Mối đe dọa hạt nhân của Putin có phải là một trò bịp không? Nói ngắn gọn là: Chắc thế

 28 tháng Bảy 2022

Matthew Sussex

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc phòng, Đại học Quốc gia Úc

Biên dịch: GaD

Tổng thống Nga Vladimir Putin có thói quen đe dọa dùng vũ khí hạt nhân (VKHN) khi mọi thứ bắt đầu có vẻ tồi tệ đối với Moskva, và đã làm điều đó rất lâu trước khi ông ta xâm lược Ukraina.

Tháng Hai 2008, ông ta hứa sẽ dùng VKHN nhắm vào Ukraina nếu Hoa Kỳ đặt tên lửa phòng thủ ở đó. Tháng Tám cùng năm, ông ta đe dọa một cuộc chiến tranh hạt nhân nếu Ba Lan đặt hệ thống tương tự. Năm 2014, Ngoại trưởng Sergei Lavrov cảnh báo rằng Nga sẽ cân nhắc các cuộc tấn công hạt nhân nếu Ukraina cố gắng chiếm lại Crimea.

Một năm sau, Kreml cho biết tên lửa hạt nhân của họ sẽ nhắm vào tàu chiến Đan Mạch nếu chúng tham gia hệ thống phòng thủ NATO; và trong khoảng thời gian vài tháng – từ tháng Mười Hai 2018 đến tháng Hai 2019 – Putin cảnh báo Mỹ rằng, chiến tranh hạt nhân có thể xảy ra, và sau đó hứa sẽ nhắm vào đại lục Mỹ nếu nước này triển khai VKHN ở châu Âu.

Kể từ khi xâm lược Ukraina, Kreml đã rung kho VKHN của mình rất nhiều lần khiến nó bắt đầu trở nên nhàm chán. Ngay cả chút chuyện vớ vẩn xa nhất, dường như cũng phải là trò chơi công bằng; giống như lời kêu gọi của cựu Tổng thống Dmitry Medvedev về việc trả đũa hạt nhân nếu Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) điều tra tội ác chiến tranh của binh lính Nga.

Nản lòng

Một lời giải thích cho hành vi của Nga là họ đang cố gắng ngăn NATO tấn công nước này. Để răn đe hạt nhân có hiệu quả, các quốc gia sở hữu loại vũ khí này yêu cầu ba điều, thường được gọi là “ Ba chữ C ”: Năng lực, Truyền thông và Uy tín (Capability, Communication và Credibility).

Nga chắc chắn có “C” đầu tiên trong số này. Với gần 6.000 đầu đạn hạt nhân, đây là quốc gia có vũ trang hạt nhân mạnh nhất thế giới. Nó cũng truyền thông – lớn tiếng và đều đặn – những khả năng đó.

Nhưng độ tin cậy vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ, phụ thuộc vào nhận thức của người khác. Nói đơn giản, Mỹ và các quốc gia hạt nhân khác phải tin rằng Nga sẽ sử dụng VKHN trong một số điều kiện nhất định, thường là để trả đũa cho một cuộc tấn công tương tự hoặc khi nước này phải đối mặt với mối đe dọa đối với sự tồn vong của mình.

Nhưng họ sẽ thực sự sử dụng chúng?

Học thuyết hạt nhân được tuyên bố của Nga xác định các trường hợp mà nước này sẽ sử dụng VKHN một cách khá hợp lý và có ý thức.

Các Nguyên tắc Cơ bản về Răn đe Hạt nhân năm 2020 của Nga nhấn mạnh rằng Nga sẽ bảo lưu quyền sử dụng VKHN “để đáp trả việc sử dụng hạt nhân và các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt chống lại nước này và/hoặc các đồng minh của mình”. Hoặc, nếu Nga bị tấn công thông thường nghiêm trọng đến mức “chính sự tồn tại của nhà nước đang gặp nguy hiểm”.

Người phát ngôn của Putin, Dmitry Peskov, đã trực tiếp giải quyết vấn đề này ngày 28 tháng Ba, khi nói rằng “bất kỳ kết quả nào của chiến dịch [ở Ukraina] tất nhiên không phải là lý do cho việc sử dụng VKHN”.

