Nói lời tạm biệt Big Bang

Khung cảnh đầy màu sắc của Vũ trụ khi nhìn qua Kính viễn vọng Hubble. Ảnh: Wikimedia Commons

Eric Lerner

Ngày 9 tháng Chín 2023

Biên dịch: GaD

Câu chuyện phổ biến về vũ trụ của chúng ta đang bắt đầu sáng tỏ.

Lời giới thiệu của Jonathan Tennenbaum:

Thuyết Big Bang khẳng định (trong số những điều khác) rằng vũ trụ của chúng ta được sinh ra trong một vụ nổ khổng lồ cách đây 13,8 tỷ năm. Vụ nổ lớn là một trong những giáo điều cứng đầu nhất trong khoa học ngày nay. Hàng nghìn bài báo khoa học, sách giáo khoa, sách và bài báo phổ thông đã coi lý thuyết Big Bang như thể nó thực chất là một sự thật đã được chứng minh.

Ngược lại là chuyện khó xử. Trong một cuộc phỏng vấn độc quyền bốn phần tháng Mười một 2020 với Asia Times dưới tiêu đề “Vụ nổ lớn chưa bao giờ xảy ra ”, nhà vật lý thiên văn, vật lý plasma nổi tiếng Eric Lerner đã tiết lộ lý thuyết Vụ nổ lớn bị mâu thuẫn như thế nào bởi vô số bằng chứng thiên văn học – các bằng chứng đó không ngừng tích lũy – trong khi các nhà vũ trụ học chính thống tiếp tục vặn vẹo trong nỗ lực cứu vãn lý thuyết và làm mất uy tín các nhà phê bình nó.

Marcelo Gleiser và Adam Frank. Ảnh: YouTube

Ngày 3 tháng Chín, New York Times đã xuất bản một bài luận khách mời của các nhà vật lý Adam Frank và Marcelo Gleiser có tựa đề “Câu chuyện về vũ trụ của chúng ta có thể bắt đầu sáng tỏ”.

Các tác giả cho rằng những quan sát gần đây của Kính viễn vọng Không gian James Web (JWST), cùng với những bằng chứng thiên văn khác, mâu thuẫn với cái gọi là “mô hình chuẩn” của vũ trụ và do đó kêu gọi các nhà khoa học “suy nghĩ lại những đặc điểm chính về nguồn gốc và sự phát triển của vũ trụ.” Họ nói rằng một “cuộc cách mạng về khái niệm” có thể cần thiết.

Frank và Gleiser đã quen thuộc với công chúng qua sách báo và sự xuất hiện trên các phương tiện truyền thông, nhưng cho đến nay, họ không phải là những người chỉ trích thuyết Big Bang. Điều kỳ lạ là, mặc dù có tựa đề giật gân, các tác giả không đặt câu hỏi về bản thân Vụ nổ lớn mà chỉ đặt câu hỏi về những khẳng định khác về “mô hình chuẩn” mâu thuẫn với quan sát.

Nhưng, không cần phải nói, Vụ nổ lớn là đặc điểm thiết yếu nhất của “câu chuyện về vũ trụ của chúng ta” mà các nhà vũ trụ học chính thống đã kể cho chúng ta nghe. Cho dù Frank và Gleiser có chủ ý hay không thì bài luận của họ cung cấp thêm bằng chứng cho thấy lý thuyết Big Bang đang trên đường lỗi thời.

Chúng tôi đã hỏi Eric Lerner, một nhân vật chính nổi bật trong cuộc tranh luận khoa học về Vụ nổ lớn, rằng ông ấy nghĩ gì về bài luận của Frank và Gleiser. Ông đã vui lòng gửi những bình luận dưới đây để đăng trên Asia Times. – JT

Nhận xét của Eric Lerner :

Eric Lerner. Ảnh: Asia Times

Một bước tiến lớn khác hướng tới một cuộc tranh luận công khai, cởi mở về giá trị của giả thuyết vũ trụ giãn nở Big Bang diễn ra ngày 3 tháng Chín với việc xuất bản trên mục Ý kiến của New York Times một bài báo có tựa đề “Cuộc khủng hoảng trong vũ trụ học” (và được đặt lại tiêu đề trực tuyến là “Câu chuyện về vũ trụ của chúng ta có thể bắt đầu sáng tỏ” ) của Adam Frank và Marcelo Gleiser.

