Xuyên qua bức tường Đảng phái

20131026_ASD000_0

Tác giả Banyan

Nguyển Quốc Khải dịch

Đảng Cộng Sản Việt Nam ở trong tình trạng hơi hỗn độn, nhưng Đảng Cộng Sản Trung Quốc chỉ có chút ít để dậy dỗ Đảng Cộng Sản Việt Nam.

Nếu những đề tài cấp thiết sau đây nhắc nhở đến Trung Quốc, quý vị hãy dành một ý nghĩ cho Việt Nam: thảo luận về hiến pháp; cố gắng giảm bớt những đặc quyền của những doanh nghiệp do nhà nước làm chủ; sự tức giận về tham nhũng của giới chức chính quyền; bồi thường đất tịch thu không thỏa đáng; ngăn cấm bất đồng quan điểm trên mạng; công nhận cải tổ kinh tế thêm không chỉ mong muốn mà còn cần thiết; và trong chính trị, bằng chứng của những cuộc tranh chấp mãnh liệt giữa lãnh tụ cao cấp thuộc các phe nhóm khác nhau.

Trung Quốc và Việt Nam là hai trong một vài Đảng Cộng Sản còn đang nắm chính quyền, do đó khó ngạc nhiên khi thấy rằng hai nước đang phải đối phó với nhiều vấn đề tương tự. Tuy nhiên điều có thể báo nguy họ nhiều nhất là việc thiếu những giải pháp rõ ràng. Cả hai đảng dự trù những cuộc họp của những ủy ban trung ương vào mùa thu này. Cả hai đại hội được thấy trước là rất quan trọng đối với sự tiến hóa của việc cải tổ quốc gia.  Đại Hội của Trung Quốc sẽ diễn ra trong tháng tới. Đại Hội của Việt Nam đã qua, cho thấy một vài dấu hiệu rõ rệt của một cách suy nghĩ mới. Đảng Cộng Sản Việt Nam xem ra đang ở trong tình trạng khó khăn rắc rối.

Ưu tiên trong chương trình nghị sự của Cộng Sản Việt Nam là những đề nghị thay đổi hiến pháp của quốc gia.  Bản hiến pháp hiện nay, được chấp nhận vào năm 1992, và sửa đổi lần cuối cùng vào năm 2001, không phản ảnh nền kinh tế và xã hội cởi mở hơn của Việt Nam ngày nay.  Một bản thảo hiến pháp tu chính đã được phổ biến vào đầu năm nay để dò phản ứng của công chúng. Kết quả gây hoảng hốt: hơn 26 triệu bình luận đã nhận được. Trong số đó có nhiều điều đảng không muốn nghe.

Ba mệnh đề đặc biệt đã lôi cuốn sự chú ý. Những người cấp tiến hi vọng hiến pháp có thể bảo đảm ngành tư pháp độc lập. Hiện tại, hiến pháp hứa rằng nhà nước “không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa”. Một số người đã hi vọng thay đổi Điều 4. Điều này tôn vinh vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng Sản là “lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội” trong một chế độ độc đảng. Thứ ba, Điều 19 tuyên bố rằng “khu vực kinh tế quốc doanh giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân.” Nhiều người lập luận rằng điều này vừa lỗi thời vừa tai hại. Việt Nam đang phải chịu đựng ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng nợ nần một phần gây ra bởi sự phá gia bại sản của những doanh nghiệp nhà nước.  Mức phát triển kinh tế ở khoảng 5% không đủ cung cấp việc làm cho dân cư trẻ và kinh tế khó có thể khá hơn vào năm tới.

Dọn sạch khu vực nhà nước, có lẽ bằng cách tư nhân hóa những công ty có lời (thí dụ như những công ty làm rượu) và thu dọn những công ty lỗ lã (hầu hết những công ty còn lại), là một điều kiện tiên quyết để có thể phục hồi tình trạng phát triển nhanh hơn. Cũng rất cần thiết nếu Việt Nam thành công trong việc tham gia vào hiệp ước tự do thương mại do Hoa Kỳ lãnh đạo, Hợp Tác Xuyên Thái Bình Dương.  Nhưng dẹp bỏ “khu vực nhà nước” là một điều kinh hoàng đối với nhiều người. Không những những viên chức chính quyền là những người tham nhũng được hưởng lợi vì những liên hệ kinh doanh. Hệ thống còn giúp bào chữa chế độ độc đảng.

Sau đại hội, các ủy ban sẽ tiếp tục sửa đổi văn từ của bản hiến pháp một cách vá víu. Nhưng có vẻ rõ ràng là nhiều điều sẽ bị lẩn tránh.  Việt Nam sẽ còn mang nợ đối với một văn kiện công khai nhìn nhận sự biến cải sâu sa mà nước này đã trải qua với đổi mới (“renovation”) vào năm 1986, nói chi đến những sự thay đổi nhanh chóng.