Tuy nhiên, điều này đã không ngăn cản sự chấp nhận rộng rãi quan điểm cho rằng Nga sẽ sử dụng VKHN để giành lợi thế trong việc kiểm soát leo thang. Ý tưởng này, thường được gọi là “leo thang để giảm leo thang” thậm chí còn được đưa vào đánh giá của Tạp chí Hoa Kỳ Đánh giá Tư thế Hạt nhân năm 2018 về các ý định của Nga.

Nhưng tín hiệu mãi mãi của Kreml về hạt nhân còn liên quan nhiều hơn đến nỗ lực răn đe và đạt được sự kiểm soát phản hồi của phương Tây. Nói cách khác, họ đang tìm cách khiến Mỹ và các thành viên NATO khác lo sợ về viễn cảnh chiến tranh hạt nhân đến mức, sẽ tuân theo yêu cầu của Nga. Điều đó làm cho nó trở thành một chiến lược cưỡng chế, nhưng quan trọng là một chiến lược dựa vào việc không bao giờ thực sự được thử nghiệm.

Có rất nhiều dấu hiệu cho thấy điều này đang hoạt động. Tháng Tư 2022, Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã đưa ra quyết định không cung cấp vũ khí hạng nặng cho Ukraina với lý do “không được phép có một cuộc chiến tranh hạt nhân”.

Một số nhà bình luận phương Tây cũng đã bắt đầu xem xét lại “điều cấm kỵ hạt nhân”, lo ngại rằng Putin có thể sử dụng VKHN ở Ukraina nếu ông ta cảm thấy bị đẩy lùi vào một góc, hoặc để lật ngược tình thế chiến tranh. Một ý kiến đặc biệt kích động trên New York Times đã kêu gọi các cuộc đàm phán ngay lập tức trước khi cuộc chiến tranh giành quyền lực lớn trở nên không thể tránh khỏi.

Dùng hạt nhân ở Ukraina chẳng có mấy ý nghĩa với Nga

Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu những lời đe dọa hạt nhân gần đây của Kreml ít hơn nhằm vào NATO và nhiều hơn vào Kyiv? Trong những điều kiện đó, logic răn đe hạt nhân (đe dọa một quốc gia phi hạt nhân) không được áp dụng.

Có một số lý do khiến Putin có thể tìm cách sử dụng VKHN chống lại Ukraina: một cuộc tấn công chặt đầu, để tiêu diệt một phần lớn lực lượng vũ trang Ukraina, làm tê liệt cơ sở hạ tầng và thông tin liên lạc của Ukraina, hoặc như một lời cảnh báo.

Điều này nói chung cũng có nghĩa là sử dụng các loại VKHN khác nhau. Thay vì bom phá hủy thành phố lớn, Nga sẽ sử dụng các đầu đạn hạt nhân phi chiến lược nhỏ hơn. Loại này chắc chắn có rất nhiều: khoảng 2.000 đầu đạn trong kho dự trữ của Nga là VKHN chiến thuật.

Nhưng không có kịch bản nào trong số này có ý nghĩa đối với Nga. Trong khi Moskva quay trở lại thay đổi chế độ ở Ukraina như một mục tiêu chiến tranh, việc sử dụng VKHN để tiêu diệt Volodymyr Zelenskyy sẽ rất khó khăn và rủi ro. Nó giả định trước thông tin tình báo về vị trí của ông này, kéo theo thiệt hại đáng kể về nhân mạng và yêu cầu Moskva chấp nhận sự hủy diệt đáng kể ở bất cứ nơi nào Zelenskyy có thể ở. Chẳng hạn, lực lượng Nga chiến thắng sẽ không thể tiến vào Kyiv bị chiếu xạ.

Đục lỗ hạt nhân trong các phòng tuyến của Ukraina cũng rủi ro không kém. Quân đội Ukraina đã cố tình phân cấp để có thể hoạt động với khả năng cơ động tối đa (thường được gọi là “bắn và chạy”). Putin sẽ phải ra lệnh nhiều cuộc tấn công hạt nhân để một chiến thuật như vậy có hiệu quả. Và ông ta sẽ không thể ngăn chặn bụi phóng xạ có khả năng thổi qua các phần “đã giải phóng” của Donbas dưới sự kiểm soát của Nga, chưa kể đến chính miền Tây nước Nga.

