Giấc mộng của Emese và huyền thoại về con chim thiên Turul

Nữ thủ lĩnh Emese, “mẫu hậu” của người Hung cổ – Tranh của László Gyula

Nguyễn Hoàng Linh

Đó là hai sự tích đẹp nhất của lịch sử Hungary, thời kỳ Chinh phục Đất nước (honfoglalás), mà có lẽ không một người Hung nào không thuộc nằm lòng, từ lời kể của cha mẹ thuở ấu thơ tới những trang sách đầu đời về huyền sử dân tộc Hung

Biết được câu chuyện này, có thể cảm nhận được, đối với người Hung khái niệm dân tộc (nemzet) thiêng liêng biết nhường nào: đó là tập hợp của những người con cùng xuất phát từ một cội nguồn, một bà mẹ, và được thụ thai, chào đời một cách huyền bí.

Giấc mộng của Emese là một trong những truyền thuyết đầu tiên của người Hung về nguồn gốc của đại thủ lĩnh Álmos. Thời điểm xuất hiện của nó được cho là khoảng năm 860-870, nhưng chắc chắn là trước năm 997, khi người Hung dần cải đạo sang Công giáo.

Truyền thuyết này còn đặc biệt ở chỗ, nó mang tính chất rất cổ sơ, và được đưa vào các cuốn sách sử cổ nhất của nước Hung, bên cạnh câu chuyện về nguồn gốc của dòng họ Árpád, triều đại quân chủ đầu tiên của Vương quốc Hungary (1000-1301).

Cả “Gesta Hungaroruma” (Hành sự của người Hung) của sử gia vô danh Anonymus đầu thế kỷ 13, cả “Chronicon Pictum” (Biên niên sử bằng tranh, 1360) của Kálti Márk có lẽ đã đều dựa theo một văn bản chung từ trước đó để ghi nhận lại sự tích này của người Hung.

Cái tên Emese theo ngôn ngữ Hung cổ có nghĩa là “bà mẹ”, và có lẽ ko phải ngẫu nhiên, về sau bà được coi là “mẫu hậu” của tất cả người Hung cổ đại. Con trai của bà, Álmos (819-895), là đại thủ lĩnh tiên khởi của người Hung thế hệ Chinh phục Đất nước.

Chuyện kể rằng, giữa thế kỷ thứ 8, đầu thế kỷ thứ 9, các bộ lạc du mục người Hung vẫn phiêu bạt trên con đường di cư vô định của mình từ Châu Á xa xôi, về hướng Tây. Khi đó, tù trưởng các bộ tộc Hung là Ügyek có một người vợ là nữ thủ lĩnh xinh đẹp Emese.

Vào lúc đó, người Hung đã và đang trải qua muôn vàn gian khổ để kiếm tìm quê hương mới cho mình. Cần hình dung rằng, họ cứ vừa đi vừa tìm, chứ không hề có phương hướng hoặc mục tiêu nào cụ thể. Tương truyền, khi ấy, các bộ tộc Hungary còn đang lang bạt ở Levédia.

Một đêm nọ, chìm vào giấc ngủ, Emese có một giấc mơ kỳ lạ: một con chim Turul (nửa đại bàng, nửa chim ó) rất to – được coi như sứ giả của Thượng đế – xõa cánh trên bà. Chim có gương mặt mang dáng dấp của con người, và mang tới thông điệp của Đức Chúa trời.

 
Đó là, đứa con trong bụng bà sẽ bá chủ một vùng đất lạ. Người con ấy sẽ dẫn dắt dân tộc Hung khỏi vùng Levédia, tới vùng đất mới mà họ sẽ gây dựng thành quê hương, và con cháu của ông sẽ trở thành những vị quân vương đứng đầu một xứ sở vinh quang.

Tỉnh dậy, Emese cảm thấy mình được thụ thai. Khoảng năm 819, bà sinh một con trai, được đặt tên là Álmos, theo tiếng Hung cổ nghĩa là “được nhận từ Đức Chúa trời” – Anonymus thì cho rằng cái tên ấy có nghĩa là Thánh. Ông là cha của Đại vương công Árpád sau này.

Đúng như theo giấc mơ báo mộng, Álmos trở thành một trong 7 thủ lĩnh chính của các bộ tộc Hungary thời Chinh phục Đất nước. Ông cùng người con là Árpád đã dẫn dắt các bộ lạc Hung vào vùng bồn địa Kárpát (Carpathian) năm 895, khởi đầu sự nghiệp vinh quang của dân tộc Hung.

Đại thủ lĩnh tiên khởi Álmos của các bộ lạc Hungary

Trong lịch sử của dân tộc Hungary, sử gia lừng danh Kézai Simon trong bộ quốc sử “Gesta Hunnorum et Hungarorum” (Hành sự của người Hung Nô và người Hung, thế kỷ 13) cho hay, chim Turul đội vương miện từng là biểu tượng trong chiến đấu của các bộ lạc Hung cho tới thời của Vương công Géza.