Thí dụ của Trung Quốc không giúp gì được nhiều ở đây, mặc dù nước này cũng đã thảo luận về hiến pháp.  Sự khác biệt quan trọng là tại Trung Quốc, những người chỉ trích Đảng Cộng Sản muốn đảng tôn trọng hiến pháp hiện hữu.  Hiến pháp hứa bình đẳng, những tự do phát biểu, hội họp và tôn giáo, và một ngành tư pháp độc lập, Đảng Cộng Sản phe lờ tất cả những thứ này. Ngay cả vai trò lãnh đạo của đảng cũng chỉ đề cập đến trong lời tựa thay vì trong thân của bản hiến pháp. Do đó những tháng vừa qua đã chứng kiến báo chí của nhà nước xỉ vả “chủ nghĩa hợp hiến” – một quan niệm táo bạo đòi hỏi hiến pháp phải được tôn trọng – như một phương cách mới nhất mà phương Tây sử dụng để phá hoại Trung Quốc bằng cách lén lút đưa vào những ý tưởng phóng khoáng gây đổ vỡ một cách nguy hiểm.

Điều 4 sẽ ít là một vấn đề hơn tại Việt Nam nếu đảng không bị thiếu tôn trọng như thế. Một phần, đây chính là hậu quả của sự quản lý kinh tế tồi tệ trong những năm gần đây. Một phần, nó phản ảnh sự kinh tởm đối vớ nạn tham nhũng trong chính quyền lan tràn khắp nơi, đặc biệt ngay tại trung tâm chính phủ. Đây là một lý do giải thích tại sao trong một cuộc bỏ phiếu vào mùa xuân năm nay tại Quốc Hội, cơ quan này tỏ ra dám làm hơn là nghị viện của Trung Quốc, gần một phần ba đại biểu bầy tỏ sự thiếu tin cậy vào vị thủ tướng, Nguyễn Tấn Dũng. Sự tức giận đối với một chính quyền tham nhũng cũng giải thích tại sao Đoàn Văn Vươn, một nông dân nuôi cá ở miền Bắc bị cầm tù năm năm vào tháng Tư, trở thành một anh hùng dân tộc.  Tội ác của ông Vươn là bảo vệ đất đai của mình bằng súng và chất nổ do ông tự làm, khi viên chức chính quyền đến nơi tịch thu nó. Những sự chiếm đoạt đất đai cũng là một nguyên do thông thường gây ra những chống đối tại Trung Quốc và những cải tổ về một chế độ sở hữu đất đai đã nuôi dưỡng những sự lạm dụng có thể (hoặc hay hơn, nên) là một trong những quyết định lớn lao đã được công bố tại đại hội đảng của Trung Quốc.

Cho tôi gặp người lãnh đạo của ông

Tại Trung Quốc cũng vậy, người nào đứng lên phản đối thường được tôn sùng như những danh nhân qua mạng thông tin xã hội. Tại Việt Nam, cũng như tại Trung Quốc, trong năm nay đã xẩy ra một cuộc đàn áp không nương tay đối với bất đồng chính kiến trên mạng với hàng chục người bị bắt giam và những giới hạn mới về đàm luận trực tuyến. Tại Việt Nam, chỉ có những “thông tin cá nhân, ” và không phải những bài báo, mới được phép trao đổi trên mạng. Đây xem ra là một cố gắng yểu mệnh nhắm đòi lại sự độc quyền về tin tức đại chúng mà đảng được hưởng trước khi có Internet.  Ngay cả nếu sự đàn áp có thể được thi hành, nó cũng đã quá muộn để dập tắt được những sự chỉ trích chua cay về đảng và chính quyền đang được nung nấu tại Việt Nam, cũng như tại Trung Quốc.

Sự chỉ trích chua cay này được khích động bởi nhận thức rằng những lãnh tụ đảng ít chú trọng đến quyền lợi quốc gia hơn là bảo vệ quyền lực của mình chống lại những đối thủ ghen tị.  Tại Trung Quốc, việc thất sủng của Bạc Hy Lai (Bo Xilai), một lãnh tụ địa phương nhiều tham vọng, thu hút sự chú ý hiếm hoi của quần chúng về những cuộc đấu đá không thương tiếc trong giới chính trị cao cấp. Tại Việt Nam, Ông Dũng, thủ tướng, xem ra là mục tiêu của một chiến dịch phát động bởi những lãnh tụ bảo thủ, như Chủ Tịch Trương Tấn Sang. Sự khác biệt là tại Trung Quốc, sự tranh chấp phe phái tạo ra một kẻ thắng cuộc rõ ràng là Tập Cận Bình (Xi Jinping), chủ tịch đảng. Một phần của vấn đề Việt Nam là không ai biết chắc là người nào thật sự nắm quyền.

Across the party wall /The Economist 26-10-2013

khoahocnet.com

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s