Sắc phong Lăng Ông Nam Hải thôn Vĩnh Hy đang lưu lạc tại Lăng Ông- Đền Bà Cam Xuân

Nguyễn Văn Nghệ

   Vịnh Vĩnh Hy là một trong những vịnh đẹp của Việt Nam. Vịnh Vĩnh Hy thuộc thôn Vĩnh Hy, xã Vĩnh Hải, huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận. Trước đây khoảng hai, ba mươi năm khi chưa có con đường ĐT 702, để đến được Vĩnh Hy phải đi đường biển hoặc đi bộ bằng đường rừng. Người xưa gọi vịnh Vĩnh Hy là Vũng Găng. Vè Các lái ghi: “Mò O, Dỏ Tó rất xinh/Lại thêm Đá Vách dựa kề Vũng Găng/Vũng Găng, Đá Vách như thành/Hai bên núi tấn xung quanh như buồng/Mặc dù thuyền ghé bán buôn/Nào ai đình trú ở luôn mặc lòng/Túi thơ, chè rượu xem chơi/Buồm giăng ba cánh, nhắm vời chạy ra”. Thôn Vĩnh Hy tuy ở biệt lập nhưng lại là một thôn được thành lập từ xa xưa. Năm 1886 Aymonier cùng Trần Bá Lộc đem quân từ Sài Gòn ra đánh dẹp phong trào Cần vương ở Bình Thuận và Khánh Hòa đã ghi chép về thôn Vĩnh Hy: “Juste avant de doubler cette pointe, les parques indigènes contrariées par le vent peuveut se réfugier dans une petite baie voisine, celle de Vũng Găng… Il appartiennent au Khánh Hòa, don’t la frontière n’est pas éloignée” [1].(Trước khi vượt qua mũi Đá Vách, thuyền đánh cá của dân địa phương, có thể lánh gió bão ở một vịnh nhỏ kế cạnh gọi là Vũng Găng, được nhiều đồi núi cao che chở. Vũng Găng được chia làm 2 vũng nhỏ: vũng phía ngoài rất dễ cho tàu bè lớn ra vào và trốn bão cả 2 mùa; vũng phía trong càng an toàn hơn nhưng chỉ cho phép tàu cao không quá 4 mét. Bờ biển phía trong là làng đánh cá Vĩnh Hy, bên cạnh đó có con suối nước ngọt. Dân đánh cá đổi cá và nước mắm lấy gạo, vì họ không có ruộng cũng như ruộng muối. Họ làm “rẫy” trên sườn núi, trồng bắp và thuốc lá. Họ thuộc tỉnh Khánh Hòa nhưng rất gần biên giới của tỉnh).

    Theo tác phẩm Đồng Khánh dư địa chí vào thời vua Đồng Khánh (1886-1888) thôn Vĩnh Hy thuộc tổng Xương Hà, huyện Vĩnh Xương, phủ Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa. Năm 1901 thành lập đạo Ninh Thuận lấy Tri phủ Nguyễn Văn Thụy thăng lãnh Quản đạo Ninh Thuận[2] cho nên phần đất phía nam vịnh Cam Ranh của tỉnh Khánh Hòa được tách ra cho nhập vào đạo Ninh Thuận [3], thế là thôn Vĩnh Hy thuộc đạo Ninh Thuận. Năm 1913 xóa bỏ đạo Ninh Thuận [4] và phần đất đạo Ninh Thuận nhập lại với Khánh Hòa. Năm 1923 tái lập đạo Ninh Thuận[5], thôn Vĩnh Hy lại nhập sang đạo Ninh Thuận. Khi triều Nguyễn cáo chung thì phần đất phía nam vịnh Cam Ranh cắt cho đạo Ninh Thuận lại quay trở về với tỉnh Khánh Hòa. Ngày 6/4/1960 thành lập quận Du Long thuộc tỉnh Ninh Thuận thì một phần đất phía nam quận Cam Lâm lại nhập về tỉnh Ninh Thuận. Thôn Vĩnh Hy một lần nữa nhập với vùng đất Ninh Thuận cho tới ngày nay.