Một khả năng khác là một vụ nổ ở độ cao lớn trong một thành phố, không gây sát thương nhưng gây ra một xung điện từ lớn (EMP). Một cuộc tấn công EMP sẽ phá hủy các hệ thống điện và thiết bị điện tử, đưa cơ sở hạ tầng quan trọng vào bế tắc. Nhưng một lần nữa, sẽ rất khó để hạn chế hiệu ứng bùng nổ EMP đối với riêng Ukraina, và nó sẽ khiến Moskva chỉ còn lại rất ít ngành công nghiệp có thể sử dụng được.

Cuối cùng, Kreml có thể tìm kiếm một hiệu ứng trình diễn bằng cách cho nổ một thiết bị hạt nhân cách xa các khu vực đông dân cư hoặc thậm chí trên Biển Đen. Điều này chắc chắn sẽ thu hút sự chú ý, nhưng cuối cùng sẽ có giá trị tâm lý, mà không có bất kỳ tiện ích chiến trường thực tế nào. Và Nga sẽ cùng Mỹ trở thành quốc gia duy nhất sử dụng vũ khí như vậy trong cơn giận dữ.

Nga có lý trí không?

Trong tất cả những điều này, tự nhiên có một cảnh báo lớn: giả định rằng chế độ của Nga là hợp lý.

Do đã tích lũy được khối tài sản cá nhân khổng lồ và thích sự xa hoa, các nhà cầm quyền của Nga có khả năng không vội tự sát trong một dòng thác hạt nhân lớn.

Tuy nhiên, vì không có cách nào để chắc chắn, phương Tây phải tiếp tục coi trọng vấn đề hạt nhân của Nga – nhưng cũng kèm theo sự hoài nghi lành mạnh. Thật vậy, nếu phương Tây đầu hàng trước các yêu cầu của Nga do lo ngại chiến tranh hạt nhân, thì điều đó sẽ khiến Putin thêm khích lệ và cho thấy các quốc gia khác có sức mạnh hạt nhân.

Nhưng Nga được cho là đối mặt với rủi ro lớn hơn ở đây. Nếu Putin sử dụng VKHN chống lại Ukraina hoặc một thành viên NATO, điều đó cũng sẽ gây khó khăn cho các quốc gia đã âm thầm ủng hộ nước này (chẳng hạn như Trung Quốc) hoặc tìm cách hưởng lợi từ vị thế cô lập (pariah) của mình thông qua thương mại (như Ấn Độ) tiếp tục làm như vậy. Nó cũng có thể sẽ gây ra một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn mà ông ta đã cố gắng hết sức để tránh.

Chúng ta hãy tiếp tục hy vọng Moskva, mặc dù thường xuyên mắc sai lầm, nhưng vẫn có lý trí./.

https://theconversation.com/are-vladimir-putins-nuclear-threats-a-bluff-in-a-word-probably-187689

One thought on “Mối đe dọa hạt nhân của Putin có phải là một trò bịp không? Nói ngắn gọn là: Chắc thế

  1. Cựu TT Trump từng nói : “Putin sử dụng chữ “hạt nhân” quá nhiều. Ông ấy nói về nó mỗi ngày, khiến ai nấy đều sợ hãi, và khi thấy họ sợ hãi, ông ấy lại càng nói nhiều về nó hơn … lần sau nếu còn nhắc đến từ ngữ ấy thì nên vả vào miệng ông ta”. Thế đấy, dù sao cũng là một lãnh đạo quốc gia (Nga) mà cuồng ngôn như thầy pháp lên đồng, mỗi chút, mỗi chút đem đám âm binh ra hù dọa thiên hạ.
    Xin mạn phép sửa câu người xưa hay nói cho phù hợp bối cảnh : “Hạt nhân (cục đá) mà biết nói năng, thì kẻ nỏ mép (thầy địa lý) hàm răng chẳng còn”.

Nhận xét về Lý Trần Hủy trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s