Ngày nay, hầu như không có tin tức gì về một cuộc khủng hoảng trong vũ trụ học. Các nhà nghiên cứu đã thảo luận về vấn đề này trong gần 30 năm và nó đã gây chú ý lớn trên các phương tiện thông tin đại chúng kể từ năm 2019.

Nhưng điều mới và quan trọng là sự thừa nhận của các nhà vũ trụ học nổi tiếng như Frank và Gleiser rằng những quan sát mới có nghĩa là chúng ta có thể cần “một sự khởi đầu triệt để khỏi mô hình chuẩn” của vũ trụ học, một mô hình đòi hỏi chúng ta “thay đổi cách chúng ta nghĩ về vũ trụ học”, thành phần cơ bản của vũ trụ, thậm chí có thể là bản chất của không gian và thời gian.”

Trên thực tế, các tác giả này cho biết, chúng ta có thể cần một “câu chuyện mới về vũ trụ”.

Điều mà các tác giả thực sự không nói là đã có một “câu chuyện về Vũ trụ” thay thế đang được tranh luận rộng rãi giữa các nhà nghiên cứu: câu chuyện về một vũ trụ đang tiến hóa mà không có Vụ nổ lớn hay sự giãn nở của không gian.

Đây là giả thuyết khoa học – đôi khi được gọi là “vũ trụ học plasma”, được phát triển bởi Giải Noble Hannes Alfven và được tôi cùng nhiều người khác xây dựng – rằng các hiện tượng chúng ta quan sát được trong vũ trụ có thể được giải thích bằng cơ sở vật lý mà chúng ta quan sát được trong phòng thí nghiệm: vật lý mô tả các phản ứng điện từ, plasma, trọng lực và phản ứng tổng hợp hạt nhân.

Không có nguồn gốc của vũ trụ trong thời gian, không có lạm phát, không có vật chất tối hay năng lượng tối. Trên cơ sở này, chúng tôi đã xuất bản các tài liệu kỹ thuật dự đoán chính xác những gì JWST mới sẽ tiết lộ và xây dựng dựa trên bằng chứng chống lại Vụ nổ lớn và về một vũ trụ không giãn nở không có vật chất tối hoặc năng lượng tối.

Frank biết về giải pháp thay thế này. Tháng Mười hai năm ngoái, ông ấy đã viết một bài quan điểm trên tờ Spectator, trong đó đề cập nổi bật đến tôi với tư cách là người ủng hộ “một mô hình vũ trụ học thay thế” và là tác giả của một bài báo tháng Tám 2022 trên trang web của Viện Nghệ thuật và Ý tưởng, có tựa đề “Vụ nổ lớn đã không xảy ra,” đã gây ra cuộc tranh luận rộng rãi trong cộng đồng vũ trụ học và giữa các bộ phận công chúng.

Vào thời điểm đó, Frank viết rằng những hình ảnh mới từ JWST không gây ra mối đe dọa nào đối với “mô hình chuẩn.”

“Có điều gì trong số này thách thức chính Big Bang không?” Ông khoa trương hỏi. “Ngay cả một mảnh nhỏ nhất cũng không. Nếu chúng ta hiểu Big Bang có nghĩa là ý tưởng rằng Vũ trụ bắt đầu ở trạng thái mịn, nóng, dày đặc rồi bắt đầu giãn nở dẫn đến sự tiến hóa về cấu trúc, thì không, Big Bang chưa bị bác bỏ. Dù sao đi nữa, nó đã chứng minh đặc điểm cơ bản nhất của lý thuyết: tiến hóa vũ trụ. JWST củng cố ý tưởng rằng vũ trụ thực sự có một câu chuyện và quan trọng nhất là bằng cách nào đó chúng ta đang học cách kể câu chuyện đó.”