   Dân thôn Vĩnh Hy sống chủ yếu nghề biển, do đó khi lập làng họ cũng lập lăng Ông Nam Hải để cầu mong biển yên sóng lặng, mùa màng bội thu. Sau khi lập lăng, dân trong thôn lại đệ đơn lên triều đình xin sắc phong cho Ông Nam Hải (Cá Voi). Năm 1961 do khu vực thôn Vĩnh Hy mất an ninh, cho nên tất cả dân thôn Vĩnh Hy phải rời bỏ làng sống lưu lạc nơi khác. Số sắc phong trong lăng Ông Vĩnh Hy cũng lưu lạc theo. Sau ngày thống nhất đất nước, dân Vĩnh Hy đang sống lưu lạc lại quay về tái thiết lại quê cũ. Lăng Ông bị bom đạn làm đổ nát, được dân trong thôn xây dựng lại lăng mới kề phía trước lăng cũ. Dân trong thôn không còn một ai nhớ sắc phong của lăng Ông Vĩnh Hy đang lưu lạc ở phương trời nào nữa!!!

   Năm 2015 dân làng đảo Bình Hưng phát hiện trong số sắc phong của làng mình có một sắc phong niên đại “Khải Định cửu niên, thất nguyệt, nhị thập ngũ nhật” (Ngày 23 tháng 7 năm Khải Định thứ 9 [1924]) đang lưu giữ ở đình làng của họ. Mở đầu sắc ghi: “Sắc Ninh Thuận đạo, Vĩnh Hy thôn…”, nên họ đã chuyển sắc phong ấy về lại cho lăng Ông Vĩnh Hy.

     Nhân đọc cuốn “Di tích thờ mẫu ở Khánh Hòa” do Trung tâm Bảo tồn Di tích tỉnh Khánh Hòa biên soạn, trong bài “Lăng Ông- Đền Bà Cam Xuân”[6] thuộc phường Cam Phúc Nam, thành phố Cam Ranh cho biết hiện lăng đang lưu giữ 11 sắc phong thôn Thạnh Xương gửi (trước thời vua Thành Thái thôn Thạnh Xương có tên Thạnh Đức. Vị trí thôn Thạnh Xương ngay mũi Hòn Lang, bờ bắc cửa Vịnh Cam Ranh. Năm 1965 Mỹ xây dựng căn cứ quân sự ở bán đảo Cam Ranh, nên tất cả dân làng phải rời bỏ làng chuyển đi nơi khác sinh sống. Các sắc phong của thôn Thạnh Xương cũng lưu lạc sang bờ tây vịnh Cam Ranh và gửi tại lăng Ông- Đền Bà Cam Xuân). Riêng sắc phong trong bài viết được ghi là “sắc phong thứ sáu”, do người phiên âm từ chữ Hán sang chữ Quốc ngữ nhầm tưởng sắc phong này cũng của thôn Thạnh Đức nên phiên âm: “Vĩnh Xương huyện, Thạnh Đức thôn…”. Khi xem kỹ ảnh sắc phong ấy trong cuốn sách “Di tích thờ mẫu ở Khánh Hòa”, tôi phát hiện sắc phong thứ sáu ở trang 325 bị phiên âm thiếu và nhầm. Thiếu hai chữ ‘Ngọc lân”; phiên âm nhầm từ “Vĩnh Xương huyện, Vĩnh Hy thôn…” thành “Vĩnh Xương huyện, Thạnh Đức thôn…” (dòng thứ 5 tính từ phải sang và bắt đầu chữ thứ 5- 10 tính từ trên xuống).

