cổ đại nghìn năm

        Rừng miền Tây che gió Lào quạt lửa.

        …….

        Tiếng rừng không chỉ tiếng hươu vàng

        Tiếng hoẵng điềm mưa vách đá vang.

        Cồng mỏ tổ tiên xưa đã nổi

        Trống đồng ốc lệnh đuổi xâm lăng

        Rừng Lam Sơn

                                vào lịch sử

                                                đầy trang

        Buổi dựng Nước

        Cây ngàn dâng sóng biển

        Rừng Bắc Giang

        Ba mươi năm tử chiến………….

Ngày nay, chúng ta còn may mắn thấy một ‘cây cổ đại nghìn năm’ của những cánh rừng bạt ngàn xa xưa: đó là cây Dã Hương ngàn năm tuổi ở xã Tiên Lục, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang. Cây này đã được vua Lê Cảnh Hưng (1740-1786) sắc phong là :’ Quốc chúa đô mộc Dã Ðại Vương’.

7

cc


[1] Lịch Sủ Việt Nam. Ủy Ban Khoa Học Xã Hội Việt Nam.

Nhà XB Khoa Học Xã Hội. Hà Nội 1971.

[2] http://srtm.csi.cgiar.org/

[3] Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư. Dịch theo bản khắc năm Chính Hòa thứ 18 (1697). Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam.

Nhà XB Khoa Học Xã Hội. 1993.

[4] Việt Nam Sử Lược. Trần Trọng Kim.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s