Rõ ràng, quan điểm của Frank đã tiến triển khá nhiều trong chín tháng qua khi dữ liệu mới tràn về từ JWST, làm mờ đi hy vọng của các nhà vũ trụ học Big Bang rằng lý thuyết này chỉ cần “điều chỉnh”. Sau đó, Frank chắc chắn Big Bang là câu chuyện, nhưng bây giờ ông nghĩ rằng chúng ta có thể cần một “câu chuyện mới”, thậm chí là một “cách kể chuyện mới.”

Vậy tại sao ông không nói thẳng rằng có khả năng Big Bang chưa bao giờ xảy ra, vũ trụ có thể không giãn nở, rằng câu chuyện về quá trình tiến hóa của nó có thể là một câu chuyện không có khởi đầu?

Một phần của vấn đề là các nhà vũ trụ học Big Bang không chỉ phải từ bỏ một lý thuyết mà họ đã nhiều lần nói là không thể nghi ngờ; họ cũng phải từ bỏ phương pháp mà họ đang sử dụng, và Frank và Gleiser dường như vẫn chưa sẵn sàng để làm điều đó. Họ viết: “Vũ trụ học không giống các ngành khoa học khác.”

Đó là chỗ họ sai. Thực sự chỉ có một phương pháp khoa học và nó áp dụng cho vũ trụ học cũng như phần còn lại của khoa học. Phương pháp đó bắt đầu bằng việc quan sát, đưa ra những khái quát hóa từ những quan sát này (giả thuyết) và sau đó kiểm tra những khái quát hóa này bằng cách đưa ra những dự đoán về những quan sát chưa được thực hiện – những dự đoán định lượng, chính xác về tương lai.

Những dự đoán của thuyết Big Bang đã sai một cách đáng tin cậy trong nhiều thập kỷ:

sai về nền vi sóng vũ trụ là nhiệt độ và độ mịn;
sai về quy mô của những công trình kiến trúc lớn nhất trong vũ trụ;
sai về sự dồi dào của lithium và helium;
sai về kích thước, tuổi tác và độ sáng của các thiên hà xa xôi.

“Hoàng đế khỏa thân”, graffiti stencil của Edward von Lõngus. Ảnh: Wikimedia

Thay vì từ bỏ lý thuyết này, các nhà vũ trụ học đã sửa đổi nó nhiều lần, như Frank và Geisel đã chỉ ra một cách chính xác, để phù hợp (chính xác như Bộ quần áo mới của Hoàng đế) những gì đã được quan sát và giải quyết những mâu thuẫn trước đó.

Phương pháp “gương chiếu hậu” này không phải là phương pháp khoa học. Chỉ nhìn vào gương chiếu hậu không có cách nào tốt hơn để tìm hiểu về vũ trụ hơn là lái một chiếc ô tô.

Thay vào đó, chính phương pháp ngoại luân (epíkuklos) của Ptolemy đã ủng hộ quan điểm địa tâm – lấy trái đất làm trung tâm – về vũ trụ, một phương pháp hoàn toàn bị cuộc cách mạng khoa học làm mất uy tín.

Khoa học chỉ hữu ích cho nhân loại vì nó cho phép chúng ta dự đoán tương lai một cách chính xác. Sự khác biệt giữa phương pháp khoa học và phương pháp Ptolemy là sự khác biệt giữa một hãng hàng không dự đoán chính xác rằng máy bay của họ sẽ băng qua đại dương một cách an toàn và một hãng hàng không có máy bay luôn gặp sự cố nhưng đưa ra lời giải thích cho mỗi vụ tai nạn sau khi nó xảy ra.

Hơn 30 năm trước Sky and Telescope đã xuất bản một bài tiểu luận của tôi có tựa đề “Quần áo mới của các nhà vũ trụ học”. Thật không may, “hiệu ứng quần áo mới của các hoàng đế” vẫn còn mạnh mẽ trong vũ trụ học.