   Nguyên văn sắc phong được phiên âm hoàn chỉnh: “ Sắc Nam Hải Cự tộc Ngọc lân chi thần, nguyên tặng Từ tế Chương linh Trợ tín chi thần. Hộ quốc tí dân nẫm trứ linh ứng, tiết mông ban cấp tặng sắc chuẩn hứa phụng sự. Tứ kim phi ưng cảnh mệnh, miến niệm thần hưu, khả gia tặng Từ tế Chương linh Trợ tín Trừng trạm chi thần, nhưng chuẩn Vĩnh Xương, huyện Vĩnh Hy thôn y cựu phụng sự. Thần kỳ tướng hựu bảo ngã lê dân. Khâm tai! Tự Đức tam niên, thập nhất nguyệt, sơ bát nhật”

   Phiên âm: Sắc (cho) thần Nam Hải Cự tộc Ngọc lân, nguyên tặng là Từ tế Chương linh Trợ tín chi thần. (Thần) giúp nước che dân, tỏ rõ linh ứng. Nay trẫm nhận mệnh lớn, nghĩ đến công ơn che dân của thần nên gia tặng thêm (mỹ tự) Từ tế Chương linh Trợ tín Trừng trạm chi thần, vẫn chuẩn cho thôn Vĩnh Hy, huyện Vĩnh Xương thờ tự thần như cũ. Mong rằng thần hãy giúp đỡ và bảo vệ dân ta. Hãy kính cẩn tuân theo! Ngày mùng 8 tháng 11 năm Tự Đức thứ 3 (1850)

   Như vậy chúng ta có thể kết luận là khi dân thôn Vĩnh Hy tản cư do chiến tranh, sắc phong này được đem gửi cho đình Thạnh Xương cất giữ và khi dân Thạnh Xương rời bỏ làng xóm đến nơi lập nghiệp mới họ lại mang theo toàn bộ sắc phong đình làng đang cất giữ để đem đến nơi định cư mới.

     Hiện nay xuất hiện nhiều cá nhân đã bỏ tiền bạc để chuộc lại những sắc phong bị đánh cắp để trả về nguyên quán của nó. Để sắc phong ấy sớm về với lăng Ông Vĩnh Hy, tôi có đề nghị với Ban Quản lý lăng Ông Vĩnh Hy nên làm việc với các cấp chính quyền nhất là với Sở Văn hóa, Thông tin và Du lịch tỉnh Ninh Thuận, qua đó nhờ Sở Văn hóa và Thông tin tỉnh Khánh Hòa can thiệp với Lăng Ông- Đền Bà Cam Xuân để “hồi hương” sắc phong có tuổi đời 172 năm (1850-2022)về lại bản quán của mình.


Chú thích:

[1]- Étienne Aymonier, Notes sur l”Annam II  Le Khánh Hòa, Saigon Imprimerie Coloniale 1886, p. 7-8

[2][3][4]- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục Chính biên Đệ lục kỷ Phụ biên, Nxb Văn hóa- Văn nghệ, tr.394; 419; 642

              – Văn hóa tùng thư, Đại Nam nhất thống chí quyển 12, Tỉnh Bình Thuận. Phụ : Đạo Ninh Thuận, Nxb: Nha Văn hóa- Bộ Văn hóa Giáo dục Việt Nam Cộng Hòa, 1965, tr.92

[5]- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục Chính biên Đệ thất kỷ, Nxb Văn hóa-Văn nghệ, tr. 390

[6]- Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa- Trung tâm Bảo tồn Di tích, Di tích thờ mẫu ở Khánh Hòa, Nxb Văn hóa Thông tin, tr. 325

   Đối diện với nhà thờ Công giáo Xuân Ninh, phường Cam Phúc Nam, thành phố Cam Ranh, bên kia Quốc lộ I, đi khoảng 1 cây số về phía vịnh Cam Ranh sẽ gặp Lăng Ông- Đền Bà Cam Xuân (dân chúng quen gọi nơi xuống Lăng Ông- Đền Bà Cam Xuân là “cây số 3”, tính từ Ba Ngòi ra đến Xuân Ninh)

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s