Huyền thoại cổ của Hungary hai lần nhắc tới vai trò của chim thiêng Turul, và lần thứ nhất là sự tích về giấc mơ báo mộng của bà Emese, mẹ của thủ lĩnh Álmos sau này. Đã từng có cách lý giải, cho rằng chính Turul đã khiến bà Emese thụ thai, khiến bà trở nên là “mẫu hậu” của tất cả người Hung cổ đại.

Những nghiên cứu mới hơn thì cho hay, thật ra Turul xuất hiện trong giấc mộng của một phụ nữ đang có thai, và nhiệm vụ của nó là bảo vệ đứa con trong bụng bà mẹ. Dù thế nào đi nữa, thì sự xuất hiện của Turul với bà Emese khi các bộ lạc Hung còn đang tìm đường tới quê hương mới, là rất thiêng liêng. 

Thiền vu A Đề Lạp (Attila), “Ngọn roi của Thượng Đế”

Lần thứ hai Turul xuất hiện, là trong quá trình chinh phục đất nước của người Hung. Khi đó, người Hung còn ở Levédia, và thủ lĩnh của các bộ lạc Hung mơ rằng súc vật của họ bị một đàn đại bàng khổng lồ cắn xé, và không làm sao họ chống đỡ nổi vì đàn chim luôn tấn công bất ngờ.

Khi đó, xuất hiện một con Turul can đảm và nhanh như cắt, nó lao từ trên xuống cắn chết tươi một con đại bàng. Thấy thế, lũ đại bàng hoảng sợ chạy trốn. Vì vậy, người Hung quyết định rời Levédia để tìm nơi khác sinh sống: đó là mảnh đất mà Thiền vu A Đề Lạp (Attila) của dân Hung Nô đã để lại cho họ.

Tuy nhiên, do không biết đường nên người Hung cứ quanh quẩn không tới được đích. Khi đó, Turul lại xuất hiện và bảo thủ lĩnh của người Hung hãy đi theo nó, và rồi nó bay đi mất dạng. Tỉnh dậy sau giấc mơ, người thủ lĩnh đưa các bộ lạc Hung đi tiếp, tới khi một bệnh dịch khiến đàn gia súc của họ bị tiêu tan. 

Chim Turul trên đỉnh Cầu Tự do (Budapest)

Trên đống xác súc vật, một đàn kền kền bâu quanh kín đặc, nhưng rồi thình lình một con Turul từ xa bay tới đạp chết một con. Người thủ lĩnh nhận ngay ra con chim thiêng mà ông đã thấy trong giấc mơ thuở trước, rồi tất cả các bộ lạc Hung từ đó đồng lòng theo Turul dẫn đường để tìm quê hương mới.

Mỗi khi Turul bay khỏi tầm mắt, người Hung lại dừng lại và cắm lán trại chờ đợi. Khi nào chim tìm được đường và quay trở lại, đoàn người đông đảo lại tiếp bước Turul. Cứ như thế, vào năm 895, người Hung tới Pannónia (bồn địa Kárpát), vùng đất cổ của thủ lĩnh Hung Nô (Hoàng đế Attila) thuở nào.

Tại đây, con chim Turul bay đi vĩnh viễn mà không trở lại, nên người Hung biết rằng, họ đã tìm thấy quê hương mới. Huyền thoại cổ sơ này có một cơ sở thực tế là trên con đường thiên lý dằng dặc và đầy gian khổ từ Phương Đông qua Phương Tây, người Hung đã dừng lại ở nơi mà những đàn đại bàng làm tổ. 

Chim thiêng Turul trước Cung điện Hoàng gia trên Đồi Buda

Song hành với lịch sử chính phục đất nước và lập quốc của Hungary, trong chuỗi đại lễ thiên kỷ năm 1896, chính phủ Hung đã cho dựng 7 tượng đài kỷ niệm tại những vùng đất thuộc Vương quốc Hungary, mà ngày nay chỉ còn hai nơi là thuộc lãnh thổ nước Hung. Trong số 7 tượng đài ấy, 3 tượng đài là Turul.

Nhưng không cần phải đi xa đến thế, vẫn có thể thấy tượng đài Turul nổi tiếng nhất ngay bên cổng Hoàng Thành trên Thành cổ Buda: sừng sững với độ cao 6m, pho tượng do Donáth Gyula hoàn tất năm 1905 mô tả Turul cắp thanh gươm thần chở che cho người Hungary mỗi khi họ xung trận.

Cả một lịch sử bi hùng và lãng mạn của người Hung và nước Hung thời tiền lập quốc tập trung trong hình tượng chim thiêng Turul như thế…


Nguồn bài đăng

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s