Như tôi đã viết khi đó, một cơ cấu tập trung cao độ để tài trợ cho nghiên cứu vũ trụ học và sự cạnh tranh chặt chẽ để giành được những quỹ như vậy đảm bảo rằng nếu bạn viết rằng Big Bang không xảy ra, hoặc nếu bạn thậm chí còn nêu ra nghi ngờ về điều đó, thì bạn sẽ bị coi là “ngu ngốc hoặc không phù hợp với công việc của bạn” và bạn sẽ không nhận được bất kỳ khoản tài trợ nào.

Trong những năm gần đây, khi ngày càng có nhiều khoảng cách xuất hiện giữa các dự đoán và quan sát dựa trên lý thuyết Big Bang, việc xuất bản các bài viết về những mâu thuẫn cụ thể với lý thuyết Big Bang (như tôi và các đồng nghiệp của tôi đã làm) đã trở nên chấp nhận được nhưng nhưng không bao giờ lý thuyết đó nói chung là sai.

Như tôi đã viết, điều này giống như những người trong truyện ngụ ngôn Andersen được phép nói “Tôi có thể nhìn thấy khuỷu tay Hoàng đế” hoặc “Tôi có thể nhìn thấy đầu gối Hoàng đế” hoặc thậm chí “Tôi có thể nhìn thấy mông Hoàng đế” – nhưng không phải là “Hoàng đế cởi truồng.”

Frank và Geisel đã tiến thêm một bước nữa khi viết rằng chúng ta có thể cần một “câu chuyện về vũ trụ” hoàn toàn mới. Điều đó giống như nói, “Bạn có thể nhìn xuyên qua quần áo của Hoàng đế.”

Nhưng tranh luận tự do và cởi mở là điều cần thiết để đạt được sự thật khoa học. Đã lâu rồi các nhà vũ trụ học mới vứt bỏ sự tự kiểm duyệt này và nói một cách công khai rằng thuyết Big Bang/sự giãn nở có thể hoàn toàn sai lầm.

Đã đến lúc chúng ta ngừng bỏ qua giải pháp thay thế – rằng vũ trụ đang tiến hóa nhưng không giãn nở và không có trạng thái nóng, dày đặc của vũ trụ cũng như không có nguồn gốc cho toàn bộ vũ trụ.

Vũ trụ đang tiến hóa nhưng không giãn nở. Hình ảnh: Facebook

Hãy bắt đầu cuộc tranh luận cởi mở đó trong ấn phẩm và hội nghị khoa học cũng như trên phương tiện thông tin đại chúng. Có vẻ như Frank và Gleisel đã mặc áo phao lên con tàu vũ trụ đang chìm “Big Bang” nhưng vẫn chưa sẵn sàng bước vào xuồng cứu sinh.

Họ không nên ngần ngại hơn nữa. Một con tàu cứu hộ – “No Big Bang” – đang túc trực gần đó và sẵn sàng. Đã đến lúc lên tàu và vạch ra một lộ trình mới cho khoa học vũ trụ.

Bên cạnh công trình vật lý thiên văn, Eric Lerner đang theo đuổi một trong những phương pháp hứa hẹn nhất đối với năng lượng nhiệt hạch, dựa trên cái gọi là sự tập trung plasma đậm đặc.

Như Lerner đã thảo luận trong cuộc phỏng vấn trước đây của ông về ‘Big Bang chưa bao giờ xảy ra’ trên tờ Asia Times , hiện tượng tự tổ chức tương tự mà chúng ta quan sát được trong các thí nghiệm tập trung plasma ở đây trên Trái đất cung cấp chìa khóa để hiểu các quá trình ở quy mô thiên văn của Vũ trụ của chúng ta mà không cần đến Big Bang và không có các thực thể kỳ lạ khác nhau, chẳng hạn như vật chất tối, đã được phát minh đặc biệt trong nỗ lực giải cứu lý thuyết Vụ nổ lớn.