Hệ thống giáo dục chung của Đế chế Aztec

Ảnh 1. Mô tả về 6 calpullis cư trú tại quê hương Aztlan thần thoại của người Aztec (trái); chi tiết từ phiên bản vẽ tay của Codex Boturini, pl. 1

Tác giả: Nguyễn Chánh Thi

Đế chế Aztec có một hệ thống giáo dục bắt buộc dành cho tất cả con dân trong đế chế. Tất cả trẻ em ở đế chế đều được giáo dục, không quan trọng là dân thường, quý tộc hay giới tính hoặc đẳng cấp xã hội. Theo Codex Mendoza, trẻ em Aztec thông thường sẽ được giáo dục tại nhà cho tới khi 15 tuổi và bắt đầu đi học tại trường học. Còn đối với con cháu nhà quý tộc thì việc học có thể bắt đầu sớm hơn. Trẻ em được đi học tại trường, thông thường mỗi calpulli (ảnh 1) sẽ có một trường.

Trường học sẽ được chia ra trường dành cho nam và nữ. Đối với nam họ sẽ được học về những vấn đề liên quan về nghĩa vụ của họ trong xã hội và chiến tranh, họ sẽ sống trong trường. Trong khi đó đối với nữ việc học bao gồm liên quan đến gia đình, đôi khi họ còn được cho về nhà sau bữa chiều.

Trường học ở đế chế còn được chia làm hai loai, một cho thường dân (Tēlpochcalli) và một dành cho quý tộc (Calmecac) (ảnh 2). Tuy nhiên, đôi khi thường dân cũng có thể được đi học tại các trường dành cho quý tộc nếu như tài năng.

Ảnh 2. Hai hệ thống trường học được mô tả theo tài liệu của người Aztec

Tēlpochcalli, hay còn được gọi là ngôi nhà dành cho những người trẻ (house of the young men), đây là trường dành cho dân thường và ở mỗi calpulli sẽ có một trường. Trong trường họ sẽ được học về nghĩa vụ của họ trong xã hội, chiến tranh và kỉ luật. Cuộc sống ở telpochcalli khá là khó khăn. Học sinh bắt đầu ngày mới bằng việc tắm nước lạnh, ăn một bữa ăn khiêm tốn. Sau đó họ bắt đầu việc học bằng việc ghi nhớ các bài hát để dâng lên các vị thần và học sử dụng các loại vũ khi như macuahuitl (ảnh 3). Ngoài việc học ra họ còn phải thực hiện nghĩa vụ khác như, sửa chữa đền thờ, và trồng trọt.

Ảnh 3. Macuahuitl vũ khí của người Aztec

Calmecac, là trường học dành cho quý tộc. Việc học của trường này thiên về tôn giáo nhằm đào tạo ra các nhà lãnh đạo tương lai. Các học sinh sẽ ăn mặc như thầy hiến tế với khuôn mặt được tô đen và khắp người được tô màu. Ở đây họ sẽ được học về lịch sử, lịch, thiên văn học, tôn giáo, kinh tế, luật pháp, đạo đức và chiến tranh. Ngoài ra họ còn được học về hiến tế và đôi khi họ còn đi theo các chiến binh để ra trận.

Điểm chung của giáo dục của thường dân và quý tộc ở chỗ họ đều lấy kỉ luật làm gốc, việc vi phạm luật sẽ bị trừng trị nghiêm khắc bởi nhiều cách khác nhau. Qua trên ta có thể thấy rằng đế chế Aztec có một hệ thống giáo dục chung khá là phức tạp và hiện đại dành cho toàn dân không phân biệt về giới tính và địa vị.

Chú thích:

Calpulli– số nhiều còn được gọi là calpultin- là một hệ thống phân cấp hành chính của người Aztec, quy mô vẫn còn đang tranh cãi, theo nguồn thì khoảng 20-100 hộ (household).

https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/ask-us/what-exactly-was-a-calpulli

Nguồn tham khảo:

Bernardino de Sahagún, translated from Nahuatl to English by Arthur J. O. Anderson and Charles E. Dibble; The Florentine Codex : General History of the Things of New Spain, 12 volumes; University of Utah Press (January 7, 2002), hardcover, ISBN 087480082X ISBN 978-0874800821.
codex Mendoza.